“Ο Γιος του Σαούλ”: Σε αυτήν την ταινία τo ερώτημα δεν είναι αν θα επιβιώσει ο ήρωας αλλά αν θα επιβιώσεις εσύ.

Cinetroll: Υπάρχουν θεατές που φεύγουν στη μέση, άλλοι που οι κραυγές τους στοιχειώνουν για μέρες. Ακόμα και για τον ΤΑΖ, μετά το «Ο Γιος του Σαούλ» που είναι η επίσημη πρόταση της Ουγγαρίας για τα Όσκαρ, ο κόσμος δε θα είναι ποτέ ξανά ίδιος.

ΣχετικάΆρθρα

Yπάρχουν κάποια έργα τέχνης, που το πιο ηλίθιο πράγμα που μπορεί να σε ρωτήσει κάποιος μετά την επαφή σου μαζί τους, είναι το «σου άρεσε»; Εμπειρίες πέρα από την ανθρώπινη λογική και αντοχή, εμπειρίες που όμως υπήρξαν στο παρελθόν σαν λογική, τεστάροντας την ανθρώπινη αντοχή και εξαφανίζοντας κάθε αυταπάτη για την πραγματική φύση του ανθρώπου. «Ο Γιος του Σαούλ» δεν είναι ακόμα μια ταινία για το Ολοκαύτωμα ή τα πάθη των Εβραίων στο Άουσβιτς. Είναι σε απλά λόγια, η ταινία που μπροστά της «Η Λίστα του Σίντλερ» μοιάζει με μιούζικαλ του Ντίσνεϊ. Είναι μια ταινία φτιαγμένη από καμμένη σάρκα, θρυμματισμένα οστά, πρόσωπα με μάτια παραδομένα στην τρέλα, κραυγές και ψίθυρους. Είναι μια ταινία από την οποία ο κεντρικός ήρωας, ο Σαούλ, δεν απουσιάζει σχεδόν από κανένα πλάνο της.

Τοποθετημένος αμείλικτα στο κέντρο του κάδρου, μεταφέροντας τον θεατή στο κέντρο της φρίκης, ενώ γύρω του θολές εικόνες πτωμάτων, γαβγίσματα, ουρλιαχτά απελπισίας, τον περικυκλώνουν, σε περικυκλώνουν. Ουσιαστικά δεν τα βλέπεις, αλλά με έναν ασύλληπτο τρόπο, ο σκηνοθέτης Λάσζλο Νέμες, στα ζωγραφίσει σαν πίνακες του Μπέικον στο μυαλό σου, πιο φριχτά μέσα στην παραμορφωτική ηχοχρωματική τους διάσταση από ότι αν τα έβλεπες.

Αυτός είναι ο κόσμος του Σαούλ. Μέλος των Σόντερκομάντο, μιας ειδικής ομάδας φυλακισμένων που απολάμβαναν μικρά προνόμια προκειμένου να συνοδεύουν τους ετοιμοθάνατους στους θαλάμους αερίων και τα πτώματα στους ομαδικούς τάφους και τα κρεματόρια. Καταραμένοι εκλεκτικοί αρουραίοι μιας ποντικοπαγίδας, που γνώριζαν πως με την εισβολή των συμμάχων θα είναι και οι πρώτοι που θα δολοφονηθούν προκειμένου να μην υπάρχουν αυτόπτες μάρτυρες της φρικαλεότητες. Ζωντανοί νεκροί, αποστεωμένοι εσωτερικά και εξωτερικά, ακροβάτες σε ένα πραγματικό καρναβάλι του τρόμου.

Οι σύμμαχοι πλησιάζουν, οι αξιωματικοί επιταχύνουν τις διαδικασίες εξαφάνισης στοιχείων όπως και τις μαζικές δολοφονίες. Τα πάντα μοιάζουν με μία κόλαση χωρίς κανένα περιθώριο σωτηρίας, ή έστω εξιλέωσης. Αυτήν την εξιλέωση που ζητά ο Σαούλ, με όσο ανθρώπινο βλέμμα έχει απομείνει στα πυρακτωμένα από το ανομολόγητο, από το απερίγραπτο, μάτια του. «Όταν κοιτάς πολύ ώρα σε μια άβυσσο, κοιτάζει κι η άβυσσος μέσα σε σένα» όπως είχε πει ο Νίτσε. Και τα μάτια του Σαούλ, δεν κοίταξαν απλώς, χαρίστηκαν στην άβυσσο. Το πρόβλημα είναι, πως σε αυτήν την ταινία, τα μάτια του Σαούλ, είναι τα δικά σου μάτια. Χωρίς έλεος όμως.

Ανάμεσα στα πτώματα, ο Σαούλ θα αναγνωρίσει κάποιον σαν γιο του. Μπορεί να είναι, μπορεί και να μην είναι. Μέσα στο θάνατο, ο μόνος τρόπος που μπορείς να λυτρωθείς είναι με θάνατο. Με μια αξιοπρεπή κηδεία όπως ο Σαούλ θα προσπαθήσει να πετύχει για το άψυχο σώμα, ώστε να μην καταλήξει ανώνυμο σε κάποια λακκούβα, σε κάποιο φούρνο. Μέσα στην παράνοια, η μόνη σκέψη του που κουβαλάει ίχνη λογικής και ανθρωπιάς, είναι να πραγματοποιήσει μια πρέπουσα εβραϊκή ταφή για το παιδί. Να αναζητήσει έναν ραβίνο, να δωροδοκήσει χρησιμοποιώντας κλεμμένα τιμαλφή και προσωπικά αντικείμενα Εβραίων. Κάθε του βήμα όμως στην όποια εξιλέωση επιδιώκει, τον οδηγεί ακόμα πιο βαθιά στην κόλαση. Η απελπισία τον κυριεύει, δυναμώνει όσο δυναμώνουν και οι κραυγές γύρω του, έχει γίνει ήδη ένας ήρωας αρχαίας τραγωδίας από την ανάποδη.

Γι αυτόν δεν πρόκειται να στείλει ο Ήλιος ένα άρμα για την ανάληψη του στον ουρανό, πολύ απλά γιατί δεν υπάρχουν Θεοί. Ούτε κόσμος. Βρισκόμαστε πριν τη Δημιουργία, όταν όλο το σύμπαν ήταν έρεβος. Χωρίς φως δεν υπάρχει κάθαρση κι ο Σαούλ βαθιά του το γνωρίζει, όσο κι αν επικαλείται το Θεό και την εβραϊκή ταφή του «γιου» του. Η Δημιουργία, αν ποτέ έρθει, θα ξεκινήσει χωρίς αυτόν, γιατί έτσι πρέπει. Να είναι αποκομμένη από το σκοτάδι του πριν. Ο Σαούλ βρίσκεται στον κόσμο του ερέβους και έχει το δυστυχές προνόμιο του να το γνωρίζει, γι αυτό και κάνει ότι μπορεί για να ταφεί το πτώμα. Ίσως, υπολογίζοντας βαθιά μέσα του, ότι μια μέρα που δεν θα υπάρχει έρεβος αλλά ζωή, στον τάφο του παιδιού φυτρώσουνε λουλούδια.

Τρέμω ακόμα και να σκεφτώ το πως έφερε εις πέρας το ρόλο του ο Γκέζα Ρόχριγκ. Χωρίς να του δίνεται από το σκηνοθέτη ένα συναισθηματικό πάτημα να στηριχτεί. Στο σύμπαν της ταινίας, τα συναισθήματα έχουν θαφτεί προ πολλού, δεν προσφέρουν καμία βοήθεια ή ανακούφιση. Ο Λάσζλο Νέμες φουλάρει στο τέρμα την αποδραματοποίηση, στερώντας από το θεατή την παραμικρή πιθανότητα ανακούφισης. Είσαι έρμαιο του κι αυτός είναι ο στόχος του. Όχι από κάποια σαδιστική παρόρμηση αλλά από μια πολύ σκληρή και ταυτόχρονα συνειδητή καλλιτεχνική απόφαση όσον αφορά στο θέμα του. Τέρμα πια οι λυρικές μουσικές συνθέσεις του Τζον Γουίλιαμς στη «Λίστα του Σίντλερ» και το κοριτσάκι με το κόκκινο παλτό που περπατάει μέσα στο απρόμαυρο μακελειό.

Ο Νέμες δεν αφήνει καν την μελαγχολία του απρόμαυρου για να σε ηρεμήσει. Κρατάει το χρώμα μουντό και βρώμικο, σε κάνει να το νιώθεις να ποτίζει τα ρούχα σου, μέσα στον καπνό των πτωμάτων, μέσα στην καταχνιά και το χάος χωρίς αχτίδα φωτός, σε μια απέραντη βασανιστική νύχτα. Αν καταφέρεις και τη βγάλεις πέρα σαν θεατής, δεν είναι σίγουρο ούτε για σένα το αν θα έχεις σωθεί. Εξαρτάται από το πόσο και πως έχεις σημαδευτεί και τι θα κάνεις με αυτά τα σημάδια σου Γιατί ναι φίλε μου, θα έχεις σημαδευτεί όσο δεν φαντάζεσαι.

*SAUL FIA, Bαθμολογία: 10 / 10

*Μέγα Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ Κανών.

*H ταινία προβάλλεται ήδη στους κινηματογράφους.