Θερμή υποδοχή για τον «Ορφέα»

 

Με την πολυαναμενόμενη πρεμιέρα του Ορφέα του Κλάουντιο Μοντεβέρντι –ένα έργο σταθμό στην ιστορία της όπερας– εγκαινιάστηκε η καλλιτεχνική περίοδος 2026/27 της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Η μεγάλη διεθνής συμπαραγωγή της ΕΛΣ με το Γκλάιντμπορν και τη Μετροπόλιταν χειροκροτήθηκε θερμά από το κοινό που κατέκλυσε την Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος για τη συναρπαστική «συνομιλία» του πολυδιάστατου εικαστικού κόσμου του διεθνώς αναγνωρισμένου εικαστικού καλλιτέχνη Ουίλλιαμ Κέντριτζ με το μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης και τη μουσική του Μοντεβέρντι. Η παραγωγή υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της ΕΛΣ.

Μέσα στον εικαστικό κόσμο του Κέντριτζο αρχαίος μύθος μετατρέπεται σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο σύμπαν εικόνων, σχεδίων και βιντεοπροβολών, όπου η δημιουργία και η απώλεια, η μνήμη και ο χρόνος βρίσκονται σε έναν διαρκή διάλογο. Σε συνεργασία με τη ΣαμπίνΤώυνισσενστα σκηνικά, την Γκρέτα Χόιρις στα κοστούμια, τον Γιάνους Φουσέ στα βίντεο,τον ΓκρέγκορυΜακόμαστη χορογραφία και τον ΟυρςΣαίνεμπαουμστους φωτισμούς, οΚέντριτζπαρουσιάζειέναν σκηνικόκόσμοσεδιαρκήμεταμόρφωση, με τη δράση να μεταφέρεται από τις πεδιάδες της Θράκης στον Κάτω Κόσμο και από τον αρχαίο μύθο στο σήμερα, χωρίς να εγκλωβίζεται σε μια συγκεκριμένη ιστορική απεικόνιση.

 

Την ενορχήστρωση για σύγχρονα όργανα υπέγραψε ο Νίκο Μιούλυ.Υπό την εμπνευσμένη μουσική διεύθυνση του ανερχόμενου αρχιμουσικού Κωνσταντίνου Τερζάκη, η Ορχήστρα, η Χορωδία και οι μονωδοίτης ΕΛΣ ανέδειξαν τον μουσικό πλούτο και τη δραματική ένταση του έργου. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους ερμήνευσαν με ιδιαίτερη επιτυχία οι Χρήστος Κεχρής, Μαρία Κωστράκη, Μαίρη-Έλεν Νέζη, Μαρία Μητσοπούλου, Μάριος Σαραντίδης, Θεοδώρα Μπάκα, Πέτρος Μαγουλάς, Γιάννης Καλύβας,Σωτήρης Τριάντης, Άγγελος Κυδωνιεύς, Γιώργος Παπαδημητρίου και Νίκος Κοτενίδης.

 

Επόμενες παραστάσεις: 1, 4, 6, 8, 10, 12 και 14 Νοεμβρίου 2026

 

Τα εισιτήρια έχουν εξαντληθεί.

Η τόλμη της καλλιτεχνικής προσέγγισης του Κέντριτζ συνομιλεί με την ίδια τη φύση του έργου, το οποίο από την πρώτη του παρουσίαση υπήρξε ένα έργο ριζοσπαστικό για την εποχή του. Ο Ορφέας του ΚλάουντιοΜοντεβέρντι πρωτοπαρουσιάστηκε το 1607 στη Μάντοβα και θεωρείται σημείο αναφοράς στην ιστορία της μουσικής, καθώς σηματοδοτεί τη γέννηση της όπερας ως ολοκληρωμένης δραματικής τέχνης.Αν και τυπικά δεν είναι η πρώτη όπερα που γράφτηκε, κατέχει εξέχουσα θέση στην ιστορία της δυτικής μουσικής, καθώς βρίσκεται στο σημείο σύγκλισης της ύστερης Αναγέννησης και του πρώιμου Μπαρόκ. Ο Μοντεβέρντι, μέσα από το λιμπρέτο του ΑλεσσάντροΣτρίτζο, δημιουργεί ένα νέο έργο όπου ο λόγος, η μουσική και η δράση συνδέονται σε ένα ενιαίο εκφραστικό σύστημα, συνδυάζοντας την απλότητα της δομής με μια πρωτοφανή εκφραστική πυκνότητα. Μέσα από τα ρετσιτατίβι, τις άριες, τα χορωδιακά και τα ορχηστρικά μέρη, ο Μοντεβέρντι πλάθει ένα μουσικό σύμπαν, με τον λόγο και τη μουσική να λειτουργούν αδιαχώριστα, υπηρετώντας με μοναδική αμεσότητα την ιστορία.Η περίφημη άρια «Possente spirto», κορυφαία στιγμή της όπερας, αποτυπώνει τη δύναμη της μουσικής ως μέσου πειθούς και συγκίνησης, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα την τεχνική και εκφραστική δεξιοτεχνία του πρωταγωνιστή.

 

Στο επίκεντρο του έργου βρίσκεται ο ίδιος ο μύθος του Ορφέα, μια ιστορία όπου ο έρωτας, η απώλεια και η δύναμη της τέχνης συναντώνται με τον θάνατο. Η υπόθεση ξεκινά στις πεδιάδες της Θράκης, μέσα σε μια ατμόσφαιρα χαράς. Ο Ορφέας και η Ευρυδίκη γιορτάζουν τον γάμο τους, περιτριγυρισμένοι από νύμφες και βοσκούς, όταν η είδηση του ξαφνικού θανάτου της Ευρυδίκης μετατρέπει βίαια τη γιορτή σε θρήνο. Ο Ορφέας αρνείται να αποδεχθεί την απώλεια και αποφασίζει να κατέβει στον Άδη, διεκδικώντας την επιστροφή της αγαπημένης του από τον κόσμο των νεκρών. Στις πύλες του Κάτω Κόσμου, η μουσική γίνεται το μοναδικό του όπλο, καθώς με το τραγούδι του καταφέρνει να αποκοιμίσει τον Χάροντα και στη συνέχεια να πείσει τις θεότητες του Άδη να του επιστρέψουν την Ευρυδίκη. Ο Πλούτωνας, ο άρχοντας του Κάτω Κόσμου,τελικά υποχωρεί, θέτοντας όμως έναν όρο: ο Ορφέας δεν πρέπει να κοιτάξει πίσω του μέχρι να επιστρέψει στον κόσμο των ζωντανών. Η αμφιβολία, ο φόβος και η αγωνία τον κατακλύζουν. Λίγο πριν ολοκληρωθεί η επιστροφή, γυρίζει το βλέμμα του προς την Ευρυδίκη κι έτσι τη χάνει για πάντα. Επιστρέφοντας στη Θράκη, ο ήρωας βυθίζεται στην απελπισία, μέχρι την εμφάνιση του Απόλλωνα, ο οποίος τον καλεί να υπερβεί τον επίγειο πόνο και να ανέλθει μαζί του στους ουρανούς.

Ωστόσο, ο Ορφέας δεν είναι μόνο μια ιστορία για την απώλεια και τον έρωτα. Είναι, στον πυρήνα του, μια ιστορία για τη δύναμη της τέχνης. Ο ήρωας γίνεται ο κατεξοχήν καλλιτέχνης που επιχειρεί να υπερβεί τα ανθρώπινα όρια μέσω της τέχνης του, επιστρατεύοντας τη μουσική του ως το μοναδικό όπλο απέναντι στον θάνατο. Η ίδια η όπερα ξεκινά με την αλληγορική μορφή της Μουσικής, ως προσωποποίηση της τέχνης που κινεί ολόκληρη τη δράση. Ακριβώς αυτή η σχέση ανάμεσα στη μουσική, την εικόνα και τη δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας βρίσκεται στο επίκεντρο της σκηνοθετικής προσέγγισης του ΟυίλλιαμΚέντριτζ, ο οποίος αντιμετωπίζει την όπερα Ορφέας ως ένα έργο ανοιχτό σε νέες αναγνώσεις. Ο μύθος γίνεται έμπνευση για ένα πολυεπίπεδο εικαστικό σύμπαν όπου η μνήμη, η δημιουργία, η απώλεια και ο χρόνος συνυπάρχουν, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο μια σκηνική γλώσσα που βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση μέσω της ζωντανής δράσης, των σχεδίων, της κινούμενης εικόνας, των βιντεοπροβολών και της σκηνογραφίας. Σημαντικό σημείο αναφοράς για τη σκηνοθετική ανάγνωση του Κέντριτζ αποτελεί και η ποιητική εκδοχή του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Έτσι, εμπνευσμένη από τον κόσμο του Ρίλκε, η παράσταση μεταφέρει τη δράση περίπου στο 1910, δημιουργώντας έναν χώρο όπου ο αρχαίος μύθος συναντά τη νεότερη ιστορία.Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά και ο Κέντριτζ, «ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία στη σκηνοθεσία του Ορφέα είναι η ανοιχτότητα που μας δίνει η μουσική του Μοντεβέρντι – τόσο στη σχηματική μορφή του τρόπου με τον οποίο είναι δομημένες οι σκηνές όσο και στον μη νατουραλισμό του λιμπρέτου και ολόκληρης της όπερας».

Μέσα σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο εικαστικό σύμπαν, η τεχνική του Κέντριτζ για το σχέδιο με κάρβουνο ορίζει τη δραματουργία της παράστασης. Τα σχέδια γεννιούνται μπροστά στον θεατή, τροποποιούνται, σβήνονται και μετασχηματίζονται σε νέες εικόνες. Φαντάζει λοιπόν αυτή η διαδικασία ως ένας τρόπος συνομιλίας και αντανάκλασης της ίδιας της επιθυμίας του Ορφέα να επιστρέψει πίσω στον χρόνο. Η διαρκής μεταμόρφωση του σκηνικού κόσμου επιτρέπει στη δράση να κινείται από τις πεδιάδες της Θράκης στον Κάτω Κόσμο και από τον αρχαίο μύθο στον σύγχρονο κόσμο, χωρίς να εγκλωβίζεται σε μια συγκεκριμένη ιστορική αναπαράσταση. Όμως, όπως ακριβώς το σχέδιο δεν μπορεί να επιστρέψει στην αρχική του λευκή σελίδα, έτσι και ο Ορφέας δεν μπορεί τελικά να ακυρώσει την απώλεια. Το παρελθόν παραμένει ζωντανό, ακόμη και όταν η εικόνα έχει σβηστεί. Ακριβώς σε αυτή την αδυναμία αναφέρεται και ο ίδιος ο Κέντριτζ, περιγράφοντας την ουσία του έργου ως «τον φόβο του θανάτου, το αναπόδραστο του θανάτου, και την ολοκληρωτική επιθυμία μας να αναιρέσουμε μια συμφορά που έχει συμβεί».

 

O γεννημένος το 1955 στο ΓιοχάννεσμπουργκΟυίλλιαμΚέντριτζ αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως ένας από τους σημαντικότερους και πλέον πολύπλευρους σύγχρονους εικαστικούς καλλιτέχνες, με σπουδαία παρουσία τόσο στη δημιουργία οπτικοακουστικών έργων όσο και στην όπερα και το θέατρο. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες και αφρικανικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Witwatersrand, φοίτησε στο JohannesburgArtFoundation και σπούδασε θέατρο στην École Internationale de Théâtre Jacques Lecoq στο Παρίσι. Η μέθοδός του συνδυάζει το σχέδιο, τη συγγραφή, το φιλμ, την περφόρμανς, τη μουσική και το θέατρο, με στόχο τη δημιουργία έργων τέχνης με επιρροές από την πολιτική, την επιστήμη, τη λογοτεχνία και την ιστορία. Ο Κέντριτζ απέκτησε διεθνή αναγνώριση τη δεκαετία του 1990 με τη σειρά DrawingsforProjection, κινούμενες εικόνες που δημιουργούσε σχεδιάζοντας, σβήνοντας και ξανασχεδιάζοντας με κάρβουνο. Τα έργα αυτά, που πραγματεύονται μεταξύ άλλων το απαρτχάιντ, την αποικιοκρατία, τη μνήμη και τη συνενοχή, καθιέρωσαν τη χαρακτηριστική σύνδεση σχεδίου, κινηματογράφου και περφόρμανς στο έργο του. Έχει υπογράψει εμβληματικές παραγωγές όπερας, όπως τον Μαγικό αυλό του Μότσαρτ, τον Βότσεκ και τη Λούλου του Μπεργκ, που έχουν παρουσιαστεί σε κορυφαία λυρικά θέατρα και φεστιβάλ διεθνώς, μεταξύ άλλων στη Μητροπολιτική Όπερατης Νέας Υόρκης, τη Σκάλα του Μιλάνου, την Εθνική Όπερα της Αγγλίας και το Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ. Το έργο του έχει παρουσιαστεί σε σημαντικά μουσεία και διεθνείς διοργανώσεις, μεταξύ άλλων στο MoMA και το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, το Κέντρο Πομπιντούστο Παρίσι, τη WhitechapelGallery, την Tate Modern και τη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών στο Λονδίνο, καθώς και στο Μουσείο Βασίλισσα Σοφία της Μαδρίτης. Έχει συμμετάσχει, μεταξύ άλλων, στην documenta και στις Μπιενάλε της Βενετίας, ενώ μεγάλες αναδρομικές εκθέσεις του έχουν φιλοξενηθεί στα SFMOMA, MoMA και Albertina.

Η ιδέα της διαρκούς μεταμόρφωσης επεκτείνεται και στον ίδιο τον σκηνικό χώρο, ο οποίος λειτουργεί ως ένας ακόμη τόπος δημιουργίας και μνήμης. Η σκηνική εικόνα, σχεδιασμένη από τη ΣαμπίνΤώυνισσεν, μετατρέπεται σε ένα εργαστήριο καλλιτεχνών, όπου πραγματικά αντικείμενα –σκάλες, καρέκλες, γραφεία, τετράδια, χαρτιά και μεγάφωνα– συνυπάρχουν με προβολές των σχεδίων του Κέντριτζ. Η χορογραφία του ΓκρέγκορυΜακόμα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στην πολυμεσική σκηνική γλώσσα της παραγωγής. Η κίνηση δεν λειτουργεί ως διακοσμητικό στοιχείο, αλλά ως ένας διαφορετικός τρόπος αφήγησης.

 

Τη δημιουργική ομάδα συμπληρώνουν η Γκρέτα Χόιρις στα κοστούμια, ο ΟυρςΣαίνεμπαουμ στους φωτισμούς και ο Γιάνους Φουσέ στο βίντεο. Την Ορχήστρα τηςΕθνικής Λυρικής Σκηνής διευθύνει ο ανερχόμενος αρχιμουσικός Κωνσταντίνος Τερζάκης,στην έβδομη συνεργασία του με την ΕΛΣ, μετά τις όπερες Μποέμ και Κάρμεν, τη συναυλιακή παρουσίαση της όπερας Flora mirabilis, τα μπαλέτα Κοππέλια και Κάρμεν και την Τελετή Απονομής των International Opera Awards 2025. Τη Χορωδία της ΕΛΣ έχει προετοιμάσει ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος.

 

Την ενορχήστρωση του έργου για σύγχρονα όργανα υπογράφει ο διακεκριμένος Αμερικανός συνθέτης και ενορχηστρωτής Νίκο Μιούλυ. Η ενορχήστρωση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Όπερα Σάντα Φε του Νέου Μεξικού το 2023, υπό τη διεύθυνση του ΧάρρυΜπίκετ, και θα χρησιμοποιηθεί και στην παρουσίαση της παραγωγής στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης.Το έργο τουΜιούλυ εκτείνεται από την ορχηστρική και σκηνική μουσική και τη μουσική δωματίου έως τη θρησκευτική μουσική. Έχει λάβει σημαντικές αναθέσεις από τη Μητροπολιτική Όπερα, το Κάρνεγκι Χολ, τη Φιλαρμονική του ΛοςΆντζελες και άλλους κορυφαίους μουσικούς οργανισμούς, ενώ έχει συνεργαστεί με σημαντικούς καλλιτέχνες και χορογράφους από διαφορετικά πεδία.

Για τον Ορφέα η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει εξασφαλίσει ένα εξαιρετικό καστ καταξιωμένων Ελλήνων πρωταγωνιστών. Τον ρόλο του τίτλου θα ερμηνεύσει ο καταξιωμένος τενόροςΧρήστος Κεχρής, ο οποίος από το 2009 έχει ερμηνεύσει πολυάριθμους ρόλους στην ΕΛΣ. Πρόσφατη αξιοσημείωτη συμμετοχή του ήταν στην παραγωγήViva la mamma! της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ. Τους ρόλους της Μουσικήςκαι της Ευρυδίκης θα ερμηνεύσει η αναγνωρισμένη υψίφωνοςΜαρία Κωστράκη. Έχει σημαντική παρουσία σε όπερες και συναυλίες σε μεγάλα θέατρα και φεστιβάλ του εξωτερικού, μεταξύ άλλων στην Όπερα Δωματίου του Μονάχου, την Κρατική Όπερα της Νυρεμβέργης και το Θέατρο του Σπολέτου. Τον ρόλο της Αγγελιαφόρουθα ερμηνεύσει η διακεκριμένη Ελληνίδα μεσόφωνοςΜαίρη-Έλεν Νέζη, η οποία έχει διαγράψει σημαντική διεθνή σταδιοδρομία, με περισσότερους από σαράντα πρωταγωνιστικούς ρόλους σε κορυφαία λυρικά θέατρα της Ευρώπης, της Αμερικής και της Ασίας, καθώς και αξιόλογη πορεία στη δισκογραφία. Στην ΕΛΣ έχει ξεχωρίσει, μεταξύ άλλων, στον απαιτητικό ομώνυμο ρόλο της όπεραςΗ φόνισσα. Πρωταγωνιστούν οιΜαρία Μητσοπούλου, Μάριος Σαραντίδης, Θεοδώρα Μπάκα, Πέτρος Μαγουλάς, Γιάννης Καλύβας,Σωτήρης Τριάντης,Άγγελος Κυδωνιεύς,Γιώργος Παπαδημητρίουκαι Νίκος Κοτενίδης.

 

 

 

 

Μουσική: Κλάουντιο Μοντεβέρντι

Ενορχήστρωση για σύγχρονα όργανα: Νίκο Μιούλυ

Μουσική διεύθυνση: Κωνσταντίνος Τερζάκης

Σκηνοθεσία: ΟυίλλιαμΚέντριτζ

Συνεργάτης σκηνοθέτης, αναβίωση σκηνοθεσίας:Λυκ Ντε Βιτ

Σκηνικά: ΣαμπίνΤώυνισσεν

Κοστούμια: Γκρέτα Χόιρις

Χορογραφία: ΓκρέγκορυΜακόμα| Αναβίωση χορογραφίας:ΤουλάνιΤσάουκε

Φωτισμοί: ΟυρςΣαίνεμπαουμ| Συνεργάτης φωτιστής: Τομ Ουώρρεν

Βίντεο: Γιάνους Φουσέ|Χειρισμός βιντεοπροβολών: Κιμ Γκάννινγκ

Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος

 

Ορφέας: Χρήστος Κεχρής

Μουσική / Ευρυδίκη /Ηχώ: Μαρία Κωστράκη

Αγγελιαφόρος /Ελπίδα: Μαίρη-Έλεν Νέζη

Nύμφη: Μαρία Μητσοπούλου

Χάροντας: Μάριος Σαραντίδης

Περσεφόνη: Θεοδώρα Μπάκα

Πλούτωνας: Πέτρος Μαγουλάς

Α΄ Βοσκός / Πνεύμα: Γιάννης Καλύβας | Β΄ Βοσκός / Πνεύμα: Σωτήρης Τριάντης | Γ΄ Βοσκός / Πνεύμα: Άγγελος Κυδωνιεύς | Δ΄ Βοσκός / Πνεύμα: Γιώργος Παπαδημητρίου

Απόλλωνας: Νίκος Κοτενίδης

Δύο πνεύματα: Παναγιώτης Πρίφτης, Κωνσταντίνος Καραγεωργίου

Χορευτής / ερμηνευτής: ΤουλάνιΤσάουκε (30/10, 1/11) /Άλμπερτ ΦάναΤσαμπαλάλα (4, 6, 8, 10, 12, 14/11)

Χορεύτρια / Ευρυδίκη: ΝοσιπίγουοΣαμέντε

 

Με την Ορχήστρα και τη Χορωδία της ΕΛΣ

 

 

 

Η Εθνική Λυρική Σκηνή επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισμού

 

Μεγάλος Χορηγός: ΔΕΗ

 

Μέγας Δωρητής ΕΛΣ & Δωρητής παράστασης: Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ)