ΤΩΡΑ |
‘’Οι από κάτω’’ της Ζέτης Φίσιου -Κρατικό Βραβείο Συγγραφής Θεατρικού Έργου- είναι ένα έργο που προσφέρεται για ουσιαστική θεατρολογική προσέγγιση, καθώς η δραματουργική του σύλληψη οργανώνεται γύρω από τη συνάντηση δύο διαφορετικών κόσμων, δύο πραγματικοτήτων που αρχικά μοιάζουν να χωρίζονται από αποστάσεις, προκαταλήψεις και αμοιβαία αδυναμία κατανόησης. Η Ζέτη Φίτσιου αξιοποιεί τη συμβολική και αλληγορική διάσταση της ιστορίας της, για να μεταφέρει στη σκηνή όχι μόνο μια συγκεκριμένη σύγκρουση αλλά και ένα ευρύτερο ερώτημα σχετικά με τη θέση του ανθρώπου μέσα στην κοινωνία. Ποιοι είναι οι μηχανισμοί που μας απομακρύνουν; Πόσο συχνά κρίνουμε τον άλλον χωρίς να γνωρίζουμε τις συνθήκες που διαμορφώνουν τη ζωή του; Και πόσο διαφορετικοί είμαστε πραγματικά όταν απομακρυνθούν οι κοινωνικές διαχωριστικές γραμμές που μας κάνουν να πιστεύουμε ότι δεν έχουμε τίποτε κοινό;
Η συγγραφέας δεν επιλέγει τυχαία τη συνύπαρξη δύο διαφορετικών κόσμων. Η μεταξύ τους απόσταση αποτελεί τη βασική δραματουργική συνθήκη μέσα από την οποία αναπτύσσεται η σύγκρουση, αλλά και η δυνατότητα υπέρβασης της. Οι δύο κόσμοι δεν παραμένουν αμετακίνητοι, κλεισμένοι ο καθένας στη δική του πραγματικότητα. Σταδιακά οι διαδρομές τους συγκλίνουν, οι βεβαιότητές τους δοκιμάζονται και η αμοιβαία κατανόηση γίνεται μία πιθανότητα που κατακτάται μέσα από τη συνάντηση. Η εξέλιξη αυτή προσδίδει στο έργο έναν βαθιά ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, καθώς το ενδιαφέρον δεν εξαντλείται στη διαφορά, αλλά μετατοπίζεται στην αναγνώριση της κοινής ανθρώπινης υπόστασης. Στο σημείο αυτό βρίσκεται ίσως, και η βαθύτερη συγκίνηση της δραματουργίας της Ζετης Φίτσιου. Κάτω από τις κοινωνικές ταυτότητες, τις διαφορετικές εμπειρίες, τις εξωτερικές συνθήκες και τις αποστάσεις που δημιουργεί η ζωή, οι άνθρωποι εξακολουθούν να μοιράζονται τις ίδιες θεμελιώδεις αγωνίες. Τους ίδιους φόβους, τις ίδιες ανασφάλειες, την ίδια ανάγκη να αισθανθούν ότι ανήκουν κάπου, να βρουν ένα τρόπο να συνεχίσουν…
Αυτή η κοινή ανθρώπινη ευαλωτότητα γίνεται το αόρατο νήμα που συνδέει τα πρόσωπα του έργου και προσφέρει στη θεατρική του σύλληψη μία διάσταση πέρα από τα στενά όρια μιας συγκεκριμένης ιστορίας. Η σκηνή μέσα από αυτή τη συνάντηση, μετατρέπεται σε χώρο αναγνώρισης του άλλου. Ο θεατής δεν καλείται απλώς να παρακολουθήσει δύο διαφορετικές πραγματικότητες, αλλά να αναρωτηθεί για τη δική του θέση απέναντί τους. Να εξετάσει τις δικές του αποστάσεις ,τις κρίσεις που διαμορφώνει, τις στάσεις που υψώνει απέναντι σε κάθε τι που δεν του είναι οικείο. Και, κυρίως, να αναγνωρίσει ότι η διαφορετικότητα δεν αποτελεί αναγκαστικά απειλή, αλλά μπορεί να γίνει αφετηρία επικοινωνίας, διεύρυνσης της σκέψης και ουσιαστικής συνύπαρξης. Η αλληγορία, επομένως, δεν λειτουργεί ως ένας περίτεχνος τρόπος απόκρυψης της πραγματικότητας, αλλά ως μέσο αποκάλυψής της. Επιτρέπει στο έργο να υπερβεί το συγκεκριμένο και να αποκτήσει ευρύτερες διαστάσεις, χωρίς να χάνει την επαφή του με τον άνθρωπο του σήμερα. Η κοινωνία δεν εμφανίζεται ως μία αφηρημένη έννοια, αποκομμένη από την καθημερινή ζωή, αλλά ως ένα σύνολο σχέσεων συμπεριφορών, ευθυνών και επιλογών που διαμορφώνουν διαρκώς τον κοινό μας κόσμο. Και ο πολίτης, σύμφωνα με τη σκέψη της δημιουργού δεν μπορεί να παραμένει παθητικός παρατηρητής αυτής της πραγματικότητας. Οφείλει να αναγνωρίζει τη δύναμή του, να συμμετέχει ενεργά στην κοινωνική ζωή και να αντιλαμβάνεται ότι η δυνατότητα αντιμετώπισης των προβλημάτων προϋποθέτει πρώτα την επίγνωση τους και έπειτα τη συλλογική προσπάθεια. Η κοινωνική διάσταση του έργου αποκτά έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα!
Η Ζέτη Φίτσιου δεν περιορίζεται στην καταγραφή των διαχωρισμών, ούτε αντιμετωπίζει τη σύγκρουση ως ένα αναπόφευκτο αδιέξοδο. Αναζητά τη δυνατότητα της προσέγγισης, την προοπτική μιας κοινής πορείας, την ελπίδα ότι άνθρωποι που αρχικά αδυνατούν να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον μπορούν τελικά να ανακαλύψουν έναν κοινό τόπο. Η συνύπαρξη δεν σημαίνει ότι οι διαφορές εξαφανίζονται ή ότι όλοι οφείλουν να σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο. Σημαίνει, πρωτίστως, ότι η διαφορετικότητα μπορεί να αναγνωριστεί χωρίς να μετατρέπεται σε λόγο αποκλεισμού και ότι η επικοινωνία μπορεί να υπερβεί τα όρια που η άγνοια και ο φόβος συχνά επιβάλλουν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αντίληψη της συγγραφέως για τη σχέση της τέχνης με το κοινό.
Η Ζέτη Φίτσιου δεν επιθυμεί να χρησιμοποιεί τα έργα της ως οχήματα προκαθορισμένων μηνυμάτων, ούτε να κατευθύνει ασφυκτικά την πρόσληψή τους. Αντίθετα, αφήνει ανοιχτό το δρόμο της ερμηνείας, αναγνωρίζοντας ότι κάθε θεατής προσέρχεται στο θέατρο με τη δική του διαδρομή, τις προσωπικές του εμπειρίες, τις ευαισθησίες και τα ερωτήματα του. Έτσι, το ίδιο έργο μπορεί να γεννήσει διαφορετικές σκέψεις και συναισθήματα, να φωτίσει διαφορετικές πλευρές της ανθρώπινης εμπειρίας και να αποκτήσει μια ξεχωριστή σημασία για τον καθένα. Αυτή η ελευθερία της πρόσληψης αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της θεατρικής της αντίληψης. Το έργο δεν ολοκληρώνεται τη στιγμή που γράφεται, ούτε εξαντλείται στη σκηνική του παρουσίαση. Συνεχίζει να υπάρχει μέσα στη συνείδηση του θεατή, να μεταβάλλεται μέσα από τις προσωπικές του αναφορές και να αναπτύσσει έναν διάλογο που μπορεί να διαρκέσει πολύ μετά την έξοδο από το θέατρο. Η δημιουργός εμπιστεύεται τη νοημοσύνη και την ευαισθησία του κοινού της, επιτρέποντας του να προσεγγίζει το έργο μέχρι εκεί που το οδηγούν η δική του σκέψη και η δική του συναισθηματική διαθεσιμότητα. Η άποψη της ότι η τέχνη δεν μπορεί από μόνη της να αλλάξει τον κόσμο, αλλά μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίον τον βλέπουμε συνοψίζει με αξιοσημείωτη καθαρότητα τη φιλοσοφία που διατρέχει τη δημιουργική της στάση. Η τέχνη δεν υποκαθιστά την κοινωνική δράση ούτε μπορεί να λύσει αυτομάτως τα προβλήματα που γεννά η ανθρώπινη συνύπαρξη. Μπορεί, ωστόσο, να μετακινήσει τη σκέψη, να κλονίσει στερεότυπα, να δημιουργήσει ρωγμές στις παγιωμένες αντιλήψεις και να μας επιτρέψει να αντικρίσουμε με διαφορετικό βλέμμα όσα θεωρούσαμε δεδομένα. Και αυτή η μετατόπιση της οπτικής είναι ήδη μια σπουδαία κατάκτηση. Γιατί κάθε ουσιαστική αλλαγή αρχίζει συχνά, από τη στιγμή που ένας άνθρωπος κατορθώνει να δει κάτι που μέχρι τότε αδυνατούσε ή δεν επιθυμούσε να δει. Η σκηνική συνάντηση των δύο κόσμων γίνεται μία πρόσκληση για υπέρβαση της απομόνωσης και για αναζήτηση ενός κοινού βηματισμού. Δεν αρκεί να συνυπάρχουμε γεωγραφικά ή να μοιραζόμαστε τον ίδιο κοινωνικό χώρο- χρειάζεται να μάθουμε να αναγνωρίζουμε ο ένας την ανθρώπινη υπόσταση του άλλου. Να ακούμε πριν κρίνουμε, να πλησιάζουμε πριν απορρίψουμε, να επιδιώκουμε την κατανόηση αντί να επιλέγουμε την ασφάλεια της απόστασης…
Σε αυτή την προοπτική, η παράσταση αποκτά έναν ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό ορίζοντα, με την ουσιαστική έννοια του πολιτικού: ως διεύρυνση του τρόπου με τον οποίον συγκροτούμε την κοινή μας ζωή και ως υπενθύμιση ότι η κοινωνία δεν είναι κάτι ξένο προς εμάς, αλλά ο χώρος που δημιουργούμε καθημερινά με τις πράξεις, τις παραλείψεις και τις επιλογές μας. Η δυνατότητα να πορευτούμε μαζί, αντί να παραμένουμε χωρισμένοι σε κόσμους που αδυνατούν να επικοινωνήσουν, δεν παρουσιάζεται ως μία εύκολη ή αυτονόητη λύση. Αναδεικνύεται ,όμως, ως μια αναγκαιότητα που αξίζει να διεκδικήσουμε. Και αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της Ζέτης Φίτσιου, ότι κατορθώνει να μετατρέπει τη θεατρική γραφή σε αφορμή συνάντησης, τη συμβολική αφήγηση σε εργαλείο κοινωνικής παρατήρησης και τη σκηνική σύγκρουση σε δυνατότητα κατανόησης. Με ευαισθησία, δραματουργική συγκρότηση και εμπιστοσύνη στην ερμηνευτική ελευθερία του θεατή, διαμορφώνει ένα θέατρο που δεν εξαντλείται στην ιστορία που αφηγείται, αλλά επεκτείνεται στα ερωτήματα που γεννά στις συνειδήσεις που αγγίζει πρωτίστως για τον άνθρωπο, τη γλώσσα και τις αθέατες διαδρομές της ανθρώπινης εμπειρίας. Και ‘’Οι από κάτω’’ αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της δημιουργικής φιλοσοφίας!
Ο Κώστας Σιλβέστρος στη σκηνοθεσία αυτής της σύγχρονης αιχμηρής κωμωδίας φωτίζει τους ήρωες και αναδεικνύει με απόλυτη μαεστρία το κείμενο και το ίδιο το έργο. Ο Ερρίκος Λίτσης και ο Κώστας Καζάκας στους ρόλους των ‘’Από κάτω’’ είναι άμεσοι, λιτοί, με αλήθεια και πειθώ, ενώ η Άνδρη Θεοδότου στο ρόλο της εκκεντρικής influencer στους από πάνω, κλέβει τις εντυπώσεις ! Η παράσταση διαμάντι της σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας παίζεται για δεύτερη σεζόν στο θέατρο- στολίδι Auditorium που θα σας εντυπωσιάσει με τη διακόσμηση του και τον intellectual χώρο του! Μην την χάσετε!
Σχόλια για αυτό το άρθρο