Η Τσικνοπέμπτη στο Poems n Crimes Art Bar ξύπνησε αναμνήσεις παραδοσιακής Αποκριάς

Η Τσικνοπέμπτη που μας πέρασε ήταν από τις ωραιότερες που έχω περάσει τα τελευταία χρόνια.Το Poems n Crimes Art Bar είναι ένα καταπληκτικό βιβλιοπωλείο, εκδοτικός οίκος, καφέ που ανήκει στον πολυπράγμωνα Σάμη Γαβριηλίδη.

Σε συνεργασία με τον οινολόγο Παναγιώτη Κορνιώτη και την ευγενική χορηγία του “παντοπωλείου της μεσογειακής διατροφής” έγινε η παρουσίαση τριών σημαντικών ελληνικών κρασιών. Μια υπέροχη βραδιά συνδυασμένη με φαγητό από την ομάδα Crime Kitchen, ομιλία για τη  σημασία της Αποκριάς και τα έθιμα μιας Ελλάδας που χάνεται.

Παιδάκι ακόμη θυμάμαι την γιαγιά μου να μου διηγείται παραμύθια με ξωτικά που παίρνουν τα παιδιά το βράδυ και τα πηγαίνουν στα έγκατα της γης, τη “χάψα”που κάναμε με τα βραστά αβγά και ένα σωρό άλλα πράγματα που σχεδόν έχουν σβηστεί  από το σκληρό δίσκο του μυαλού μου. Ευτυχώς υπάρχουν ακόμη κάποιοι θεματοφύλακες της παράδοσης  και μας τα θυμίζουν από καιρού εις καιρόν. Η βραδιά αυτή ήταν η αφορμή να θυμηθώ τις απόκριες που έχω ξεχάσει και να ανακαλέσω στη μνήμη μου όλα αυτά που αγάπησα ως μικρό παιδί και έχασα στην πορεία της ενηλικίωσής μου.

Ανάμεσα στα πολλά και σημαντικά που ξανάκουσα ήταν ότι οι απόκριες είναι χωρισμένες σε 3 “επεισόδια”…

Η απολυτή
Η πρώτη εβδομάδα τελειώνει την Κυριακή του Ασώτου, λέγεται και Προφωνή, επειδή από παλιά οι χριστιανοί προφωνούσαν, δηλαδή διαλαλούσαν ότι αρχίζουν οι Απόκριες. Επίσης, την εβδομάδα αυτή έπαυε η συνηθισμένη νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής και για το λόγο αυτό η εβδομάδα αυτή ονομάζεται και «Απολυτή».

Η κρεατινή

Η δεύτερη εβδομάδα λέγεται Κρεατινή ή της Κρεοφάγου, επειδή οι χριστιανοί τρώνε  κρέας. Αυτή την εβδομάδα ισχύει η νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής. Στο μέσο της δεύτερης εβδομάδος δηλαδή της Κρεατινής βρίσκεται η «Τσικνοπέμπτη» η οποία είναι η πέμπτη ημέρα της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου και 11 μέρες πριν την Καθαρά ∆ευτέρα. Είναι ξεχωριστή ημέρα χαράς αλλά και προετοιμασίας για τους Ελληνορθόδοξους χριστιανούς, καθώς αρχίζει η περίοδος της Σαρακοστής πριν το Πάσχα. Η πέμπτη ημέρα της εβδομάδος απέκτησε εορταστικό χαρακτήρα και το τραπέζι είναι πάντα ξεχωριστό και γιορτινό. Το γεύμα αποτελείται κυρίως από κρέας ψημένο στα κάρβουνα έτσι ώστε να υπάρχει παντού έντονη τσίκνα.

Η τυρινή

Η τρίτη εβδομάδα λέγεται «Τυρινή» ή «Τυροφάγος», επειδή οι χριστιανοί τρώνε  γαλακτοκομικά προϊόντα και ψάρι και κατά τις ημέρες της Τετάρτης και της Παρασκευής σαν ενδιάμεση κατάσταση μεταξύ κρεοφαγίας και νηστείας, έτσι προετοιμάζονται σιγά – σιγά για τη νηστεία της Σαρακοστής. Τον εορταστικό τόνο της ημέρας της αποκριάς συνεχίζουν και δίνουν  οι παρέες των μεταμφιεσμένων που κυκλοφορούν στους δρόμους και γυρίζουν από το πρωί μέχρι τις νυχτερινές ώρες χορεύοντας στις γειτονιές και τραγουδώντας  τραγούδια συνήθως σεξουαλικού περιεχομένου και με αρκετά τολμηρή γλώσσα. Αυτού του είδους όμως οι αποκριάτικες εκδηλώσεις άλλαξαν κατά μεγάλο βαθμό με το πέρασμα του χρόνου, έτσι σήμερα πλέον το καρναβάλι ξεκινά κάθε χρόνο με πρωτοβουλία των Δήμων με πανομοιότυπες τυποποιημένες εορταστικές εκδηλώσεις, αποκριάτικες στολές και άρματα, με αποτέλεσμα σήμερα, να χάνεται η παλιά εορταστική αίγλη της αποκριάς που ήταν αυθόρμητη, απλή, ξεχωριστή, μα πάνω από όλα χαρακτηριζόταν από ελληνικό πνεύμα και όχι από ξενόφερτα άτοπα και άκαιρα πρότυπα της Βραζιλίας ή από όπου αλλού και αν προέρχονται.

Αν ψάξει κανείς στην ελληνική λαογραφία θα βρει εκατοντάδες έθιμα διαφορετικά , ανάλογα με την περιοχή και την καταγωγή των ανθρώπων που την κατοικούν, με κύριο χαρακτηριστικό πάντα,τη σεξουαλική ελεύθερη έκφραση  των ανθρώπων, το γλέντι και το καλωσόρισμα της Άνοιξης που ξεκινά.

Το δρώμενο της χάψας
Ένα παλιό έθιμο που κρατά μέχρι σήμερα είναι η χάψα ή χάσκα. Η χάψα χαρακτηρίζει τη σαρακοστή που έλεγε: «Με αβγό κλείνει το στόμα το βράδυ της Αποκριάς και με αβγό πάλι ανοίγει το βράδυ της ανάστασης» που θα τελειώσει η νηστεία. Η χάψα είναι παιχνίδι με ένα βρασμένο αβγό, βουτηγμένο σε γιαούρτι, δεμένο προσεκτικά και αιωρούμενο από κλωστή.
Τη χάψα την αιωρούσε κάποιος επιδέξιος και  τυχερός ήταν εκείνος, που θα έβαζε τη χάψα στο στόμα για να τη φάει, άτυχοι όσοι πασαλείβονταν με το γιαούρτι χωρίς να φάνε τη χάψα και όσοι κατάφερναν να το αρπάξουν, θεωρούνταν τυχεροί για την υπόλοιπη χρονιά.

Το γαϊτανάκι
Ένα έθιμο που διατηρούμε αυτούσιο ως τις μέρες μας, το γαϊτανάκι είναι ένας χορός που δένει απόλυτα με το χρώμα και το κέφι της απόκριας. Δεκατρία άτομα χρειάζονται για να στήσουν το χορό. Ο ένας κρατά ένα μεγάλο στύλο στο κέντρο, από την κορυφή του οποίου ξεκινούν 12 μακριές κορδέλες, καθεμιά με διαφορετικό χρώμα. Γύρω από το στύλο, 12 χορευτές κρατούν από ένα γαϊτάνι και χορεύουν μαζί, σε 6 ζευγάρια, τραγουδώντας το παραδοσιακό τραγούδι. Καθώς κινούνται γύρω από το στύλο πλέκουν τις κορδέλες δημιουργώντας χρωματιστούς συνδυασμούς. Το στολισμένο γαϊτανάκι μένει να θυμίζει το αποκριάτικο πνεύμα.

Το δρώμενο του Βαλμά
Ο Βαλμάς είναι ένα παλιό έθιμο που παίζετε γύρω από τη φωτιά. Γύρω στα 50 παλικάρια πιάνονται στη σειρά, ο ένας τη μέση του άλλου. Ο πρώτος είναι ο κεχαγιάς, το αφεντικό, και ο τελευταίος ο βαλμάς, ο αλογοβοσκός, δηλαδή του κοπαδιού αλόγων που συντηρεί ο κεχαγιάς. Το κοπάδι των αλόγων αποτελούν τα παλικάρια μεταξύ κεχαγιά και βαλμά. Ο κεχαγιάς που κρατά στο χέρι μια ξύλινη βέργα, αρχίζει τη στιχομυθία. Κάθε απάντηση του βαλμά συνοδεύεται από κυνηγητό του αφεντικού να τον χτυπήσει με το λουρί. Αυτός προσπαθεί να αποφύγει τα χτυπήματα και συμπαρασύρει όλα τα παλικάρια που συμβολίζουν το κοπάδι των αλόγων. Ορισμένες φορές ανεβαίνει καβάλα πάνω στους ώμους του τελευταίου για να αποφύγει το αφεντικό του και όλοι προσπαθούν να αποφύγουν τη φωτιά.

Η γιορτή του φαλλού Μπουρανί
Στον Τύρναβο της Λάρισας αναβιώνει η γιορτή του φαλλού που συμβολίζει την αναπαραγωγή και τη γονιμότητα. Απομεινάρι των βακχικών εορτασμών είναι και το “Μπουρανί”. Την Καθαρά Δευτέρα οι ντόπιοι τιμούν το θεό της βλάστησης και της γονιμότητας πίνοντας, τραγουδώντας, χορεύοντας, κρατώντας ψεύτικους φαλλούς και τρώγοντας το “Μπουρανί”, το μυητικό έδεσμα! Το μπουρανί είναι μια αλάδωτη χορτόσουπα από τσουκνίδες και σπανάκι, την οποία φτιάχνουν οι άντρες στο δρόμο και την καταναλώνουν με συνοδεία άσεμνων τραγουδιών και τολμηρών χειρονομιών.