Αδριανός: Το “Ελληνάκι” που λάτρεψε την Αθήνα

Ήταν Ρωμαίος, ήταν ποιητής, ήταν κυνηγός των απολαύσεων, ήταν αυστηρός και ευαίσθητος, ήταν φιλέλληνας, ήταν λάτρης της Αθήνας. ‘Ηταν ο αυτοκράτορας Αδριανός, που πέθανε στις 10 Ιουλίου του 138 μ. Χ. και στόλισε την πόλη με έργα και οικοδομήματα που αντέχουν μέχρι σήμερα!

Ας μάθουμε λοιπόν  μερικά πράγματα για αυτόν τον Ρωμαίο αυτοκράτορα.

Ο Πόπλιος Αίλιος Τραϊανός Αδριανός, γεννήθηκε το 76 μ. Χ. στην Ιταλική, μια πόλη κοντά στη σημερινή Σεβίλη. Καταγόταν από την πόλη Αδρία της Ιταλίας (σημερινό Ατρι) εξ ου και το όνομα Αδριανός. Ήταν γιος συγκλητικού, οι γονείς του πέθαναν όταν ήταν 8 ετών και τον υιοθέτησε ο εξάδελφός του αυτοκράτορας Τραϊανός.

Από μικρός είχε κλίση στα γράμματα, έμαθε νωρίς ελληνικά, διάβαζε τα ελληνικά συγγράμματα από το πρωτότυπο και γι΄αυτό το λόγο του είχε το παρατσούκλι Graeculus που σημαίνει μικρός Έλληνας, Ελληνάκι. Λέγεται ότι συνδύαζε την ελληνική λεπτότητα με την ρωμαϊκή σταθερότητα.

Ο Αδριανός ανέβηκε στο θρόνο το 117 μ.Χ. σε ηλικία 41 ετών με τη θερμή υποστήριξη του στρατού και της συγκλήτου. Σημαντικό ρόλο στην εκλογή του έπαιξε και η Πλωτίνα, η σύζυγος του αυτοκράτορα Τραϊανού, η οποία μάλιστα παρουσιάστηκε στη σύγκλητο και ισχυρίστηκε ότι ο Τραϊανός, λίγο προτού πεθάνει, όρισε διάδοχο τον Αδριανό. Εμφανίστηκε και ένα χαρτί υιοθεσίας και διαδοχής, υπογεγραμμένο από τον Τραϊανό. Μερικοί συγκλητικοί αμφισβήτησαν το ντοκουμέντο και, όλως τυχαίως, μετά από λίγο καιρό, βρέθηκαν ένοχοι μιας συνομωσίας και εκτελέστηκαν!

Η πρώτη ενέργεια του Αδριανού όταν έγινε αυτοκράτορας, ήταν η διαγραφή των καθυστερημένων φόρων, ένα μέτρο που ανακούφισε τους υπηκόους του και τον έκανε αγαπητό στο λαό.

Η βασιλεία του συνέπεσε με μια σχετικά ειρηνική περίοδο της ρωμαϊκής ιστορίας και έτσι ο Αδριανός βρήκε την ευκαιρία να θωρακίσει τα σύνορα, φτιάχνοντας τεράστια τείχη στη Βρετανία, τη Γερμανία και στην Μικρά Ασία. Συνήψε ειρήνη με τους Πάρθους και τους Δάκες. Στους μόνους που φέρθηκε με απίστευτη σκληρότητα ήταν στους Εβραίους, γιατί θεωρούσε τη θρησκευτική πίστη τους αιτία αναταραχών και  επαναστάσεων. Μετονόμασε την Ιερουσαλήμ σε Αιλία Καπιτωλίνα, μετέτρεψε το ναό του Σολομώντος σε ναό του Διός, έκαψε την Τορά σε ειδική τελετή και απαγόρευσε στους Εβραίους να επισκέπτονται την πόλη,  επι ποινή θανάτου. Περίπου 600.000 Εβραίοι εξορίστηκαν ή πέθαναν.

Το μεγαλύτερο μέρος της βασιλείας του, το πέρασε ταξιδεύοντας προκειμένου να επιβλέπει και να δίνει οδηγίες για τα μεγάλα έργα που κατασκευάζονταν σε διάφορα μέρη της αχανούς αυτοκρατορίας. Πίστευε πως η αυτοκρατορία θα θωρακιστεί με έργα υποδομής παρά με κατακτητικούς πολέμους

Ο Αντίνοος ήταν ένα όμορφο αγόρι που γνώρισε σε ένα ταξίδι στη Νικομήδεια της Μικράς Ασίας. Ο Αδριανός ερωτεύτηκε τον Αντίνοο και τον πήρε υπό την προστασία του. Το αγόρι τον ακολούθησε σε όλα τα ταξίδια του, όμως το 130 μ. Χ. πνίγηκε (κατ΄άλλους αυτοκτόνησε) στο Νείλο. Ο θάνατος του αγαπημένου του ήταν βαρύ πλήγμα για τον Αδριανό. Για να τον τιμήσει έχτισε μια πόλη που την ονόμασε Αντινοούπολη.

Ο Αδριανός ήρθε για πρώτη φορά στην Αθήνα το 124 μ. Χ. για να πάρει μέρος στα Ελευσίνια Μυστήρια. Έγινε Αθηναίος Πολίτης και αποφάσισε να στολίσει την πόλη, που βρισκόταν σε παρακμή, με μνημεία και έργα που θα της έδιναν κύρος και λάμψη.

Έχτισε την γνωστή μας Πύλη του Αδριανού, στο σημείο που το τείχος χώριζε την παλιά με τη νέα πόλη. Σύμφωνα με τις δύο επιγραφές στις δύο πλευρές της αψίδας, η Πύλη είναι το ορόσημο ανάμεσα στην παλιά Αθήνα του Θησέα και τη νέα Αθήνα του Αδριανού.

Αποπεράτωσε το ναό του Ολυμπίου Διός, που λόγω έλλειψης χρημάτων, παρέμενε επί 6 αιώνες μισοτελειωμένος!  Ο Αδριανός χρηματοδότησε την αποπεράτωσή του και μάλιστα τον εγκαινίασε ο ίδιος.

Το Αδριάνειο Υδραγωγείο που κατασκεύασε για να αποκτήσει νερό η Αθήνα, με μήκος 25 χιλιομέτρων, θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες σήραγγες του ρωμαϊκού κόσμου και επίτευγμα σχεδίασης και χάραξης υπόγειου έργου. Το Υδραγωγείο αυτό, που είχε ένα υπέροχο κτίσμα εκεί που τώρα είναι η Δεξαμενή στο Κολωνάκι, εξυπηρετούσε την πρωτεύουσα μέχρι το 1930.

Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού, στη ρωμαϊκή αγορά, ήταν ένα τεράστιο κτίριο με δύο μεγάλες αίθουσες όπου οι επισκέπτες μπορούσαν να διαβάσουν βιβλία ή να ακούσουν διαλέξεις. Θεωρείται πως είχε 20.000 περγαμηνές.

Το Πάνθεον των Αθηνών, ανατολικά της Βιβλιοθήκης, ήταν τόπος λατρείας όλων των θεών (πάντων+θεών=Πάνθεον), καθώς και του Αδριανού, που είχε θεοποιηθεί και λατρευόταν κι αυτός σαν θεός.

Έκανε πολλά έργα ακόμα. Πλάτυνε το δρόμο μεταξύ Κορίνθου και Μεγάρων, στη σημερινή Κακιά Σκάλα , ώστε να μπορούν να περνούν άνετα δύο άμαξες με αντίθετη διεύθυνση. Στόλισε με αγάλματα το θέατρο του Διονύσου και έγινε χορηγός 2 φορές στα Μεγάλα Διονύσια. Κατασκεύασε γέφυρα στο Ελευσινιακό Κηφισό, για να διευκολύνονται όσοι πήγαιναν στα Ελευσίνια Μυστήρια.

Λάτρης του ελληνικού πολιτισμού ίδρυσε το “Πανελλήνιον” και καθιέρωσε τους ομώνυμους αγώνες. Ο θεσμός αυτός ήταν μια ομοσπονδία στην οποία συμμετείχαν 30 πόλεις από τρεις ηπείρους που μπόρεσαν και απέδειξαν την ελληνική καταγωγή τους. Τρεις φορές επισκέφτηκε την Αθήνα ο Αδριανός και έμεινε σε αυτήν πιο πολύ από όλες τις πόλεις που επισκέφθηκε.

Μετά από όλες αυτές τις περιοδείες, που κράτησαν 13 χρόνια, επανήλθε στη Ρώμη και αποσύρθηκε σε μια πολυτελή έπαυλη κοντά στα Τίβουρα (σημερινό Τίβολι), την οποία στόλισε με αναπαραστάσεις ελληνικών μνημείων. Όμως είχε αλλάξει πολύ. Έπασχε από υδρωπικία και είχε γίνει άλλος άνθρωπος. Ήταν νευρικός, ευερέθιστος, καχύποπτος και μισάνθρωπος. Πέθανε στις 10 Ιουλίου 138 μ.Χ. στο πατρικό του σπίτι στην Ιταλική, σε ηλικία 63 ετών.

Ο Αδριανός έγραψε την αυτοβιογραφία του και ποίηση στα λατινικά και στα ελληνικά. Σώζεται το ποίημα που έγραψε στα λατινικά την ώρα του θανάτου του: “Ψυχούλα ταξιδεύτρα, χαϊδεμένη, φιλοξενούμενη και συντρόφισσα του κορμιού, σε ποιους τόπους θα πας τώρα, ωχρή, δειλή, γυμνούλα, χωρίς να παίζεις τα παιχνίδια που κάποτε συνήθιζες;”