Απολιθωμένο Δάσος στη Λέσβο: Ένα γεωπάρκο με …βαθιές ρίζες!

Η Λέσβος, το τρίτο σε μέγεθος νησί της Ελλάδας μετά την Κρήτη και την Εύβοια, είναι ένας απέραντος τόπος με γεωλογικά μνημεία και περιοχές με φυσικό κάλλος και οικολογική αξία. Το μνημείο που ξεχωρίζει στο νησί είναι το Απολιθωμένο Δάσος, το οποίο έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο φυσικό μνημείο (UNESCO World Heritage site). Η περιήγηση στα τέσσερα υπαίθρια Πάρκα του Απολιθωμένου Δάσους, το οποίο αποτελεί ένα ανεπανάληπτο μνημείο της φύσης με παγκόσμια αναγνώριση, προσφέρει ξεχωριστές εμπειρίες στον επισκέπτη. Η πληθώρα των ιστάμενων απολιθωμένων κορμών αλλά και η άριστη κατάσταση διατήρησής τους, εντυπωσιάζουν τους επισκέπτες.

ΣχετικάΆρθρα

Το Σεπτέμβριο του 2012 ολόκληρο το νησί της Λέσβου εντάχθηκε στο Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO. Οι συστηματικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου έχουν φέρει στο φως σημαντικές νέες απολιθωματοφόρες θέσεις που συμπληρώνουν τις παλαιότερες ιστορικές θέσεις, προσθέτοντας πολύτιμα στοιχεία που συνθέτουν την εικόνα του υποτροπικού δάσους στην ευρύτερη περιοχή της Λέσβου 20.000.000 χρόνια πριν.

Το Γεωπάρκο Λέσβου αναδεικνύει τα στοιχεία της γεωλογικής, φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και δίνει στους επισκέπτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν και να επισκεφτούν ένα πλούσιο δίκτυο γεωτόπων και οικοτόπων, αρχαιολογικών χώρων και μνημείων, ποικιλία μουσείων, να συμμετάσχουν σε ποικίλες οικοτουριστικές δράσεις, πρωτότυπα εκπαιδευτικά προγράμματα, θαλάσσιες και αγροτουριστικές δραστηριότητες, πολιτιστικά φεστιβάλ αλλά και πεζοπορία στο μοναδικό φυσικό περιβάλλον όπου περπάτησε ο Αριστοτέλης και ο Θεόφραστος.

Κατά μήκος των περιπατητικών διαδρομών μπορείτε να επισκεφτείτε και να θαυμάσετε τα πιο σημαντικά ευρήματα του χώρου, τις ρίζες των απολιθωμένων δένδρων, που διατηρούνται σε πλήρη ανάπτυξη, αποδεικνύοντας ότι τα δέντρα απολιθώθηκαν στην φυσική τους θέση. Εντυπωσιακοί ιστάμενοι απολιθωμένοι κορμοί αγγειόσπερμων και κωνοφόρων δένδρων με μοναδικά χρώματα και πληθώρα απολιθωμένων κλαδίσκων, φύλλων και κώνων ιδιαίτερης επιστημονικής αξίας ξεπροβάλουν από τα στρώματα της ηφαιστειακής στάχτης που τους περιβάλλει. Παράλληλα, στο χώρο του Πάρκου μπορείτε να θαυμάσετε τα μεγάλα τμήματα απολιθωμένων κορμών που έχουν μεταφερθεί για φύλαξη στο χώρο.

Ακολουθώντας τα άνετα, καλαίσθητα, προσβάσιμα σε όλους μονοπάτια, θα γνωρίσετε από κοντά τις θεματικές απολιθωματοφόρες περιοχές του Πάρκου συνολικής έκτασης των 250 στρεμμάτων με τους ιστάμενους και κατακείμενους κορμούς κωνοφόρων και αγγειόσπερμων δένδρων μεγάλης ποικιλίας ειδών. Ο εντυπωσιακός κατακείμενος κορμός Σεκόιας, μήκους 22 μέτρων, ο μεγάλος όρθιος κορμός πρωτόγονου πεύκου με το μεγάλο χαρακτηριστικό ριζικό σύστημα, οι δεκάδες ιστάμενοι κορμοί πεύκων, κυπαρισσιών και σεκόιας, πυκνά κατανεμημένοι, ο μοναδικός δίδυμος κορμός – διακλαδισμένος σε δύο όμοια τμήματα – του ιδιαίτερου είδους Πεύκου που για πρώτη φορά παγκοσμίως αλλά και ο γιγάντιος κορμός σεκόιας, ύψους 7,02 μέτρων, το υψηλότερο ιστάμενο απολιθωμένο δένδρο στον κόσμο, προκαλούν το θαυμασμό και ενθουσιώδη σχόλια των περιηγητών.

Το Πάρκο Απολιθωμένου Δάσους αποτελεί μια από τις σημαντικότερες απολιθωματοφόρες περιοχές καθώς έχουν αποκαλυφθεί σε αυτήν μοναδικά φυτικά απολιθώματα. Περισσότεροι από ενενήντα ιστάμενοι και κατακείμενοι κορμοί κωνοφόρων και αγγειόσπερμων δένδρων καθώς και ριζικά συστήματα και φυλλοφόροι ορίζοντες συγκροτούν ένα σπάνιας φυσικής ομορφιάς γεώτοπο.

Η δημιουργία του Απολιθωμένου Δάσους σχετίζεται με την έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα που έλαβε χώρα στη Λέσβο κατά το τέλος του Ολιγοκαίνου μέχρι το μέσο Μειόκαινο. Η δραστηριότητα αυτή δημιούργησε, εκτός από λάβα, πυροκλαστικά υλικά και ηφαιστειακή σποδό (στάχτη), με συνέπεια την κάλυψη της χλωρίδας στην περιοχή, και μάλιστα σε ιδιαίτερα σύντομο χρονικό διάστημα. Η κάλυψη αυτή είχε ως συνέπεια την απομόνωση των οργανικών υλικών της χλωρίδας από την ατμόσφαιρα. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα ακολουθήθηκε από τη δημιουργία υδροθερμικών διαλυμάτων, πλούσιων σε διοξείδιο του πυριτίου (SiO₂). Τα διαλύματα αυτά εμπότισαν την ηφαιστειακή στάχτη που είχε καλύψει τους κορμούς των δένδρων, περνώντας έτσι εύκολα στα μέρη ξύλου των φυτών, σηματοδοτώντας την έναρξη της απολίθωσής τους, καθώς η οργανική ύλη των κορμών σταδιακά αντικαταστάθηκε από το διοξείδιο του πυριτίου. Η απολίθωση έγινε υπό σχεδόν ιδανικές συνθήκες. Τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των κορμών, όπως οι ετήσιοι δακτύλιοι, οι ανωμαλίες του εξωτερικού φλοιού κτλ. είναι διατηρημένα σε άριστη κατάσταση.

Με εντατικούς ρυθμούς από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου συνεχίζονται οι προσπάθειες για την προστασία απολιθωμάτων κατά μήκος του νέου οδικού άξονα Καλλονής – Σιγρίου. Πρόκειται για σωστικές εργασίες που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο υλοποίησης του Υποέργου 6 «Έρευνες και εργασίες απολιθωμάτων» της Πράξης «Κατασκευή – Αναβάθμιση του οδικού άξονα Καλλονής – Σιγρίου Λέσβου», σύμφωνα το Μνημόνιο Συνεργασίας που έχει υπογραφεί μεταξύ του Μουσείου και του Υπουργείου Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων.

Το Μουσείο με μια έμπειρη ομάδα στελεχών, γεωλόγων, συντηρητών, τεχνικών ανασκαφής και συντήρησης και ειδικευμένων εργατοτεχνιτών, εργάζονται στο έργο με επιμονή, υπομονή, πάθος και αφοσίωση, κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες, όλες τις εποχές του χρόνου, προκειμένου να φέρνουν σε πέρας ένα ιδιαίτερα δύσκολο και επίπονο έργο σωστικών επεμβάσεων για την προστασία του Απολιθωμένου Δάσους.

Επιστημονικός υπεύθυνος των εργασιών κατά μήκος του νέου οδικού άξονα Καλλονής – Σιγρίου είναι ο Καθηγητής Νίκος Ζούρος, Διευθυντής του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου και ψυχή του σημαντικότατου αυτού έργου. Η συγκεκριμένη σωστική ανασκαφή απολιθωμάτων αποτελεί τη μεγαλύτερη που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα στην Ελλάδα, τόσο από άποψη έκτασης όσο και από την άποψη αριθμού ευρημάτων. Για το λόγο αυτό αποτελεί χώρο ιδιαίτερα υψηλής επιστημονικής και ερευνητικής αξίας και ύψιστης σημασίας για τη μελέτη των φυτικών απολιθωμάτων.

Ένα εντυπωσιακό απολιθωμένο δένδρο με ακέραια τα κλαδιά του

Το μεγάλο ανοιχτό Μουσείο περιλαμβάνει το σύνολο των υπαίθριων απολιθωματοφόρων θέσεων κατά μήκος του οδικού άξονα Καλλονής – Σιγρίου, μεταξύ των οποίων τον εντυπωσιακό απολιθωμένο δένδρου που διατηρήθηκε ακέραιο με τα κλαδιά και τις ρίζες του.

Πρόκειται για σπανιότατο εύρημα καθώς είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται απολιθωμένο δένδρο με τα κλαδιά του, από το 1995 οπότε ξεκίνησαν οι ανασκαφές στην περιοχή της Δυτικής Λέσβου από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου. Ο απολιθωμένος κορμός διατηρείται σχεδόν ακέραιος μέσα σε λεπτόκκοκο ορίζοντα ηφαιστειακής στάχτης. Τα λεπτόκοκκα ηφαιστειακά υλικά κάλυψαν και διατηρήσαν ακέραιo τον κορμό, τα κλαδιά και τις ρίζες του δένδρου.

Το δένδρο βρίσκεται στην αρχική θέση ανάπτυξης του και φαίνεται ότι η βιαιότητα της ηφαιστειακής έκρηξης το ξάπλωσε στο έδαφος στη θέση που βρέθηκε. Εκεί σκεπάστηκε από παχύ στρώμα ηφαιστειακής στάχτης και στη συνέχεια απολιθώθηκε.

Στην ίδια θέση βρέθηκε μεγάλος αριθμός φύλλων καρποφόρων δένδρων που προέρχονται από τα φυτά του υποτροπικού δάσους της Λέσβου πριν από 20 εκατομμύρια χρόνια. Σημαντικό στοιχείο επίσης είναι και ο προσανατολισμός του κορμού που έρχεται να επιβεβαιώσει στοιχεία που δείχνουν την ύπαρξη και δεύτερου σημαντικού ηφαιστείου, εκτός από αυτό της Βατούσας, που φαίνεται να συνέβαλε στην δημιουργία του απολιθωμένου δάσους.

Οι ορχιδέες του Πάρκου

Tο Πάρκο του Απολιθωμένου Δάσους πέρα από τα εντυπωσιακά απολιθωμένα δένδρα που φιλοξενεί, αναδεικνύει τη μοναδικότητα του και με τις άγριες ορχιδέες που βρίσκονται στην περίοδο ανθοφορίας τους. Το Πάρκο, έκτασης 500 στρεμμάτων αποτελεί ένα σπάνιο βιότοπο για τις άγριες ορχιδέες, διαθέτει πλούτο ενδημικών ειδών φυτών και κατά την περίοδο της ανθοφορίας, είναι μια ιδανική θέση για την παρατήρηση και αναγνώριση της άγριας χλωρίδας στη Δυτική Λέσβο.

Ο μοναδικός πλούτος των φυτών, μπορεί να αξιοποιηθεί για την προσέλκυση μελετητών αλλά και παρατηρητών φύσης από όλη της Ευρώπη καθώς συνδυάζει πολλά πλεονεκτήματα. Οι διαδρομές του Πάρκου επιτρέπουν την ασφαλή για την διατήρηση των φυτών και εύκολη για τους επισκέπτες πρόσβαση και παρατήρηση των ειδών της άγριας χλωρίδας με την εφαρμογή μέτρων προστασίας κατά την διάρκεια παρακολούθησης των πληθυσμών των φυτών ώστε να διασφαλισθεί η προστασία και η βιωσιμότητα του σπάνιου αυτού οικότοπου.

Από τη μελέτη της χλωρίδας του Πάρκου διαπιστώθηκε ότι το Πάρκου Απολιθωμένου Δάσους, εκτός από τις 100 και πλέον θέσεις γιγάντιων ιστάμενων απολιθωμένων κορμών ηλικίας 18 εκατομμυρίων ετών, που συγκροτούν ένα ανεπανάληπτο μνημείο παγκοσμίου ενδιαφέροντος, αποτελεί και εξαιρετικό οικότοπο, με παραπάνω από 280 διαφορετικά είδη φυτών.

Η περίφραξη του Πάρκου που πρόσφατα αντικαταστάθηκε διαχωρίζοντας την προστατευόμενη περιοχή από τους γύρω βοσκότοπους, προστατεύει την άγρια χλωρίδα και ειδικότερα τον μεγαλύτερο και σημαντικότερο οικότοπο της άγριας ορχιδέας «Οφρυς η λεσβία» (Ophrys lesbis), που αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα είδη ορχεοειδών της Ελλάδας.

Στο Πάρκο Απολιθωμένου Δάσους φύονται αρκετά είδη ορχιδέας όπως η Ophrys tenthredinifera η Ophrys umbilicata, η πολυλυάριθμη Ophrys papilionaceae ssp. heroica, καθώς και το είδος Ophrys mammosa.

Η Anacamptis collina, είναι μια ορχιδέα με συχνή παρουσία στο Πάρκο, μαζί με την παραλλαγή λευκού χρώματος του χείλους της Anacamptis collina var. leucoglossa. Στο Πάρκο, μπορεί κανείς να παρατηρήσει όλη την ποικιλομορφία του είδους ταυτόχρονα, βέβαια σε μικρότερους πληθυσμούς σε σχέση με την ξεχωριστή Ophrys lesbis.

Επιπλέον, παρατηρούνται η Serapias orientalis ssp. carica με μεγαλύτερο αριθμό ατόμων από την Serapias orientalis ssp. orientalis. H Serapias orientalis ssp. carica, είναι μια ιδιαίτερα ορχιδέα με πολυπληθή κόκκινα άνθη. Η ανθοφορία τους αρχίζει το Φεβρουάριο στη Λέσβο και συνεχίζεται μέχρι το Μάιο-Ιούνιο.

Οι ομορφιές και οι εκπλήξεις που θα συναντήσετε είναι άπειρες! Αξίζει να ταξιδέψετε ως τη Λέσβο και να επισκεφτείτε το Απολιθωμένο Δάσος, έχει να σας πει συναρπαστικές ιστορίες με βαθιές, πολύ βαθιές ρίζες!