Malvasia, ο περιώνυμος οίνος χθες και σήμερα: Ένα πολύτιμο βιβλίο-θησαυρός

ΣχετικάΆρθρα

Η επίσημη παρουσίαση του βιβλίου, πραγματοποιήθηκε στο πρώτο διεθνές Malvasia Festival της Μονεμβασίας, στις 11 Ιουνίου 2023, τιμώντας το έργο και την προσφορά της μεγάλης κυρίας του ελληνικού κρασιού Σταυρούλας Κουράκου-Δραγώνα.

Η αειθαλής μεγάλη κυρία του ελληνικού κρασιού Σταυρούλα Κουράκου, η Κυρά των αμπελιών όπως την αποκαλούν (από την ομώνυμη ποιητική συλλογή του Γιάννη Ρίτσου) με μεγάλη γενναιοδωρία μας προσφέρει τις γνώσεις της μέσα από τα βιβλία της. Το τελευταίο της βιβλίο, που αποτελεί το κύκνειο άσμα της, “Malvasia, ο περιώνυμος οίνος χθες και σήμερα” είναι αφιερωμένο στο διάσημο οίνο Malvasia. Η Σταυρούλα Κουράκου, ως προϊσταμένη του Ινστιτούτου Οίνου, Ιδρύματος Έρευνας του Υπουργείου Γεωργίας για 20 χρόνια, είχε δύο στόχους: να καταργηθεί η αναγραφή τοπωνυμίων στην περίπτωση ποικιλιών αμπέλου με σύνθετη επωνυμία (στόχος που επιτεύχθηκε το 2002) και δεύτερος, πιο φιλόδοξος στόχος, η αναβίωση οίνων malvasia σε όσες ελληνικές περιοχές συνέτρεχαν οι ιστορικές προϋποθέσεις. Τον Οκτώβριο του 2009 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως το Προεδρικό Διάταγμα αναγνώρισης του οίνου Ονομασίας Προέλευσης Μονεμβασία- Μalvasia με το οποίο οριοθετήθηκε η γεωγραφική ζώνη παραγωγής του στην ενδοχώρα της Μονεμβασίας, ενώ δύο χρόνια μετά, νομοθετήθηκαν οι οίνοι Malvasia Πάρου, Malvasia Χάνδακας-Candia και Malvasia Σητείας. Στη συνέχεια, η Σταυρούλα Κουράκου σκέφτηκε να γράψει ένα βιβλίο, με σκοπό να βοηθήσει τους ελληνικούς φορείς παραγωγής να προβάλουν στις αγορές την άγνωστη ιστορία του διάσημου αυτού οίνου και την αναβίωσή του στις ελληνικές γενέτειρες περιοχές. Το κύριο μέρος αυτού του βιβλίου είναι αφιερωμένο αποκλειστικά σε θέματα αμπέλου και οίνου από τον 12ο έως και τον 17ο αιώνα, όπως καταγράφονται στις πηγές που μελέτησε. Έχει ουσιαστικά ως βάση την εισαγωγή και το κείμενο που δημοσιεύτηκε στο δεύτερο μέρος των πρακτικών του Συμποσίου Μονεμβάσιος Οἶνος – Μονοβασ(ι)ά – Malvasia, αναδιαρθρωμένο και συμπληρωμένο με πολλά νέα στοιχεία και συνοδευόμενο από δύο Παραρτήματα: Ένα σύντομο σχετικά χρονολόγιο της Μονεμβασίας σε συνδυασμό με αναφορές σε ορισμένα γεωγραφικά ονόματα της χερσονήσου του Μαλεβού, εκεί όπου υπάρχουν ενδείξεις ότι παραγόταν ο οίνος Μονεμβασία-Malvasia, καθώς και εκεί όπου ήταν οι ταρσανάδες και τα βαρελοποιεία, ενώ το δεύτερο αναφέρεται στους τέσσερις σύγχρονους οίνους Malvasia που θεσμοθετήθηκαν μεταξύ 2009-2011, πολύ καθυστερημένη νομοθετική κάλυψη του κενού, έναντι των πολλών malvasia που κυκλοφορούν σε άλλες χώρες. Οι ελληνικοί αυτοί οίνοι παράγονται στο ιστορικό γεωγραφικό τρίγωνο Μονεμβασία – Κρήτη – Κυκλαδονήσια, στο οποίο παραγόταν κατά τους χρόνους της Ενετοκρατίας ο περιώνυμος αυτός οίνος.

Το βιβλίο “Malvasia, ο περιώνυμος οίνος χθες και σήμερα” αναφέρεται σ΄ έναν οίνο που δέσποσε στις αγορές μεταξύ 11ου και 17ου αιώνα. Γενέθλιος τόπος ήταν η ενδοχώρα της Μονεμβασίας, της βυζαντινής καστροπολιτείας, τ΄ αμπέλια της οποίας βρίσκονταν στις πλαγιές του Μαλεβού, όπως ήταν το μεσαιωνικό όνομα του Πάρνωνα. Τη Μονεμβασία –την πόλη στα ριζά του Μαλεβού–, οι μεν Φράγκοι αποκαλούσαν Mal(e)voisie, οι δε Βενετοί Mal(e)vasia.

Ο οίνος αυτός, που στις βυζαντινές πηγές είναι γνωστός ως Μονεμβάσιος, σε μεταγενέστερα κείμενα αναφέρεται ως Μονεμβασία και ως Μονοβασ(ι)ά, στις δε πηγές της Eνετοκρατίας ως Malvasia, γιατί τα χρόνια εκείνα, στους δρόμους της θάλασσας τα εμπορεύματα ήταν γνωστά με το όνομα του λιμανιού φόρτωσης, όπως εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα στην περίπτωση του πορτογαλικού οίνου Porto, ο οποίος, καίτοι παράγεται στην ενδοχώρα, στην οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή του Douro, περίπου 100 χιλιόμετρα από το λιμάνι, είναι γνωστός ως Porto (=λιμάνι), εκεί όπου βρίσκονται οι αποθήκες όλων των εταιρειών εξαγωγής του περίφημου αυτού οίνου και από τις αποβάθρες του οποίου παίρνει τον δρόμο της θάλασσας για τις ξένες αγορές.

Από πολύχρονη μελέτη ερευνητικών εργασιών και δημοσιευμάτων σχετικά με την Ενετοκρατία στην Ελλάδα, η Σταυρούλα Κουράκου διαπίστωσε λανθασμένες αναφορές σχετικά με διάφορα αμπελοοινικής φύσεως θέματα, διότι οι συντάκτες τους δεν αντιλήφθηκαν την σημασία και διαχρονικότητα ορισμένων λέξεων, εννοιών και νόμων της φύσεως που βρίσκονται στα κείμενα εποχής, τα οποία μελέτησαν και ανέλαβαν να ερμηνεύσουν. Εξάλλου, σε πολλά από αυτά τα δημοσιεύματα πλανάται το ερώτημα: Πώς παρασκευαζόταν ο οίνος Μονεμβασιά-Malvasia;

Έτσι αποφάσισε να συντάξει ένα πολύπτυχο αμπελοοινικών θεμάτων σχετικά με αυτόν τον οίνο: τον τύπο του, τον τρόπο παρασκευής του, τις επεξεργασίες αλλά και τις νοθείες, τους γευστικούς και οσφραντικούς χαρακτήρες του, τις ποικιλίες αμπέλου από σταφύλια των οποίων παρασκευαζόταν, τις απομιμήσεις του σε ξένες χώρες, την επιβίωσή του στη Δύση, το ρόλο των αλχημιστών κατά τον 15ο αιώνα, και άλλα σχετικά, όλα με απλουστευμένες και εκλαϊκευμένες έννοιες, ώστε να είναι κατανοητός ο διαφορετικός τρόπος ανάγνωσης ορισμένων κειμένων της εποχής εκείνης, που οδήγησε σε άρση των λαθών και παρανοήσεων.

To βιβλίο που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Φοίνικα, μπορείτε να το βρείτε και σε αγγλική έκδοση με τον τίτλο “Malvasia The Renowned Wine Yesterday and Today” .

Ένα βιβλίο που αξίζει να έχετε στη βιβλιοθήκη σας για τις σημαντικές γνώσεις που περιλαμβάνει και αποτελεί πολύτιμο απόκτημα για κάθε αναγνώστη.

Η επίσημη παρουσίαση του βιβλίου, πραγματοποιήθηκε στο πρώτο διεθνές Malvasia Festival της Μονεμβασίας, στις 11 Ιουνίου 20232, τιμώντας το έργο και την προσφορά της μεγάλης κυρίας του ελληνικού κρασιού Σταυρούλας Κουράκου-Δραγώνα.

Αναλυτικά τα περιεχόμενα:

Ο ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΟΣ ΟΙΝΟΣ – MALVASIA
Ο τύπος του οίνου
Μέθοδοι παρασκευής
1. Ἡ θειλοπεδευθεῖσα σταφυλή
2. Ἡ ὀπτησθεῖσα σταφυλή
3. Η διαχρονικότητα των παραδοσιακών τεχνικών
4. Αβάσιμες υποθέσεις

Η ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΑΜΠΕΛΟΥ ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ-MALVASIA
1. Η μονεμβασιά στην Κρήτη
2. Η μονεμβασιά στα Κυκλαδονήσια
3. Το κλίμα και τα κλήματα

ΟΙ ΚΑΤ’ ΟΝΟΜΑ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΑΜΠΕΛΟΥ MALVASIA
1. Οι ελληνικές λευκές ποικιλίες
2. Ποικιλίες με έγχρωμα σταφύλια
3. Malvasia di Candia – αθήρι

Ο ΤΡΥΓΗΤΟΣ
1. Τα πατητήρια στην Κρήτη
2. Τα στεμφυλοπιεστήρια στην Κρήτη
3. Μούστος και vinum mustum
4. Πατητήρια στη Μονεμβασία
5. Βαρέλια για μούστο και κρασί

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΕΣ
1. Σταθεροποίηση των οίνων
2. Συμπύκνωση μούστου – vini cotti
3. Μετάγγιση – Χρήση της ορνέλας
4. Ανάμειξη οίνων

MALVASIA ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑΣ Ή ΚΡΑΣΙΑ ΜΑΛΕΒΙΖΙΟΥ;
1. Οι κατάλογοι του Βαρθολομαίου Πάξη
2. Συμπεράσματα σύγχρονων μελετών
3. Το μενεξεδένιο Κάστρο
4. Οι μαρτυρίες της ποίησης

ΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ ΤΟΥ ΟΙΝΟΥ MALVASIA
1. Το χρώμα
2. Το άρωμα
α. Το αίνιγμα του αρώματος της μαλβαζίας
β. Τα αρώματα των κρασιών
γ. Η φυσική παλαίωση
δ. Η τεχνητή παλαίωση
3. Ο λόγος επικράτησης των μοσχάτων οίνων
4. Η γλυκύτητα της γεύσης

ΟΙ ΚΑΤ’ ΟΝΟΜΑ ΟΙΝΟΙ MALVASIA ΣΤΗ ΔΥΣΗ
1. Τα αποστάγματα
2. Η αρωμάτιση των οίνων
3. Οι vins de liqueur
α. Η malvasia, vin de liqueur πολυτελείας
β. Οίνοι φυσικώς γλυκοί και οίνοι λικέρ
4. Ο σωσίας της malvasia
5. Η τεχνητή malvasia

ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α΄
Σύντομο χρονολόγιο της Μονεμβασίας

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β΄
Σύγχρονοι ελληνικοί οίνοι malvasia
1. Οριοθέτηση περιοχών – καθορισμός ποικιλιών
2. Υπουργικές Αποφάσεις
α. Τύποι οίνων malvasia
β. Βραστά κρασιά
γ. Άλλες διατάξεις – παλαίωση
δ. Ο ποικιλιακός παράγοντας
3. Ο γενέθλιος τόπος Μονεμβασία-Malvasia
4. Η ιστορικότητα του τοπωνυμίου Χάνδακας-Candia

Η Σταυρούλα Κουράκου – Δραγώνα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1928. Διδάκτορας της χημικής επιστήμης με σπουδές οινολογίας στη Γαλλία, διηύθυνε επί εικοσαετία (1964-1984) το Ινστιτούτο Οίνου, ίδρυμα τεχνολογικής έρευνας του Υπουργείου Γεωργίας. Εκπροσώπησε την Ελλάδα στον OIV, διακυβερνητικό Οργανισμό αμπέλου και οίνου με σαράντα πέντε κράτη μέλη και έδρα το Παρίσι, από το 1960 μέχρι το 1979, οπότε εκλέχτηκε ομόφωνα πρόεδρός του. Έχει επισκεφθεί με αποστολή όλες σχεδόν τις αμπελουργικές χώρες του κόσμου αποκομίζοντας εμπειρίες και προσφέροντας υπηρεσίες στη διεθνή κοινότητα, για τις οποίες παρασημοφορήθηκε από την Γαλλία και την Ισπανία. Μέλος πολλών διεθνών επιστημονικών εταιρειών, αντεπιστέλλον μέλος της Γεωργικής Ακαδημίας της Γαλλίας, μέλος της Ιταλικής Ακαδημίας Αμπέλου και Οίνου, χρημάτισε επανειλημμένα πρόεδρος επιτροπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα αμπελοοινικής νομοθεσίας. Έχει γράψει επιστημονικά βιβλία και δημοσιεύσει πολλές επιστημονικές εργασίες στον ελληνικό και τον ξένο τύπο σε θέματα της ειδικότητάς της· μιας ειδικότητας, χάρη στην οποία μπορεί να ερμηνεύσει από άλλη σκοπιά, κείμενα της αρχαίας γραμματείας που αναφέρονται στο αμπέλι και το κρασί.