Άνθρωπος στη σοφίτα: Τι θα έκανες εσύ στη θέση τους;

O tempora o mores! (ω καιροί ω ήθη!). Αυτή η φράση του Κικέρωνα, μου έρχεται στο νου κριτικάροντας τα ήθη και τις πράξεις των χαρακτήρων που προβάλλονται στο έργο του Τίμοθι Ντέιλι, και που αν και χωροχρονικά τοποθετούνται στη ναζιστική Γερμανία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, διατηρούν τη διαχρονικότητά τους κατά την πάροδο του χρόνου. Η Ιστορία αποτελεί για ακόμα μια φορά το κεντρικό πλαίσιο δράσης των ηρώων, που μεταβάλλουν τις στάσεις, τις ηθικές αντιλήψεις και τα συναισθήματα τους στο χρονοδιάγραμμα του σκηνικού χρόνου. Σε συνθήκες πολέμου, η επιχειρηματική ικανότητα που συνοδεύει ιστορικά τους Εβραίους, που προβάλλεται χωρίς περιστροφές, αποτελεί, υπό άκρα μυστικότητα, πηγή πλούτου, και η κάθε είδους εκμετάλλευση παίρνει τη μορφή της ανάγκης για επιβίωση. Όμως, η πραγματική ανάγκη για ανιδιοτελή αγάπη κι αλληλεγγύη δεν καλύπτεται με υλικά μέσα αλλά τροφοδοτείται από τα αποθέματα αγάπης που ενδόμυχα έχουν οι άνθρωποι. Μια μικρή οπή στη σοφίτα κι ένα λεκτικό παιχνίδι μνήμης, που δίνουν ελπίδα και πρόσκαιρη χαρά στον καταδιωκόμενο, έγκλειστο, Εβραίο, σημασιοδοτούν την ανάγκη του ανθρώπου να θέλει να βρει μια σανίδα σωτηρίας, πριν βυθιστεί στη μαύρη απελπισία.

ΣχετικάΆρθρα

Ο Άνθρωπος στη σοφίτα, ως θεατρικό έργο, αποτελεί μια πραγματική ιστορία παίρνει χαρακτήρα τραγελαφικό συμβαδίζοντας το δράμα με το χιούμορ, το ρεαλισμό με τον υπερρεαλισμό, το δίκαιο με το άδικο, την ηθική με την ανηθικότητα. Ο Ντέιλι τοποθετεί στο μικροσκόπιο τις ανθρώπινες σχέσεις, συζυγικές και μη, οι οποίες μεγεθύνονται επαρκώς θεατρικά από την Γλύκα Στόιου, δίνοντας μας τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε τις δραματικές εξελίξεις εκ των έσω, μεταφέροντας λεπτομερώς τα εν οίκω, εν δήμω.

Η συνεχής και αδιάκοπη ροή του έργου, εντάσσει τους θεατές στην πολυεπίπεδη και πολύσημη πλοκή του έργου, κάνοντάς τους μάρτυρες των γεγονότων. Εξ αρχής, η σκηνική λιτότητα της παράστασης φανερώνει τη σκηνοθετική επένδυση στη δυναμικότητα του θεατρικού λόγου και στις ερμηνευτικές δυνατότητες των ηθοποιών, που μπαίνουν στο πετσί των ρόλων. Έτσι, η απόλυτη σκληρότητα του ιστορικού χρόνου που βιάζει τις κοινωνικές σχέσεις, χωρίς να δίνει πολλές επιλογές, εναλλάσσεται σκηνικά με τη γαλήνη του ονειρικού στοιχείου που εμπεριέχει ο θεατρικός λόγος, εκπεφρασμένος από τον παγιδευμένο Εβραίο.

Το ρόλο του Εβραίου Ντάνιελ Μπλίκμαν ερμηνεύει με απόλυτη αφοσίωση ο Περικλής Λιανός, δείχνοντας ότι έχει εμβαθύνει τόσο στην ιδιοσυγκρασία του ανθρώπου στη σοφίτα, σε σημείο που να πείθει για την αυθυπαρξία του χαρακτήρα που υποδύεται. Το γεγονός ότι το πεδίο δράσης του είναι ένας αρκετά μικρός υπερυψωμένος χώρος, δεν εμποδίζει την ερμηνευτική του απόδοση αντιθέτως ενισχύει την ονειρική υπόσταση του υποδυόμενου χαρακτήρα. Η Μαρία Μαλταμπέ ερμηνεύει με συμπάθεια το ρόλο της Γυναίκας, της Άννας Μόλερ, που το κατά συνθήκη ψέμα, γίνεται η ασπίδα της ηθικής που πρεσβεύει, στην προσπάθειά της να καλύψει τη ψυχο-συναισθηματική της ανεπάρκεια. Ο Μίλτος Σαμαράς υποδύεται τεχνηέντως και με ένταση το ρόλο του μισογύνη, άπληστου, κυνικού, χειριστικού Άνδρα, του Χέρμαν Μόλερ, του οποίου η πίστη σε αρχές αξίες και ιδανικά, τίθεται υπό συνεχή αμφισβήτηση. Η Νίκη Μαυροειδή αναδεικνύει με άμεσο εκφραστικό τρόπο, το ρόλο της Γειτόνισσας, της Φράου Γκίζλινγκ, που δεν διστάζει να θυσιάσει με απόλυτη ωμότητα την ηθική της στο βωμό του κέρδους, ξεπερνώντας με ευκολία τη δυσκολία της εμπόλεμης περιόδου.

Εν κατακλείδι, παρακολουθώντας τον Άνθρωπο στη σοφίτα μπορείς να διακρίνεις τις συναισθηματικές και ηθικές μεταπτώσεις και συγκρούσεις των χαρακτήρων, όμως δεδομένου ότι στον έρωτα και στον πόλεμο όλα επιτρέπονται κι οι θύτες μπορούν να γίνουν θύματα, σίγουρα δεν μπορείς να απαντήσεις με ευκολία στο ερώτημα: Τι θα έκανες εσύ στη θέση τους;