ΤΩΡΑ |
Άρθρο του Παύλου Γερουλάνου στο capital.gr
Εκθέσεις επί εκθέσεων, θεωρητικές και εμπειρικές μελέτες οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και διεθνών οικονομικών οργανισμών, όπως ο ΟΟΣΑ, επαναλαμβάνουν και τεκμηριώνουν εδώ και χρόνια τα προφανή:
- Αποκέντρωση και ανάπτυξη είναι ευθέως ανάλογα μεγέθη. Η αποκέντρωση δεν είναι απλά ένα αίτημα αιρετών για εξουσία – είναι αναπτυξιακή προϋπόθεση. Χωρίς ισχυρούς δήμους ανάπτυξη δεν υπάρχει.
- Η αποκέντρωση συμβάλλει στην μεγέθυνση της οικονομίας και στην άμβλυνση των ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων. Δείτε για παράδειγμα εδώ: Decentralisation and Economic Growth – Part 1: How Fiscal Federalism Affects Long-Term Development. Χωρίς ισχυρούς δήμους η ανάπτυξη είναι για λίγους.
- Οι περιφέρειες και οι δήμοι γνωρίζουν καλύτερα τις περιφερειακές και τοπικές ιδιαιτερότητες, μπορούν να αναδείξουν αποτελεσματικότερα τα συγκριτικά πλεονεκτήματά τους και να υποστηρίξουν την εφαρμογή των αναπτυξιακών πολιτικών. Χωρίς ισχυρούς δήμους η ανάπτυξη που μπορεί να έρθει θα είναι λάθος για την περιοχή.
Λέω πολλές φορές ότι, δεν υπάρχει περίπτωση μία κυβέρνηση στην Ελλάδα να δώσει την παραμικρή προσοχή για αξιοποίηση συγκριτικών πλεονεκτημάτων περιοχών, όπως για παράδειγμα η Δράμα, όταν το μισό υπουργικό συμβούλιο ασχολείται μόνο με την επένδυση στο Ελληνικό. Και δεν υπάρχει περίπτωση να υπάρξει στρατηγική τουριστικής ανάπτυξης για περιοχές όπως η Ήπειρος, από ένα Υπουργείο που ενδιαφέρεται κυρίως για τον νησιωτικό τουρισμό.
Αυτό που υπογραμμίζουν όλες οι μελέτες που κυκλοφορούν είναι ότι Περιφέρεια και Δήμος μπορούν να διαχειριστούν καλύτερα την ανάπτυξή τους και την ευημερία των ανθρώπων τους από ένα Υπουργείο.
Τι συμβαίνει όμως στην Ελλάδα;
«…Πώς είναι δυνατόν να μιλάμε για “Αυτοδιοίκηση” όταν δεν μπορεί να Αυτο – διοικεί; Όταν το νομικό πλαίσιο δεν σου επιτρέπει να κάνεις το αυτονόητο για άλλα κράτη, δηλαδή να αξιοποιείς και να διαχειρίζεσαι τους πόρους σου και να μπορείς μέσω των έργων, των εργασιών και των προμηθειών να στηρίξεις, αν μη τι άλλο, την τοπική αγορά».
Αυτό έγραψε φίλος Δήμαρχος για άρθρο που δημοσίευσα πριν λίγες μέρες με τίτλο «Το πραγματικό επιτελικό κράτος θα σχεδιάσουν όσοι πιστεύουν στην Αυτοδιοίκηση». Και έχει δίκιο. Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στην Ε.Ε. και με ό,τι έχει αποδείξει η εμπειρία πως απαιτείται για την ανάπτυξη μιας περιοχής, στην Ελλάδα οι δήμοι αποτρέπονται από το να επενδύσουν.
Αλλά το πρόβλημα δεν σταματάει εδώ. Υπάρχει και άλλη μία εξίσου προβληματική διάσταση. Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στην Ε.Ε. και με ό,τι έχει αποδείξει η εμπειρία πως απαιτείται για την ανάπτυξη μιας χώρας, στην Ελλάδα, περιφέρειες και δήμοι, έχουν διακοσμητικό ρόλο στην προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων – κάτι για το οποίο ετοιμάζουμε ως Παράταξη συνολικότερη παρέμβαση.
Η πηγή του προβλήματος και στις δυο του διαστάσεις είναι η εμμονή του κεντρικού πολιτικού συστήματος να κρατάει στα χέρια του τα πάντα από φόβο μη χάσει την εξουσία του χρήματος. Φόβος που υπονομεύει το μέλλον των παιδιών μας.
Για εμάς στο Αυτοδιοικητικό Κίνημα, ο συγκεντρωτισμός του κεντρικού πολιτικού συστήματος είναι το μεγάλο πρόβλημα της χώρας και σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη. Και αυτό παλεύεται, πολεμιέται, καταστρέφεται, διαλύεται με την αποκέντρωση.
Το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η αναγνώριση της σημασίας των τοπικών δημοσίων επενδύσεων.
Όλοι γνωρίζουμε πόσο σημαντικό είναι για κάθε τοπική κοινωνία να υπάρχουν σοβαρές υποδομές και υπηρεσίες: δρόμοι και πεζοδρόμια της προκοπής, περιβάλλον καθαρό και φροντισμένο, σωστή διαχείριση και αξιοποίηση απορριμμάτων, κάλυψη αναγκών υγείας και παιδείας σε κάθε οικογένεια, καθαρή ενέργεια και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, όπως και υποδομές για την πρόσκληση, διεύκολυνση και ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και της καινοτομίας.
Ολόκληρο το «Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη» («Σχέδιο Γιούνκερ») βασίζεται στην αρχή ότι οι ιδιώτες έρχονται, αφού έχουν πραγματοποιηθεί δημόσιες επενδύσεις κυρίως σε υποδομές που έχουν καταστήσει ελκυστική την περιοχή. Σε αυτές τις δημόσιες επενδύσεις καθοριστικό ρόλο παίζουν αυτές των Δήμων. Γιατί; Λόγω του μικρού μεγέθους τους είναι ευέλικτες, μπορούν να ολοκληρωθούν πολύ γρηγορότερα από μεγαλύτερης κλίμακας επενδύσεις, παρουσιάζουν μεγάλο βαθμό απορροφητικότητας και έχουν άμεσα αποτελέσματα στην αύξηση της απασχόλησης.
Με λίγα λόγια: οι τοπικές δημόσιες επενδύσεις, οι επενδύσεις που κάνει ένας Δήμος είναι, κατά κανόνα, ο καλύτερος, αποτελεσματικότερος και γρηγορότερος τρόπος να πυροδοτήσεις θετικό κύκλο ανάπτυξης σε μία τοπική κοινωνία. Αυτός με τη σειρά του ενισχύει την ελκυστικότητα της περιοχής σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και ιδιωτικές επενδύσεις, τονώνει την εμπιστοσύνη στο γενικότερο οικονομικό και επενδυτικό κλίμα και συμβάλλει σε μια κοινωνία που δεν αφήνει κανέναν πολίτη και καμία γειτονιά πίσω.
Είναι τόση η σημασία που αποδίδεται πλέον σε ευρωπαϊκό επίπεδο στις τοπικές δημόσιες επενδύσεις που με αποφάσεις τους, τόσο η Επιτροπή Περιφερειών της Ε.Ε. όσο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Δήμων και Περιφερειών (CEMR), έχουν ζητήσει την εξαίρεση των επενδύσεων περιφερειών και δήμων από τον υπολογισμό του ελλείμματος και του χρέους μιας χώρας.
Έχοντας υπόψη τα παραπάνω αυτονόητα πράγματα για όποιον έχει επαφή με το πώς κινείται η τοπική οικονομία τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ε.Ε., έπεσε στα χέρια μου πρόσφατη Έκθεση του ΟΟΣΑ σε 120 και πλέον χώρες για τα οικονομικά δήμων και περιφερειών. Δείτε δύο συμπεράσματα:
- Οι ελληνικές τοπικές δημόσιες επενδύσεις είναι πολύ κάτω από τον μέσο όρο των κρατών του ΟΟΣΑ ή της Ε.Ε. Ιδιαίτερα στην εισοδηματική κατηγορία που ανήκει η χώρα μας το ποσοστό των τοπικών δημόσιων επενδύσεων σε σχέση με τις συνολικές επενδύσεις ανέρχεται στο 43%, ενώ στη χώρα μας πλησιάζει μόλις το 20%.
- O μέσος όρος της σχέσης των Επενδύσεων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προς το ΑΕΠ, στις χώρες του ΟΟΣΑ, είναι 1,7%. Στη χώρα μας είναι μόλις 0,7%.
Και ένα τελευταίο νούμερο: τα χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού που προορίζονται για επενδυτικές ανάγκες των Δήμων έχουν υποστεί συντριπτική μείωση στα χρόνια της κρίσης, από 1.107 εκ. € το 2009 σε 180 εκ. € το 2018. Το δε συνολικό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων εξαϋλώθηκε και δεν ξεπερνά ετησίως το 1 δις. ευρώ εδώ και χρόνια. Ψίχουλα όταν μιλάμε για έργα υποδομής σε όλη τη χώρα.
Είναι προφανές ότι όσο συνεχίζεται η παραπάνω κατάσταση που περιγράφουν ανάγλυφα τα παραπάνω στοιχεία όχι μόνο δεν γίνονται σοβαρές νέες επενδύσεις στις τοπικές κοινωνίες, αλλά απαξιώνονται και αυτές που έγιναν καθώς δεν συντηρούνται.
Για την ωρίμανση της αναπτυξιακής αποκέντρωσης στη χώρα θα χρειαστούν:
- Σοβαρό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, το οποίο θα στηρίζεται, σύμφωνα με τα Ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα, στις τοπικές δημόσιες επενδύσεις, για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων,
- Επίμονη διεκδίκηση σε επίπεδο Ε.Ε. οι δαπάνες για δημόσιες επενδύσεις, και ιδιαίτερα οι τοπικές δημόσιες επενδυτικές δαπάνες, να μην συνυπολογίζονται στο έλλειμμα των κρατών – μελών, κάτι που έχει και τη στήριξη της Επιτροπής των Περιφερειών της Ε.Ε. Για την Ελλάδα, μία τέτοια απόφαση όχι μόνο θα δημιουργήσει αναπτυξιακές προϋποθέσεις αλλά θα οδηγήσει και στην de facto μείωση της απαίτησης για υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα. Μία εξίσου ενδιαφέρουσα ιδέα που πρέπει να εξεταστεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η δημιουργία Ευρωπαϊκού Ομολόγου για επενδύσεις, με δεδομένο ότι οι μισές σχεδόν δημόσιες ευρωπαϊκές επενδύσεις πραγματοποιούνται από την Τοπική Αυτοδιοίκηση,
- Πρώτος λόγος Περιφερειών και Δήμων στο σχεδιασμό και στην αξιοποίηση συγχρηματοδοτούμενων εθνικών και περιφερειακών επιχειρησιακών προγραμμάτων,
- Κεντρικό help desk για να μπορέσουν οι Δήμοι να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά αυτά τα Επιχειρησιακά Προγράμματα και για τη διασφάλιση της διαχειριστικής επάρκειάς τους ως δικαιούχων και την ωρίμανση των έργων και των δράσεών τους,
Και φυσικά..
- Πραγματική δυνατότητα κάθε Δήμου να στέκεται οικονομικά στα πόδια του με φορολογική επανάσταση αποκέντρωσης, κάτι που θα αποτελέσει αντικείμενο επόμενου άρθρου μου.
* Ο Παύλος Γερουλάνος είναι επικεφαλής της παράταξης «Αυτοδιοικητικό Κίνημα» στην ΚΕΔΕ
Σχόλια για αυτό το άρθρο