ΤΩΡΑ |
Δεκατέσσερα χρόνια συνεχούς παρουσίας συμπλήρωσε φέτος το Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης, που διοργανώνει ο Θάνος Γώγος και οι Εκδόσεις Θράκα και αναδεικνύει την ποίηση σε όλο της το μεγαλείο. Ένας θεσμός που ξεκίνησε ως μια μικρή, αυτοοργανωμένη συνάντηση δημιουργών στη Λάρισα και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα διεθνή λογοτεχνικά φεστιβάλ της Ελλάδας. Με περισσότερους από εβδομήντα Έλληνες και ξένους ποιητές να συμμετέχουν κάθε χρόνο και δράσεις που απλώνονται σε ολόκληρη τη Θεσσαλία αλλά και την Αθήνα, το φεστιβάλ αποδεικνύει ότι η ποίηση μπορεί να αποτελέσει γέφυρα πολιτισμού, διαλόγου και εξωστρέφειας.
Ο Θάνος Γώγος, Διευθυντής και Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ, είναι ένας αξιόλογος άνθρωπος, ευφυής, τελειομανής, καλλιτέχνης με τη βαθιά έννοια της λέξης που έχει κερδίσει το σεβασμό και την εκτίμηση σε ελληνικό και διεθνές επίπεδο και κάθε χρόνο με το Φεστιβάλ, καταφέρνει κάτι που είναι πραγματικά συναρπαστικό κι αξιοθαύμαστο: να ενώσει ποιητές που αν και δεν μιλάνε την ίδια γλώσσα, μιλάνε τη γλώσσα της ποίησης που δεν γνωρίζει σύνορα. Υπηρετεί την ποίηση πιστά, είναι ακούραστος και το μυαλό του δουλεύει συνεχώς για το πώς θα κάνει το Φεστιβάλ κάθε χρόνο και καλύτερο. Και το καταφέρνει άξια, όχι μόνο από θέμα οργάνωσης -που μαζί με την ομάδα του εργάζονται ασταμάτητα για να είναι όλα άψογα- αλλά και από θέμα ποιότητας των ποιημάτων. Γι΄αυτό και φέτος, οι ποιητές και οι ποιήτριες που παρουσιάστηκαν στο Φεστιβάλ, ανέβασαν πολύ ψηλά τη σημαία του πολιτισμού με τη συμμετοχή τους.
Το 14ο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης με κεντρικό θεματικό άξονα το «Μεταφράζοντας τη Θεσσαλία: Ποίηση, Τοπίο, Εικαστικός Διάλογος» ξεκίνησε όπως κάθε χρόνο, στην πανέμορφη Μακρινίτσα με την εκδήλωση που προηγείται της επίσημης βραδιάς έναρξης και πραγματοποιείται στο φιλόξενο και απίστευτης αισθητικής Αrt Cafe. Το να μεταφράζει κανείς τη Θεσσαλία είναι σαν να οργώνει το Θεσσαλικό κάμπο. Ο τόπος ως ιστορία, φύση, κίνηση, τοπίο, δυναμική ανάγκη. Η Θεσσαλία ως ένα σημείο όπου η τοπική ταυτότητα συνομιλεί με την παγκόσμια κοινότητα, προσφέροντας ένα καταφύγιο για τις φωνές όλων των δημιουργών που φιλοξενούνται στο Φεστιβάλ. Έλληνες και ξένοι ποιητές συναντιούνται για να αποδείξουν ότι ο ποιητικός λόγος παραμένει μια ζωντανή, παγκόσμια γλώσσα επικοινωνίας και ελπίδας. Στη Μακρινίτσα, συμμετείχαν ποιητές από όλο τον κόσμο και ποιητές από την περιοχή, από το Βόλο που στηρίζουν το Φεστιβάλ και διάβασαν ποιήματά τους. Η βραδιά ήταν αφιερωμένη στον Νίκο Τσούκα.
Ο Σπύρος Καβαλιεράτος και η Αντωνία Βισβίκη την “έντυσαν” μουσικά και την παρουσίαση ανέλαβε για ακόμη μια φορά με επιτυχία, η χαρισματική Λίνα Φυτιλή.
Ποιήματα διάβασαν οι ποιητές: Αθηνά Αραπάκη, Άννα Εμμανουήλ, Παναγιώτης Δήμου, Μίνα Πατρινού, Ανδρονίκη Τασιούλα, Κωνσταντίνα Παναγιωτοπούλου, , Στέφανος Τσιμπουρλάς-Κρητικίδης, Λίνα Φυτιλή, Dragica-Anta Djipalo Patsea (Ελλάδα/Σερβία), Έλενα Ψαραλίδου, Αγγελική Θάνου, Σπύρος Τσίκνας, Αθηνά Νικολίδου, Φωτεινή Τσέτογλου, Μάριος Παππάς, Χαριτίνη Μαλισσόβα, Νικόλας Σμυρνάκης, Αριστέα Ευαγγελούση, Martin Figura (Ηνωμένο Βασίλειο), Helen Ivory (Ηνωμένο Βασίλειο).
Ακολουθούν ποιήματα και αποσπάσματα:
Η Αθηνά Αραπάκη διάβασε τα ποίηματα “Success Story” και “Υπενθύμιση”
Success Story
Η Ελλάδα είναι αναμφίβολα
μια ιστορία επιτυχίας.
Στα είκοσι έξι μου χρόνια,
στοιβάζω χρέη και προφυλακτικά
πάνω σε τραύματα και μητρικά κειμήλια
γιατί δεν μπορώ να ζω
μόνη
Χθες βράδυ,
μου τηλεφώνησε η Άννα:
Το σέρβις δεν έχει μέλλον,
το μέλλον απαιτεί λεφτά
και η Ελλάδα είναι αναμφίβολα
μια ιστορία επιτυχίας.
Σε λίγους μήνες,
ο Θοδωρής θα κλείσει δύο χρόνια στο εξωτερικό
Όποτε επιστρέφει,
οι δικοί του γίνονται λιγάκι πιο γέροι,
η χώρα πιο άδεια,
και αυτός εξωγήινος.
Την επόμενη φορά που θα βρεθούμε,
θα έχουν περάσει πέντε μήνες
από την τελευταία φορά που με αγκάλιασες
Θα κάνεις τρεις δουλειές
θα γελάς στις φωτογραφίες
και θα παθαίνεις κρίσεις
πανικού.
Θα σε σκέφτομαι·
Θα σταματήσεις να μου τηλεφωνείς.
Θα με σκέφτεσαι·
Ο φόβος
και οι απλήρωτοι λογαριασμοί
θα τρυπούν
τα λουλούδια
τα πεντάγραμμα
και τα παιδιά μέσα μας.
Το λάδι θα έχει ακριβύνει κι άλλο,
θα μου λείπει η φωνή σου
και η Ελλάδα θα είναι αναμφίβολα
μια ιστορία επιτυχίας.
Υπενθύμιση
Σε ένα σπίτι εξοχικό
ένα κορίτσι
υπολογίζει το άθροισμά
του εαυτού της
σε τραύματα.
Οι προσβολές για τα κιλά της
ζυγίζουν λιγάκι περισσότερο
από το σύνολο των φωτογραφιών
μιας ευτυχισμένης τετραμελούς οικογένειας
και οι ενοχές
—για τη θλίψη ή το
δακτυλικό της αποτύπωμα —
είναι ικανές να γκρεμίσουν συθέμελα
τους τοίχους της πρώτης κατοικίας
Μεγαλώνοντας,
το ίδιο κορίτσι
βρίσκει σ’ ένα συρτάρι
τον πατέρα της,
παιδί.
Δεν τον πετάει·
Μονάχα,
τον τοποθετεί προσεκτικά
στο κενό που υπάρχει
ανάμεσα στον έκτο και τον έβδομο σπόνδυλο
και τον κουβαλάει πάντα μαζί της
για να θυμάται
πώς είναι
να έχει ακρωτηριαστεί κανείς.
Ή Άννα Εμμανουήλ διάβασε το ποίημα “Μνήμη του κάμπου”
Μνήμη του κάμπου
Αυτός ο τόπος είναι σιωπηλός σαν την τελευταία ανάσα ενός αγοριού που έσβησε πριν προλάβει να γίνει άντρας. Κρατά σφιχτά στο στήθος του το άδειο πουκάμισο, κρατά στο σκοτάδι τα παπούτσια που δεν περπάτησαν πια, και μυρίζουν ακόμα σαν χώμα μετά τη βροχή. Κρατά σφιγμένα τα χείλη και κοιμάται στα σάβανα. Υπάρχει νερό, υπάρχει Πηνειός, υπάρχει φως που διαπερνά τη γη και τη μετατρέπει σε τάφο. Ο δρόμος δεν χάνεται ποτέ. Ο δρόμος φυλά τη σκόνη. Η σκόνη του απαντά με στάχτη που δεν κόβεται. Τα δέντρα δεν έγιναν μάρμαρο, στάθηκαν γυμνά και περίμεναν ένα άγγιγμα από χέρια που δεν γύρισαν ποτέ. Η ρίζα δεν σκοντάφτει, βυθίζεται βαθιά. Σαν κραυγή μέσα σε στόμα που δεν μιλάει πια. Το στάχυ και ο κάμπος ανασαίνουν μαζί. Η μάνα του διψά μα πίνει ουρανό και το ραγίζει σε δάκρυ. Τα μάτια της καίγονται κόκκινα όχι από την αγρύπνια αλλά από την αγάπη που δεν ράφτηκε ποτέ στα βλέφαρα. Μια βαθιά χαρακιά στο μέτωπό της σαν ποτάμι που έσκισε δυο βουνά για να περάσει ένα όνομα που δεν μπορεί να ανασάνει πια. Το χέρι της κρατά το δρεπάνι. Να θερίσει ηλιοκαμένη το θάνατο, στις παλάμες της οι φλέβες ματώνουν. Στα χείλη της στάζει το απομεσήμερο της λαχτάρας. Και βαθιά μέσα στα μάτια της τον καημό. Σαν αστέρι βυθισμένο σε γούβα με αίμα. Όταν σφίγγει το χέρι ο κάμπος ξέρει πως ο κόσμος πόνεσε. Όταν κλαίει, ένα μικρό περιστέρι πετά από τα άδεια στήθη της και φωλιάζει στα έγκατα της γης. Όταν κοιμάται δώδεκα βελόνες χτυπούν την καρδιά της. Σαν ανοιχτά παράθυρα και κανένα παιδί δεν επιστρέφει. Τόσα χρόνια εκείνη πεινά και διψά. Η κάψα έφαγε τα χωράφια. Η βροχή τα πότισε ξανά με δάκρυα. Ο αγέρας άνοιξε τις πόρτες και μπήκε η μυρωδιά του φρεσκοκομμένου σανού. Μύρισε σαν το κεφάλι του όταν ήταν μικρός. Η γλώσσα του γλυκαίνει σαν σταφύλι που έσκασε πάνω στο φουστάνι της από τα χρόνια. Το ραγισμένο κατάρτι τρυπάει τα πλευρά της. Τα χέρια της τώρα γεμίζουν μόνο με χώμα. Κι η αγάπη που δεν έχει τόπο να ξαποστάσει. Πάνω στους κάμπους λάμπουν τα μάτια της σαν μεγάλη σημαία από μαύρο στάχυ. Σαν μεγάλη κόκκινη φωτιά που δεν σβήνει. Και κάθε αυγή, ένας ολόγιομος ήλιος, φεύγει προς τις τέσσερις πύλες της Θεσσαλίας χωρίς να φέρει πίσω ούτε ένα σ’ αγαπώ.
Ο Παναγιώτης Δήμου διάβασε τα ποιήματα “Αποδελτίωση” και το ακυκλοφόρητο “Γεωλογία”
Αποδελτίωση
Η γλώσσα που μιλάμε
οι λέξεις που γράφουμε
τα χέρια που σφίγγουμε
τα φιλιά που δίνουμε
τα αστέρια που μετράμε
είναι ο ήχος της σειρήνας των πλοίων
που μεταφέρουν εμπόρευμα
για τους ακροβολισμένους στην πείνα.
Γεωλογία
Εκείνος
ο παλιός άνθρωπος
ο κανένας
ζυγιασμένος
κάτω από τον ουρανό
αφύλακτος
στα υψώματα της χώρας
με σάπιο αίμα πολέμων
πήγμα στο θώρακα του
δακρυσμένος
στους μίσχους των λουλουδιών
με κακοφορμισμένο τραύμα στο πόδι
χτυπημένος ανεξιχνίαστα
σαλεύει
σαλεύει ακόμη.
Εκείνος
ο κανένας
που έχει χάσει το στόμα του
από τη σιωπή της αιωνιότητας
αδέσποτος εντός συνόρων
πεσμένος πάνω στο χώμα
για την αναπαράσταση του τραύματος
καίει το σεντόνι που του ρίχνουν
οι αρχές της αποδελτίωσης
για να μη φανεί το σώμα γυμνό,
λαχανιασμένο
ψάχνοντας σάλιο
μια αγκαλιά
καταφύγιο
μια αγκαλιά
καταφύγιο
πριν της ανασκαφής
το σεσημασμένο ψεύδος.
H Μίνα Πατρινού διάβασε τα ποιήματα “Mεταξοχώρι” και “Στα δάχτυλα των Κενταύρων”
Μεταξοχώρι
Ένα γεφύρι. Τριγύρω χειρονομούν πλατάνια και νερά. Κεράσια, μήλα, παλιά αρχοντικά με λουλούδια στις αυλές. Άνθρωποι που γερνούν, και ξεδιπλώνουν στα μάτια τους τον τόπο.
Στα δάχτυλα των Κενταύρων
Παράξενο τούτο το βουνό. Έχει μέσα του τη ροή της θάλασσας. Και οι Δρυάδες κρεμούν το γέλιο τους στα δέντρα. Σαν χιονίζει, πάνω από τα έλατα και τις οξιές, αστράφτει ζωντανό το κάθε ψήλωμα. Αν σε ρωτήσουν έτσι ήταν πάντα το σώμα μας. Γεμάτο δάση και κόκκινα φύλλα. Κι όταν χανόμαστε στις πλαγιές, σκίζουμε ρυάκια και πηγές να ξεχυθούν τα μυστικά μας.
Η Ανδρονίκη Τασιούλα διάβασε τα ποιήματα “Ροζ κουβέρτα” και το ακυκλοφόρητο “Η άγνωστη γλώσσα”
Ροζ κουβέρτα
λένε
ο άνθρωπος και η φύση
σαν να ‘ναι δυο ξεχωριστά
κι εμένα με έχρισαν την
λευκή αποικία την
αρίστης ποιότητας την
πλουτοπαραγωγό την
κότα με τα χρυσά αυγά την
παχιά αγελάδα
να μία με την οποία θα μπορούσα να περάσω της ζωής το υπόλοιπο
όμως κανείς δεν θέλησε να περάσει μαζί μου
έτρεξαν μακριά
όταν με είδαν με μαλλιά ξυρισμένα
θέλω να γεράσουμε μαζί
όμως κανείς δεν είχε την υπομονή να γεράσει
έστρεψαν αλλού το βλέμμα
όταν έγραψα με μαύρο μαρκαδόρο
στα γυμνά στήθη το σύνθημα της εναντίωσης
παρ’ τη χάρισμά σου
με πετούσε ο ένας στον άλλο γελώντας με οργή
όταν έπαψα να ‘μαι παιδί
και ψυχούλα
όταν σταμάτησα
να διαλέγω τις λέξεις
όταν έσπασε η φωνή μου στην ντουντούκα
κι όταν έβγαλα από την ντουλάπα
τη ροζ κουβέρτα που μου είχε πλέξει η γιαγιά μου
για να σκεπαστώ
Η άγνωστη γλώσσα
των δέντρων μου αρέσει πιο πολύ η φωνή
όταν συνομιλούν με τον αέρα
στην άγνωστη γλώσσα
ακούω προσεκτικά
αφουγκράζομαι
το νόημα μου διαφεύγει
μένει μόνο η ευχαρίστηση
αμυδρά μόνο κάτι μου θυμίζει
την άγνωστη γλώσσα που μιλούσε με τους φίλους του χειρονομώντας﮲ κι εγώ στην άκρη
την άγνωστη γλώσσα που μίλησε η ποιήτρια όταν μας διάβασε το ποίημα στη γλώσσα της
και την κάθε φορά ίσως
που ρώτησα
τι;
γιατί;
και μου ‘μεινε μόνο
πόνος
Η Κωνσταντίνα Παναγιωτοπούλου διάβασε τα ποιήματα “Οι δαίμονές σου πεινάνε” και “Tetris”
Οι δαίμονές σου πεινάνε
Στην εφημερία ζητάς να με δεις
όχι για να μιλήσεις
θέλεις να βάλω στο Spotify
το νέο άλμπουμ του Λεξ
Όσο παίζει κοιτάς τα παπούτσια σου
– δεν έχουν κορδόνια –
δεν μιλάει κανείς μας
Όταν πάρεις τα φάρμακα
θα σου αφήσω το κινητό μου
θα πατήσεις play και θα πεις
πως είσαι έξω
και καπνίζεις με τον αέρα στο πρόσωπο
Αν και μάλλον δεν θα στο δώσω
– μη μου το ψειρίσεις –
θα πω
«Όταν θα πάρεις εξιτήριο
θα ακούσεις ό,τι θες»
«Γίνε εσύ καλά
βγες από ‘δω μέσα
και θ’ ακούσεις ό,τι θες»
Τέτρις
Ο υφυπουργός είπε
«Η κορωνίδα του ΕΣΥ
δεν πρέπει να έχει ράντζα στους διαδρόμους»
και η διοίκηση πιέζει για εξιτήρια
Κάνουμε διαλογή:
ποιος δεν έχει οικογένεια
κάνει χρήση
ποιος
– Θεός φυλάξοι –
είναι απ’ το Αφγανιστάν
Δεν χωράμε
ούτε εδώ μέσα
ούτε κάτω απ’ το χαλάκι
Ο Στέφανος Τσιμπουρλάς-Κρητικίδης διάβασε τα ποιήματα “Ο κύκλος” και “Μια μέρα πριν”
Ο κύκλος
Θυμήσου με όταν ήμουν δάσος
τώρα είμαι φεγγάρι, δε με φτάνεις
πέφτω απ’ τις πλαγιές των ουρανών,
τα χρώματα των εποχών,
τις μνήμες των χορευτριών
ήμουν δάσος
μονοπάτι / καταραμένο / ποίημα
μουτζουρωμένο από τα χνάρια φαντασμάτων
κατά μήκος των γραμμών των στίχων
κάθετα των λέξεων, στα σύννεφα
τα δυσοίωνα
που προμηνύουν
τη βροχή
είμαι φεγγάρι
καταραμένο
ποίημα
κρύβομαι στη θύελλα
τη μαινάδα
ήμουν δάσος
στη στάχτη
του χρόνου
θυμήσου με
ως βροχή
Μια μέρα πριν
το πρωί μου κόψανε το ρεύμα
άργησα, λέει, να το πληρώσω
μία μέρα
ξεχάστηκα, τι να του πω κι εγώ
τ’ ανθρώπου
στο τηλέφωνο
άνθρωπος είμαι
κι εγώ
γνωρίζω βέβαια πως δεν παίζουμε με τα ρεύματα
και άλλα τέτοια
στο θέατρο να παίζουμε μονάχα επιτρέπεται
προφασίστηκα κι ένα πρόβλημα υγείας σοβαρό
υπέγραψα και μια δήλωση μεταμελείας
μαζί με μια υπόσχεση να μην το ξανακάνω
και το ξανασυνδέσανε
αυθημερόν
εποχή της διασύνδεσης
και της πληροφορίας
και τέτοια
μα κι αυτοί, 7 Φλεβάρη,
στους 7oC
κατάλαβαν -κι αυτοί ακόμη!-
πως κάναν μαλακία
χωρίς λίγο ερωτισμό,
λίγη λαγνεία
σκέτη S/M διεκπεραίωση
ευτυχώς, το βράδυ είχαμε κανονίσει
το μεγάλο μας κόλπο
στο θέατρο
θα μπαίναμε
στο ΡΕΞ
ΚΑΤΑΛΗΨΗ
Η Λίνα Φυτιλή διάβασε ένα αδημοσίευτο ποίημα και το “Στο στήθος του κάμπου”.
Στο στήθος του κάμπου. Στους πληγέντες της Θεσσαλίας
Μαύρο μελάνι
λιβανίζει μες στη μνήμη
και γράφεται συλλαβιστά η ώρα.
Όνειρο είναι
που κόβεται στη μέση,
όλο το φυσώ και δεν κρυώνει.
Δύσκολο θρέμμα
για την μέρα που αρχίζει
η εξέλιξη του νέου πρωινού –
όρθρος
που με ταρακουνάει γερά-
με τη φωνή πολλών ανέμων.
Η Dragica-Anta Djipalo Patsea διάβασε ένα ποίημα της πάνω στο φετινό θέμα “Μεταφράζοντας τη Θεσσαλία”
Πήγα να μεταφράσω τη Θεσσαλία σε Παννονία. Κάμπος χρυσός και μετά μαύρος. Αλλά σκόνταψα, κάτι πήγε στραβά από το σπάσιμο της γλώσσας στην αρχή. Στην προσπάθεια κατανόησης και της μεταφραστικής απόδοσης της αποκεντρωμένης διοίκησης Θεσσαλίας, τμήμα αλλοδαπών. Και το ακόμα πιο αποκεντρωμένο και παντός καιρού: Ξένη είσαι; Στη συνέχεια ένα κούνημα του κεφαλιού με την αρνητική τάση. Το ανθρώπινο κεφάλαιο. Η ανθρώπινη σπονδυλική στήλη όμως, δέντρο με τα πόδια που πάλι ριζώνει στο χώμα, σπάει ελαφρά στον αυχένα στη βάση του κεφαλιού. Σκύβει ο άνθρωπος και άθελά του προς τη Θεϊκή μεσολάβηση που δίνει απλόχερα και δεν λογαριάζει. Μόνο σε κερδίζει με εκείνο στο τέλος. Τη θάλασσα. Όταν κολυμπάω είμαι κωφάλαλη, βλέποντας τα ψάρια που δεν βγάζουν άχνα. Η γλώσσα εκεί έχει άλλες δονήσεις, άλλες συχνότητες. Σταματάω να μεταφράζω και μου φαίνεται ότι όλες οι γλώσσες εκεί καταλήγουν. Αλλά ακόμη κι εκεί, στο βυθό, στη σιωπή, με νοιάζει ο πόλεμος ο ατελείωτος. Η Παννονία είναι Παννονία. Και το τμήμα αλλοδαπών περαστικό γεγονός. Κι άντε με τα χρόνια και καλύτερα. Μέρη που φιλοξενούν χωρίς να υπολογίζουν την ανθρώπινη άρνηση. Λίμνες που στεγάζουν τα πουλιά, ντόπια και μεταναστευτικά. Όταν όλα τα καλά είναι σε μία πόλη και δεν το βλέπεις. Όταν το ποτάμι ξεχειλίζει και το αναποδογυρίζεις να πάει εκεί που βλέπεις λιγότερη ζημιά. Κι εκεί που κάνουμε ολόκληρο ταξίδι προς τη θάλασσα με την καρδιά γεμάτη προσμονή. Εκεί όπου η γλώσσα είναι το εργαλείο αναζήτησης χωρίς την ανάγκη μετάφρασης. Εκεί είναι το σπίτι σου.
Η Έλενα Ψαραλίδου διάβασε το ποίημα “Μεταφράζοντας τη Θεσσαλία”
Μεταφράζοντας τη Θεσσαλία (απόσπασμα)
Γη Θεσσαλίας, κάμπος. Γεννήματα, βοσκήματα. Μάνα που τρέφει την Ελλάδα με στάρι και ήρωες. Ακόμα ψάχνω το σανδάλι του Ιάσονα. Του Αχιλλέα τη μνήμη. Τους Μυρμιδόνες. Τους Κένταυρους στου Πηλίου τις ισκιωμένες ρεματιές. Τον Άνθιμο Γαζή που μάχεται και με το χαρτί το καλαμάρι για να μπορέσει ο Γιώργος Καραϊσκάκης με το ντουφέκι. Η Μαργαρίτα Μπασδέκη ακόμα πολεμά στης Μακρινίτσας τη μάχη. Κίνημα των Κολίγων στο Κιλελέρ, εξέγερση, πρώτο εργατικό κέντρο στο Βόλο. Στο Παρθεναγωγείο του Βόλου πόσο το σέβας στη γυναίκα ματαιώθηκε στων αθεϊκών τη δίκη. Το μαύρο καβαλάρη φράγμα στην παρακμή Νικόλαο Πλαστήρα. Πάλη για το ψωμί, τη λευτεριά, του ανθρώπου τα ιδανικά. Πετρωμένα τα Μετέωρα. Με του Τιτσάνη την πενιά, τα τέλια του Καλδάρα. Στης Ελλάδας την καρδιά κραυγάζει ευκαιρία για ίαση, γη Θεσσαλιώτιδα, γη της Ελλάδας μάνα.
Η Αγγελική Θάνου διάβασε το παρακάτω ποίημα (απόσπασμα)
Προχτές ήταν που αντάμωσα δυο φύλλα καστανιάς, με τη δροσιά της βροχής κρυμμένη στις μασχάλες τους ανηφόριζαν βράχους μετέωρους. Με προσφορές στη μνήμη των παλιών ψαράδων. Τα βάρυναν κρυφή πληγή μα αντάμωσαν καθρέφτη υγρό, γυαλί και θάμα, την πρώτη γλώσσα του τόπου, αυτή την αρχαία υδάτινη επιστολή. Παραλήπτης της μια χούφτα σκληρό χώμα. Που διάβαζε αλλιώς την κάθε λέξη. Σαν ξερή γροθιά, έκρυβε ιδρώτα μνήμη και σιωπή. Κάθε ανάγνωση θαμπώνει πλέον από αλαζονεία φωτοβολταϊκή. Πάνελ μεταλλικά βυζαίνουν ήλιο εκεί που κάποτε γεννιόταν το ψωμί. Μα φίλοι μου, όσο οι πελαργοί γνωρίζουν διαδρομές που οι χάρτες αγνοούν, του κάμπου οι ορίζοντες, άγνωστο γιατί, αργούν να τελειώσουν.
Ο Σπύρος Τσίκνας διάβασε το ποίημα “Γιε μου”
Γιε μου
Γιε μου, πάρε αυτή την πέτρα κι αγάπησέ την. Άκου πως βουίζουν οι μύγες και τα κουνούπια το χειμώνα. Πως κυλούν τα υγρά των δέντρων που δεν πάγωσαν φέτος. Πως κατακρημνίζονται οι παγετοί και πως οι θεατές και οι ορειβάτες κατέχονται από δέος και από την ηδονή του επικινδύνου. Εκεί στην αγορά της πόλης άκουσα το διάλογο με τον Κριτία. Λέγαν πως έμεινε η γη γυμνή. Σαν κόκαλα αρρωστημένου κορμιού. Εδώ στην Αττική μα και στη γη που τρέχουν οι Κένταυροι. Έκλεψα μια χούφτα καρύδια κι άρχισα να τρέχω. Ξέρω πως είναι ο αγαπημένος σου καρπός.
Η Αθηνά Νικολίδου διάβασε το ποίημα “Τα τραγούδια της άνοιξης”
Τα τραγούδια της άνοιξης (απόσπασμα)
Στο Νέμο μια μάνα ξαποστένει με την ολοστρόγγυλη κοιλιά της να κοιτάζει στον ουρανό.Είναι πλασμένη από χώμα ζεστό κι από βράχια που σμιλεύτηκαν από αρχαία νερά. Βαφτίστηκε λένε από εκείνη τη θάλασσα που ξέπλενε τα σωθικά της κυοφορώντας πόλεμο και ειρήνη μαζί. Κι ας υψώθηκαν γυμνοί οι βράχοι στα Μετέωρα να προσκυνούν τα εικονοστάσια. Ώριμα στήθη γυναικών με τις γλυκές περισπωμένες ανάμεσά τους να στάζουν ευλογημένο μόχθο κι έρωτα. Λένε πως μόνο μια φλούδα γης έμεινε που ξέρει να λέει εκείνες τις παλιές ιστορίες. Και τα στεφάνια στα βουνά να αντιλαλήσουν τα πιο όμορφα τραγούδια της άνοιξης.
Η Φωτεινή Τσέτογλου διάβασε δύο άτιτλα ποιήματα
Τα περισσότερα πράγματα απαγορεύουν.
Πρόσβαση χωρίς τομή. Το δόντι μου.
Το πόδι του ελέφαντα στο μουσείο.
Αλλά είμαι εδώ. Οι παλάμες σε παράδοση.
Ο τρόπος για να υπάρχεις κάπου:
Σκύψε. Έχω τις απαντήσεις με αυτοπεποίθηση.
Μετά φανερώνεται η ερώτηση.
Πλένω την κούπα μιας γυναίκας.
Γράφει για μένα και γράφει πολύ.
Το πρώτο κλάμα ενός νεογέννητου.
Έχει όνομα. Μέχρι να μπορέσει να το πει γελάει.
Ο τρόπος για να σκύψεις: το γόνατό της.
Ο ουρανός κατοικείται καταλάθος.
Ή δεν κατοικείται. Εγώ που από όλα έχω λίγο.
Έχω το πιο πολύ. Τέλεια.
Τέλεια. Το πλοίο βούλιαξε.
Και πιάνω τα πλευρά της.
κάποια ακροβατεί κάπου ακάλεστη και το καταλαβαίνει μόνο όταν γλιστρήσει / η ερώτηση παραμένει αν ήσουν λίμνη ή ποτάμι θα ήσουν λίμνη ή ποτάμι / η απάντηση φέρνει τον μόνο θεμελιακό διαχωρισμό / μπαίνω στη μέρα μόνο για να αφήσω το λουλούδι στην πέτρα να ανάψω το κερί να περιποιηθώ το χώμα / μου αρέσει να φαντάζομαι τον υποθαλάσσιο κόσμο ως συνθήκη της κοιλιάς της μου αρέσει η κίνηση στο μάτι της τη στιγμή που θυμάται / η ερώτηση παραμένει αν ρίξω από τη σκεπή ένα πούπουλο και τη φωνή σου ποιο θα φτάσει να φυτρώσει πρώτο / η απάντηση δεν έρχεται γιατί δε θα ‘ρθει / νομίζω ότι ζω για πάντα και είναι μόνο μεσημέρι
Ο Μάριος Παππάς διάβασε το “Ακρίτικο”
Ακριτικό (απόσπασμα)
Γυρίστε πίσω τα νερά, τα κύματα που σκάνε,
τις μέρες που χυθήκανε, τους μήνες και τα χρόνια
κι ελάτε να γρικήσετε, να ακούσετε να ιδείτε
μια μάνα πως εγέννησε, μόνη, μοναχοπαίδι
πως το κρατά στην αγκαλιά, πως τ’ ακουμπά στο στήθος,
πως του φυσά το πρόσωπο και του χαρίζει ανάσα
(μικρό παρθενογέννητο κι αθώο σπλαχνουδάκι)
σε κήπο φυλαχτήκανε, κρυφό περιβολάκι
κι αυτή του γλυκοτραγουδά, το μοσχονανουρίζει
‘’Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά, έλα, πάρε και τούτο,
νερό και μούστο τό’θρεψα, μέλι γλυκό και γάλα
και έτσι μικρό που στό’δωκα, μεγάλο φέρε μου το
(κοιμήσου γιαβρουδάκι μου- αχ μωρέ, μωρέ
κοιμήσου γιαβδρουδάκι μου, μικρό μου τζιγερούδι)
έτσι κι αυτό μεγάλωσε, περπάταγε, μιλούσε.
Μια μέρα ο Ρήγας μάζεψε ολάκερο τ’ ασκέρι
κι από τον θρόνο ορθώνεται, ορίζει και διατάζει:
‘‘Ποιος είναι άξιος και καλός, τον δράκο να νικήσει,
που δεν αφήνει το νερό να τρέξει απ’ το πηγάδι;
Και θα του δώσω θησαυρούς, φαρί, στρατό και ξίφος,
στα πέρατα τ’ απέραντα να γίνει στρατηλάτης,
της γης την άκρη να φυλά, τον Τίγρη, τον Ευφράτη’’.
Σιωπή μαρμάρινη κρατεί, κανένας δεν σαλεύει,
μονάχα ο νιός σηκώνεται και λέει του βασιλιά του:
‘‘Εγώ είμαι άξιος και καλός τον δράκο να νικήσω’’.
Κι έτσι ευθύς ξεκίνησε στην στράτα να πηγαίνει.
Κάτω στα κρύα τα νερά, στου δράκου το πηγάδι,
βρίσκει παιδί να κλαίγεται, να βαριαναστενάζει.
‘‘Τι κλαίγεσαι κακόμοιρο και βαριαναστενάζεις;’’
‘‘Το δαχτυλίδι μού ‘πεσε στον πάτο στο πηγάδι,
παρακαλώ σε, ξένε μου, να σέβεις να το βγάλεις’’.
Κι ο νιός το πονηρεύτηκε, γυρίζει και του λεέι:
‘‘Γω ξέρω δεν είσ’ άνθρωπος, ξέρω πως είσαι δράκος’’
Κι αυτό γυρνά και του απαντά με μάτια ματωμένα:
‘‘Μαύρη η στιγμή που βρέθηκες ομπρός μου καημένε’’
κι ευθύς μεταμορφώνεται και σκίζει το κορμί του
και βγαίνει η ραχοκοκαλιά και βγαίνουν τρία κεφάλια
και λέπια κροταλίζουνε και δόντια σαν μαχαίρια.
‘‘Όλους τους νιους τους έφαγα και σε΄ θε’ να σε φάω’’
Μα ο νιος εχαμογέλασε και σφίγγει το σπαθί του
κι ευθύς χυμά πα’ στο θεριό, κι ευθύς γλιστρά από κάτω,
λαβώνει τα πνευμόνια του λαβώνει την καρδιά του
και ρίχνει τον στα χώματα και σείστηκεν η πλάση.
Και ευθύς ξαναγεννήθηκαν τα στέρφα τα ποτάμια.
Κι ο νιος γελώντας γύρισε κι ο βασιλιάς ‘βλογά τον
και δίνει του τρανή στρατιά, στρατιώτες χίλιους δέκα
και δίνει του άλογο καλό, κατάμαυρο, αστεράτο
και δίνει του αργυρό σπαθί, λεπίδι αγιασμένο
‘γιασμένο με βασιλικό μεσ’ σε χρυσό θηκάρι
‘‘Εμπρός’’ του λέγει, ‘‘κάλπασε, με την στρατιά σου ομάδι
κι άσε τον κήπο πίσω σου, την αγκαλιά, το χάδι
και πλήρωσε τον όρκο σου στο τάγμα των ηρώων,
ένας, μόνος κι ανέγγιχτος, ανίκητος στην μάχη.’’
Κι ο νιος ξεχνά την αγκαλιά και λησμονεί το χάδι
και παίρνει τους στρατιώτες του κι ευθύς καβαλικεύουν
στα δυο αδέρφια ποταμούς, στον Τίγρη, στον Ευφράτη
που ορίζουν και χωρίζουνε την γη και τους ανθρώπους.
Στου κόσμου τις κρυφές ραφές και στ’ αγριεμένο χώμα
που τρίβεται το μέταλλο πάνω στην μαύρη πέτρα
σαν πολεμούν και σφάζουνε Σαρακηνούς και Πέρσες.
Και πέρασε πολύς καιρός που πολεμούσε πέρα-
κάστρα πολλά κυρίευσε, φουσάτα και Συρίες,
μα μένει αγνός κι ανέγγιχτος ‘πο λάβωμα και ξίφος
κι έτσι κι αντρειώθει κι έγινε ψηλός σαν κυπαρίσσι
κι ο Ήλιος κι οι Αγέρηδες τον βάφτισαν Ακρίτη.
Μα αυτά που θέλω να σας πω δεν είναι για τις μέρες
που θέριζε ολάκερες στρατιές ‘πο μοναχός του,
που σκιάζονταν ο Θάνατος σαν κάλπαζε μπροστά του,
που μόνο μ’ έξι βήματα σκαρφάλωνε Ολύμπους
και κράταγε στους ώμους του τον ουρανό και τ’ άστρα-
μα για την μέρα που έχασε και σύρθηκε στο χώμα
και κείνη η μέρα έκαιγε σαν πέντε καλοκαίρια
Η Χαριτίνη Μαλισσόβα διάβασε το ποίημα ” Ίσαλες βραδιές” και ένα αδημοσίευτο
Από το Πήλιο μέχρι τον Όλυμπο. Ευλογημένος τόπος ο τόπος μας. Πήλιο, βουνό βουνών καμάρι, θερινή κατοικία των θεών. Βουνό των Κενταύρων. Τα είπαν πολλοί ποιητές. Γοητεία άπειρη, φυσικά τοπία ανόθευτα. Θάλασσες κι ακτές μαγικές. Τέρψη όρασης, ανάταση ψυχής. Κάθε εποχή, κάθε μέρα, μια ξεχωριστή εμπειρία. Ανάμεσα στο βουνό των Κενταύρων και το βουνό των θεών, εκτείνεται μια πεδιάδα. Θεσσαλικός κάμπος. Η γεωγραφική καρδιά της Ελλάδας. Κι απέναντι ο Όλυμπος, ανήφορος του Δία. Πάνθεον όλοι τον λένε, που κρύβει θεούς στην κορυφή του. Πολλά τα προσωνύμια που τους αποδόθηκαν. Κι άλλα τόσα που μια επίσκεψη είναι ικανή να σου εμπνεύσει. Μικρές οι αποστάσεις που θα διανύσεις, μεγάλες οι χαρές που θα γευτείς. Ευλογημένος τόπος, ο τόπος μας.
Ο Νικόλας Σμυρνάκης διάβασε τα ποιήματα ” Εν αρχή” και “Μεταμόσχευση ψυχής”
Ο Θεός μεταμελήθηκε που έφτιαξε τον κόσμο…
Εν Αρχή
Και γεννήθηκα πριν τη Ζωή
και πάλιωσα πριν τον Χρόνο
πάντοτε ήμουν εδώ
γιατί πάντοτε παντού βρισκόμουν
Δεν ξέρω πώς με λένε
γιατί κανέναν δεν έχω να με αποκαλεί κάπως
και γιατί όλα τα ονόματα μού ταιριάζουν τόσο
Είμαι μέσα στον σπόρο που πάλλεται
και τον ερχομό μου προετοιμάζει
μα πουθενά δεν βρίσκω γη
να ξεπηδήσω
Σε τι υλικό να φυτρώσω
και ποιο σχήμα να φτιάξω στον κόσμο
να συμφωνήσουν όλοι;
Άδικο να κόβονται κεφάλια
γιατί το επίπεδο είπαν κυκλικό
Μα το άδικο δεν έχει ανακαλυφτεί ακόμα
έρχεται κι αυτό μαζί με το σχήμα του κόσμου
Πόσες μέρες να αφιερώσω;
Οι δέκα είναι πολλές
οι εφτά σημαδιακές
κάτι μου θυμίζουν…
Πόσο καιρό θα περιμένω να με ανακαλύψουν;
Εκατομμύρια χρόνια θα έκανα υπομονή
μα να με βρουν κάποτε τουλάχιστον
Φοβάμαι κι ανυπομονώ
Αα, να μη ξεχάσω αυτά τα δυο
να τα αναμείξω στον πηλό
Φοβάμαι, κι ανυπομονώ
πράγματα ασυνταίριαστα
με την Ιδέα μου
και γι’ αυτό φοβάμαι πιο πολύ
γι’ αυτό και ανυπομονώ
Κι αν κάνω κάποιο λάθος;
Θα με πω αλάνθαστο
Κι αν ρωτήσουν με τι μοιάζω;
Θα με πω άυλο
Αν, πάλι, για όλα αυτά κάπως μετανιώσω;
Κατακλυσμός
Τι ευθύνη και πώς θα ανταποκριθώ;
Μα δεν έχω Θεό
για να με συνετίσει
Ποιος να με σταματήσει
απ’ το κακό που πάω να κάνω
Γιατί Εγώ ξέρω
Αλλά και πάλι, δίχως κόσμο
δίχως κλάμα κι αίμα
δεν έχει γέλιο
δεν έχει γιατρειά
Ω, το γέλιο!
Η γιατρειά!
Πονάω τώρα που έρχεται ο κόσμος
ο πρώτος κόσμος
Πονάω την έλευσή του
και σαν εμένα θα πονά κάθε μήτρα που γεννάει
Έρχεται, έρχεται, έρχεται
κλείνω τα μάτια
περνούν οι χιλιετίες
Μ’ ανακάλυψαν
Μα δεν είμαι εγώ
Τόσα ονόματα
Ποιος είμαι;
Τι μου ‘χουνε φορτώσει;
Ωχ, όχι
δεν εννοούσα αυτό
όταν μιλούσα για τον πόνο
Γιατί αρρώστησε η γιατρειά;
Γιατί το γέλιο σοβαρεύει;
Στ’ αλήθεια, δεν είμαι αλάνθαστος
Τόσα κεφάλια
τόση καμένη γη!
Άλλαξε το σχήμα του κόσμου
Όχι, αυτή τη φορά δεν ήμουνα εγώ
Δεν εννοούσα τέτοιο κατακλυσμό
Πώς θα στεγνώσει ξανά η Γη;
Έπρεπε τρεις μέρες ακόμα να δουλέψω
να είχα, ίσως, περισσότερο αραιώσει τον πηλό
Και ήξερα, ήξερα
Γιατί; Γιατί; Γιατί;
Όχι, δε φταίω εγώ
Μην κατηγορείτε κάποιον που δε γνώρισε ποτέ
κι ούτε θα αποχτήσει κάποτε Θεό
Ωω, Θεέ μου!
Τι έκανα
Μεταμόσχευση ψυχής
Α ρε άνθρωπε,
πότε θα γίνεις άνθρωπος;
Μια μεταμόσχευση ψυχής να ανακαλύψεις ακόμα
και σώθηκες
Η Αριστέα Ευαγγελούση διάβασε ένα ποίημα για τη Θεσσαλία
(απόσπασμα)
Θυμωνιές που δέθηκαν σφιχτά οι μνήμες μου μαζί τους. Τώρα πια καθαρά το βλέπω. Στις όχθες του Πηνειού, βγάζω καινούργιο δέρμα. Σαν πύθωνας νεκρός απ΄του Απόλλωνα τα βέλη. Ήταν αλόγων καλπασμός, μια βιάση να σαρώσουν τα πόδια μου όλα τα σκοτεινά φυλλώματα του δάσους. Και τώρα πια τίποτα γνώριμο δεν μου φέρνουν τα ύψη των Μετέωρων και τα βάθη των Τεμπών.
Ο Martin Figura διάβασε τα ποιήματα “Σχολική Αίθουσα, Άνω Σιλεσία 1933”, “Πρωτοχρονιάς επιστροφή” και “Άνθρακας”
Άνθρακας
Σπηλιές φωτιάς βουίζουν βαθιά στο υπέδαφος
ανοίγουν ρωγμές στη μολυσμένη επιφάνεια
ώστε ο αχός των φωνών να διαφεύγει. Τα κόκαλα
των δουκών και των πληβείων, Βοημών και Πρώσων
Μογγόλων εισβολέων και Μολδαβών έχουν συμπιεστεί
εντός ρήγματος λεπτού σαν σημαία. Το χρώμα της σημαίας
εκείνο των αιμοπεταλίων. Πίσω απ’ τις σκεβρωμένες κάσες
τσουρουφλισμένων παραθύρων ηλικιωμένοι άντρες ξεμοντάρουνε ρολόγια
πάνω σε τραπέζια κουζίνας, αναζητώντας τη θεία πρόνοια
μες στα γρανάζια και τις αράχνες.
Κι οι μαύροι λόφοι θα ανταμώσουν τον ουρανό και τη βροχή,
θα ξεχυθούν και θα θάψουν αυτό το μέρος.
Η Helen Ivory διάβασε τα ποιήματα “Μερικοί ορισμοί της μάγισσας”, “Το δώρο” και “Τα πάντα για τα μαλλιά”
Τα πάντα για τα μαλλιά
Ενώ κατευθύνονταν στης πόλης την πλατεία, τα μαλλιά της έγιναν βαθυπόρφυρα από τον εμπόλεμο άνεμο, έπειτα φωτιά που σάρωνε τα πάντα κι έπειτα φίδια ποικίλων ειδών. Τα μάτια της ήταν μια στιγμή καθρέφτες. Πέτρες που σε κοιτούσαν επίμονα. Αν έριχνες το βλέμμα πάνω της θα έπρεπε να το αποστρέψεις ή να δεις τον εαυτό σου ολόκληρο ή να μην ξαναδείς ποτέ στη γη άλλο πράγμα. Θα ερχόταν για τα μωρά. Να φτιάξει μερικά ή να τα μαζέψει για πρωινό. Τα μαλλιά της ήταν σχοινί πολλαπλών χρήσεων. Ίσως το πλύσιμο στο άσπιλο αίμα των μωρών να έδινε κάτι στη νεανική τους λάμψη. Δεν άντεχε κανείς αυτή τη σκέψη.
Επίλογος με το αδημοσίευτο ποίημα που διάβασε η Λίνα Φυτιλή:
Τοπία που αγνοούνται. Θα σου φέρω πάχνες της Θεσσαλίας. Έμιλι Ντίκινσον. Κάποιοι αγγίζουν το φως στη χλόη της πλαγιάς. Τα ελάφια μεταφέρουν τόπο στις φλέβες τους. Τα φύλλα που αποκόβουν τη σιωπή. Μπορείς να διαβάσεις στις γραμμές τους αχνά σημάδια για το μέλλον. Και να καταλάβεις. Γιατί τα μπράτσα των κλαδιών ζητούν μια αγκαλιά. Γιατί μες στο μουγκό τοπίο, η αύρα μιλάει. Γιατί ο δρόμος σαν άνθρωπος μπορεί να σε δει. Και κυρίως να σου εξηγήσει.
Θάνος Γώγος
Θάνος Γώγος, Helen Ivory
Οι πολύτιμοι Νικόλας Κουτσοδόντης και Παναγιώτης Νικολιάς
Βασίλης Νάτσιος, Λίνα Φυτιλή
Αθηνά Αραπάκη, Κωνσταντίνα Παναγιωτοπούλου, Στέφανος Τσιμπουρλάς-Κρητικίδης, Μάριος Παππάς, Φωτεινή Τσέτογλου
Μίνα Πατρινού, Λίνα Φυτιλή, Χαριτίνη Μαλισσόβα, Άννα Εμμανουήλ
Luna Montenegro, Νικόλας Κουτσοδόντης
Αντωνία Βισβίκη, Σπύρος Καβαλιεράτος
Το επόμενο πρωί, ημέρα επίσημης έναρξης, στα Χάνια Πηλίου στο Ξενοδοχείο Τασία, πραγματοποιήθηκε το εργαστήριο «Γράφοντας για τον τόπο», με την Alexandra Büchler, διευθύντρια του Literature Across Frontiers, και τον ποιητή Alvin Pang από τη Σιγκαπούρη. Μέσα από βιωματικές δραστηριότητες, συζήτηση και διαφορετικές προσεγγίσεις στη γραφή, οι συμμετέχοντες εξερεύνησαν τη σχέση ανάμεσα στον τόπο, την παρατήρηση και την ποιητική δημιουργία. Ακολούθησε ανάγνωση ποιημάτων από τη συλλογή “Άνθρακας” του Martin Figura (μετάφραση: Νικόλας Κουτσοδόντης) και συζήτηση με τον συγγραφέα.
Σχόλια για αυτό το άρθρο