ΤΩΡΑ |
Η σκηνοθετική παρουσία του Λευτέρη Γιοβανίδη, αποτελεί μια από τις πιο φωτεινές και ουσιαστικές εκφάνσεις του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου! Πρόκειται για έναν δημιουργό βαθιά αφοσιωμένο στην τέχνη του, έναν άνθρωπο που δεν προσεγγίζει το θέατρο απλώς ως επαγγελματική δραστηριότητα, αλλά ως έναν τρόπο ζωής, ως μια υπαρξιακή αναζήτηση της αλήθειας και της ουσίας. Στην πορεία του αποκαλύπτεται ένας σκηνοθέτης με εσωτερική καλλιέργεια, πνευματική διαύγεια και μια σπάνια ευαισθησία απέναντι στη θεατρική πράξη- ένας δημιουργός που αντιμετωπίζει το θέατρο με σεβασμό, αγάπη και βαθιά γνώση της παράδοσης και της δυναμικής του! Ο Λευτέρης Γιοβανίδης ανήκει σε εκείνη την εκλεκτή κατηγορία σκηνοθετών που γνωρίζουν πως το θέατρο δεν είναι χώρος επιφανειακής εντύπωσης, αλλά χώρος αποκάλυψης… Με βαθιά πίστη στην αξία του κειμένου, με εμπιστοσύνη στη δημιουργική δύναμη των ηθοποιών και με ουσιαστικό σεβασμό προς τον συγγραφέα, αναδεικνύει μέσα από τη σκηνοθετική του ματιά την αλήθεια των έργων. Η σκηνοθεσία του δεν επιδιώκει τον εντυπωσιασμό, αλλά τη βαθύτερη κατανόηση- δεν επιβάλλεται πάνω στο έργο, αλλά το φωτίζει, το υπηρετεί και το οδηγεί προς την ουσιαστική του αποκάλυψη. Με λεπτότητα, διορατικότητα και υψηλή αισθητική καλλιέργεια, ο Γιοβανίδης δημιουργεί παραστάσεις που τιμούν το θεατρικό λόγο και αναδεικνύουν τη ζωντανή σχέση ανάμεσα στον λόγο, τον ηθοποιό και το κοινό! Η βαθιά του αγάπη για το θέατρο δεν είναι θεωρητική, αλλά βιωματική. Γνωρίζει το θέατρο σε βάθος γνωρίζει τη δύναμη της σκηνής, τη μαγεία της θεατρικής συνάντησης και κυρίως γνωρίζει τι σημαίνει καλό θέατρο: θέατρο ουσίας, αλήθειας και πνευματικής ακτινοβολίας. Για τον Γιοβανίδη,η σκηνοθεσία είναι μια πράξη δημιουργικής ευθύνης, μια πράξη πολιτισμού, μια πράξη που απαιτεί ακεραιότητα, σκέψη και βαθιά καλλιτεχνική συνείδηση. Στο πλαίσιο της δημιουργικής του πορείας, η συνεργασία του με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μέσα από αυτήν ανέδειξε με ξεχωριστή ευαισθησία και σκηνοθετική ωριμότητα το εμβληματικό έργο ”Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά” του μεγίστου Έλληνα στοχαστή και συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη. Η επιλογή του να προσεγγίσει σκηνικά τον Ζορμπά δεν είναι τυχαία. Ο Ζορμπάς αποτελεί για τον ελληνικό λαό μια σχεδόν μυθική μορφή, μια φιγούρα που μοιάζει οικεία σαν μακρινό μέλος της οικογένειας, μια μορφή που ενσαρκώνει την ελευθερία, τη ζωντάνια και την ιδιαίτερη ματιά απέναντι στη ζωή. Στον πυρήνα του καζαντζακικού έργου δεν βρίσκεται απλώς μια αφήγηση γεγονότων, αλλά μια βαθιά φιλοσοφική αναμέτρηση ανάμεσα στη σκέψη και τη δράση, ανάμεσα στον στοχασμό και την εμπειρία της ζωής. Ο Καζαντζάκης επηρεασμένος έντονα από τη φιλοσοφία του Φρίντριχ Νίτσε, δημιουργεί μια μορφή που θυμίζει τον υπεράνθρωπο: έναν άνθρωπο που δεν υπακούει παθητικά σε έτοιμες αξίες, αλλά δημιουργεί ο ίδιος τις αξίες του, αντιμετωπίζοντας τη ζωή με τόλμη, πάθος και δημιουργική ένταση. Ο Αλέξης Ζορμπάς, βασικός ήρωας του έργου δεν είναι απλώς ένας χαρακτήρας της λογοτεχνίας- είναι ένα σύμβολο! Δίπλα του βρίσκεται ο διανοούμενος Νίκος- η άλλη όψη της ίδιας ύπαρξης. Οι δύο μορφές λειτουργούν σαν δύο αντίρροπες δυνάμεις μέσα στον άνθρωπο: ο στοχασμός και η δράση, η θεωρία και η εμπειρία. Ο Ζορμπάς ενσαρκώνει τη βιωματική σοφία, τη γνήσια γνώση που γεννιέται από τη ζωή. Είναι ένας λαϊκός άνθρωπος με ανοιχτή καρδιά και απέραντη ψυχική γενναιοδωρία, ένας άνθρωπος που έχει αποδεχθεί το μυστήριο του θανάτου και γι’ αυτό επιλέγει να ζει γενναία, αυθεντικά και δημιουργικά. Μέσα από τη σκηνοθετική του προσέγγιση, ο Λευτέρης Γιοβανίδης δεν αντιμετωπίζει τον Ζορμπά ως απλώς ένα γνωστό έργο, αλλά ως ένα ζωντανό φιλοσοφικό σύμπαν. Με βαθιά κατανόηση της καζαντζακικής σκέψης, με σεβασμό στην πνευματική δύναμη του κειμένου και με ευαισθησία απέναντι στον άνθρωπο και τη θεατρική πράξη, κατορθώνει να μεταφέρει στη σκηνή την ουσία του έργου: τη σύγκρουση, την ελευθερία, την υπαρξιακή αγωνία και τη λυτρωτική χαρά της ζωής. Έτσι, ο Λευτέρης Γιοβανίδης αναδεικνύεται όχι μόνο ως ένας αξιόλογος σκηνοθέτης, αλλά ως ένας αυθεντικός θεατρικός δημιουργός που υπηρετεί το θέατρο με πάθος, πνευματική ευγένεια και υψηλή καλλιτεχνική συνείδηση! Με τη δουλειά του υπενθυμίζει ότι το θέατρο, όταν υπηρετείται με αλήθεια και βαθιά αγάπη, μπορεί να γίνει χώρος στοχασμού, ελευθερίας και ανθρώπινης αυτογνωσίας. Στην πραγματικότητα, η σκηνοθετική ταυτότητα του Λευτέρη Γιοβανίδη διαμορφώνεται μέσα από μια βαθιά φιλοσοφική και ανθρωποκεντρική αντίληψη για την τέχνη του θεάτρου. Για εκείνον η σκηνή, δεν αποτελεί απλώς έναν τρόπο αναπαράστασης, αλλά ένα ζωντανό οργανισμό πνευματικής επικοινωνίας, έναν χώρο όπου ο άνθρωπος αναμετριέται με τα μεγάλα ερωτήματα της ύπαρξης: την ελευθερία, το φόβο, την ευθύνη, την αγάπη, την ίδια τη ζωή. Κάθε του σκηνοθετική πράξη μοιάζει να υπακούει σε μια εσωτερική ηθική της τέχνης, σε μια βαθιά ανάγκη να φωτιστεί η ανθρώπινη εμπειρία με ειλικρίνεια, ευγένεια και πνευματική καθαρότητα. Αυτό που καθιστά τον Γιοβανίδη ιδιαίτερα ξεχωριστό είναι η σπάνια ικανότητά του να ισορροπεί ανάμεσα στη διανοητική προσέγγιση και τη βιωματική ένταση της θεατρικής πράξης. Διαθέτει τη σκέψη του μελετητή και την ευαισθησία του ποιητή, τη διορατικότητα του στοχαστή και τη ζωντανή ενέργεια του ανθρώπου, που πιστεύει βαθιά στη δύναμη της σκηνής. Στις παραστάσεις του, το κείμενο δεν παραμένει ένα στατικό λογοτεχνικό σώμα- μεταμορφώνεται σε ζωντανή εμπειρία, σε σκηνικό γεγονός που αναπνέει μαζί με τους ηθοποιούς και συγκινεί ουσιαστικά το κοινό. Για αυτό και το έργο του Λευτέρη Γιοβανίδη δεν περιορίζεται απλώς σε επιτυχημένες σκηνοθεσίες. Ανήκει σε εκείνη την κατηγορία των δημιουργών που συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση του θεατρικού πολιτισμού! Με συνέπεια σοβαρότητα και υψηλό καλλιτεχνικό ήθος, υπηρετεί το θέατρο ως χώρο ελευθερίας, στοχασμού και δημιουργικής συνάντησης των ανθρώπων. Μέσα σε έναν κόσμο που συχνά βιάζεται, επιφανειακοποιείται και απομακρύνεται από την ουσία των πραγμάτων, ο Λευτέρης Γιοβανίδης υπενθυμίζει με το έργο και την παρουσία του ότι το θέατρο εξακολουθεί να είναι ένας τόπος αλήθειας. Ένας τόπος όπου η ανθρώπινη ψυχή μπορεί ακόμη να συναντήσει τον εαυτό της, να αναμετρηθεί με τις αντιφάσεις της και να αναζητήσει το βαθύτερο νόημα της ύπαρξης. Και αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο καλλιτεχνικό και επίτευγμα ενός αληθινά μεγάλου σκηνοθέτη!
-Πώς προέκυψε η συνεργασία σου με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος;
Με τον Αστέρη Πελτέκη, τον καλλιτεχνικό διευθυντή του ΚΘΒΕ, γνωριζόμαστε από την προηγούμενη συνεργασία μου με το ΚΘΒΕ, χρόνια πριν. Μας συνδέουν πολλά. Ήταν τιμή μου που με κάλεσε! Το ΚΘΒΕ είναι ένας από τους σημαντικότερους θεατρικούς οργανισμούς στα Βαλκάνια, με έμπειρους συνεργάτες και χαίρομαι πάντα όταν βρίσκομαι εδώ. Η ιδέα γεννήθηκε, προχωρήσαμε τη συνεργασία και σε λίγες μέρες φθάνει η πρεμιέρα μας. Μια ωραία συνεργασία, ένα μεγάλο, δύσκολο αλλά και ωραίο ταξίδι αυτό που κάναμε.
-Γιατί επέλεξες να σκηνοθετήσεις το έργο «Ζορμπάς» του Νίκος Καζαντζάκης;
Το κείμενο έχει διασκευαστεί και παρουσιαστεί ως θέατρο, μιούζικαλ, μπαλέτο, κινηματογραφική ταινία ακόμα και σε κόμικ. Ο Έλληνας αγαπά τον Ζορμπά, τον νιώθει οικείο, σαν μακρινό μέλος της οικογένειάς του. Είναι μια μορφή που ανήκει στο συλλογικό μας ασυνείδητο. Είναι μια μεγάλη πρόκληση να καταπιαστείς με ένα τόσο εμβληματικό και πολυδιαβασμένο έργο και δημιουργικά γοητευτική.
-«Ο βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» θεωρείται από τα καλύτερα έργα του;
Αυτό είναι θέμα προσωπικής κρίσης. Σίγουρα, όμως, είναι το κείμενο που έχει ταυτιστεί περισσότερο με την Ελλάδα και τον Έλληνα. Όπου κι αν ταξιδέψεις στον κόσμο, ο Ζορμπάς είναι μια αναγνωρίσιμη μορφή, ένα σύμβολο ελευθερίας και ιδιαίτερης ματιάς απέναντι στη ζωή. Το έχω διαβάσει σε διαφορετικές ηλικίες και πάντα μου ασκεί μια ξεχωριστή γοητεία ο μύθος του.
-Αναγνωρίζεται ως ένας από τους πιο σημαντικούς σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες και ως ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως. Συμφωνείς με την άποψη αυτή;
Ανήκω σε αυτούς που τον θαυμάζουν βαθιά. Είχε μια ανατρεπτική σκέψη και τόλμησε να συγκρουστεί τόσο με τον εαυτό του όσο και με την εποχή του. Ταξίδεψε, γνώρισε ιδεολογίες, θρησκείες και πολιτισμούς. Πιστεύω, ότι αποτελεί τεράστιο κεφάλαιο της ελληνικής λογοτεχνίας και, σε μεγάλο βαθμό, αδικήθηκε από την εποχή του…
– Γιατί τα έργα του προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις, ιδίως σε θρησκευτικό και πολιτικό επίπεδο;
Έζησε σε μια εποχή πολέμων, ιδεολογικών ανατροπών και κοινωνικών μετασχηματισμών. Ένα ανήσυχο πνεύμα όπως το δικό του δεν θα μπορούσε να μείνει αμέτοχο. Προσπάθησε να συνδεθεί με όλα και να ακουμπήσει όσες περισσότερες ζωές μπορούσε. Ταξίδεψε, πίστεψε, ανάτρεψε, δούλεψε, έχασε, κέρδισε, πείνασε, συνάντησε… όλα τα δοκίμασε. Το θέμα είναι αν εμείς είχαμε την πνευματική δύναμη να το καταλάβουμε και τρόπον τινά να τον αποδεχθούμε. Αμφισβήτησε, αναζήτησε, τόλμησε. Αυτό συχνά φοβίζει τις συντηρητικές κοινωνίες.
– Το έργο του διακρίνεται για τη φιλοσοφική πρωτοτυπία και τη λογοτεχνική του δύναμη;
Το Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά ξεχωρίζει για τη φιλοσοφική του δύναμη και τη λογοτεχνική του ζωντάνια. Ο Νίκος Καζαντζάκης δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία, αλλά προβάλλει τη σύγκρουση ανάμεσα στον στοχασμό και τη δράση, μέσα από την αντίθεση του διανοούμενου αφηγητή και του Ζορμπά, που ζει αυθεντικά και παρορμητικά. Η σκέψη του Καζαντζάκη έχει επηρεαστεί σημαντικά από τον Νίτσε. Η έμφαση στη βούληση, στην υπέρβαση των ορίων και στην κατάφαση της ζωής, ακόμη και μέσα από τον πόνο, παραπέμπει στη νιτσεϊκή φιλοσοφία. Ο Ζορμπάς θυμίζει μια μορφή «υπεράνθρωπου», που δημιουργεί ο ίδιος τις αξίες του και αντιμετωπίζει τη ζωή με θάρρος και ένταση. Το μυθιστόρημα συνδυάζει φιλοσοφικό στοχασμό και καλλιτεχνική εκφραστικότητα με τρόπο πρωτότυπο και διαχρονικό.
-Τι συμβολίζει ο Καζαντζάκης;
Συμβολίζει τη διαρκή εσωτερική πάλη του ανθρώπου ανάμεσα στο πνεύμα και την ύλη, στο «θέλω» και στο «οφείλω». Στον «Ζορμπά», ο διανοούμενος Νίκος και ο Αλέξης Ζορμπάς λειτουργούν σαν δύο όψεις της ίδιας ύπαρξης.
-Ο Ζορμπάς τι ενσαρκώνει;
Τη γήινη σοφία, τη βιωματική γνώση, το θάρρος να ζεις χωρίς φόβο. Σε μια εποχή ταχύτητας και εικονικών προτύπων, μας θυμίζει την αξία της απλότητας, της φύσης και της αυθεντικής εμπειρίας. Ζούμε σε μια πραγματικότητα εικονική μέσα από εικόνες που δεν είμαστε εμείς αλλά τις νιώθουμε δικές μας. Τα πρότυπα πια είναι άλλα και έρχεται στο σήμερα ο Ζορμπάς να μας πει για τη δική του αλήθεια, για την αξία που έχει η «βροχή», για την ομορφιά που έχει να μάχεσαι, να χάνεις και να κερδίζεις. Η ουσία της ζωής βρίσκεται στο ταξίδι που κάνει ο καθένας μας με σεβασμό πάντα στο είναι του και στο θέλω του.
– Είναι ένας μποέμ χαρακτήρας που ζει το ”τώρα” χωρίς να σκέφτεται το ”αύριο”;
Είναι ένας λαϊκός άνθρωπος με ανοιχτή ψυχή. Έχει αποδεχθεί το θάνατο και ζει γενναία και δημιουργικά.Έχει την ψυχή του ανοιχτή σ’ αυτό που συμβαίνει γύρω του.
-Εσύ σε ποια στοιχεία του χαρακτήρα του εστίασες περισσότερο;
Στο κείμενο του Ζορμπά για εμένα ο βασικός ήρωας είναι ο Νίκος και όχι ο Ζορμπάς. Ο Νίκος είναι αυτός που βρίσκεται σε αδιέξοδο από την αρχή του έργου και αναζητά απαντήσεις στα ερωτήματα που τον καίνε. Και στη διαμάχη αυτή συναντά αυτόν τον ανθρώπου που του ανοίγει άλλους δρόμους και τον επηρεάζει απόλυτα. Βρίσκεται σε ένα υπαρξιακό αδιέξοδο και οδηγείται στη λύτρωση.
– Ποια μηνύματα θέλεις να περάσεις στο κοινό με τη διασκευή και τη σκηνοθεσία σου;
Ζούμε με φόβους που συχνά δεν γνωρίζουμε καν την πηγή τους. Η υλική ευμάρεια δεν εξασφαλίζει ψυχική ισορροπία. Χρειάζεται βαθύτερη σύνδεση με τον εαυτό μας. Έχουμε πολλά πράγματα που φοβόμαστε. Και δυστυχώς τα περισσότερα από αυτά που μας δημιουργούν φόβο, δεν τα ξέρουμε. Παλεύουμε με κάτι που μας βασανίζει χωρίς να ξέρουμε ποιο είναι αυτό. Αυτός ο φόβος μας κάνει να νιώθουμε ψυχικά αδύναμοι. Ζούμε θεωρητικά και συγκριτικά σε μια εποχή ευμάρειας χωρίς όμως να έχουμε καταφέρει να έχουμε ψυχική υγεία. Και συνέπεια σ’ αυτό είναι η ελλιπής σύνδεση μας με την αλήθεια μας.
-Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σου;
Να καταφέρω να εφαρμόσω κι εγώ στη ζωή μου όσα πρεσβεύει ο Ζορμπάς. Να αναζητήσω την ουσία, γιατί η ζωή περνά σύντομα.
Σχόλια για αυτό το άρθρο