ΤΩΡΑ |
Ο Μάνος Καρατζογιάννης είναι από εκείνες τις σπάνιες καλλιτεχνικές παρουσίες που επιβεβαιώνουν πως η ηλικία δεν αποτελεί πάντοτε μέτρο θεατρικής ωριμότητας… Κάποιες φορές η σκηνική ωριμότητα, η πνευματική καλλιέργεια, η καλλιτεχνική συνείδηση και το ήθος προηγούνται των χρόνων. Και ο Μάνος Καρατζογιάννης είναι μία τέτοια περίπτωση! Ένας ηθοποιός με σπάνια ποιότητα, ένας δημιουργός με ουσιαστικό εκτόπισμα, ένας άνθρωπος του θεάτρου με όραμα, ευαισθησία και βαθιά επίγνωση της ευθύνης που συνεπάγεται η υπηρεσία της σκηνικής τέχνης. Όταν τον παρακολουθείς, δεν έχεις την αίσθηση ότι συναντάς απλώς έναν ακόμη ταλαντούχο ηθοποιό της γενιάς του. Συναντάς έναν καλλιτέχνη που έχει ήδη αποκτήσει εκείνη την εσωτερική συγκρότηση, η οποία χαρακτηρίζει τους πραγματικούς ανθρώπους του θεάτρου. Έναν ηθοποιό που δεν χρειάζεται να καταφύγει σε ευκολίες, σε εξωτερικές εντυπωσιακές κινήσεις ή σε μία επιδεικτική σκηνική παρουσία για να επιβληθεί. Η δύναμή του είναι εσωτερική. Η ακτινοβολία του είναι φυσική . Η σκηνική του παρουσία έχει εκείνο το σπάνιο μέτρο που κάνει έναν ηθοποιό πραγματικά σημαντικό: ξέρει πότε να μιλήσει, πότε να σιωπήσει, πότε να κινηθεί και ,κυρίως, πότε να αφήσει το βλέμμα και την εσωτερική του κατάσταση να μιλήσουν αντί για εκείνον… Ο Μάνος Καρατζογιάννης διαθέτει στόφα ηθοποιού! Και η λέξη ‘’στόφα’’, όταν αναφέρεται σε έναν καλλιτέχνη, δεν είναι καθόλου μικρή. Περιλαμβάνει την τεχνική, την ευαισθησία, την πειθαρχία, την καλλιέργεια, την αντίληψη, την ενσυναίσθηση, την ικανότητα μεταμόρφωσης, αλλά και εκείνη τη μυστηριώδη ποιότητα που δεν διδάσκεται σε καμιά σχολή: το θεατρικό ένστικτο. Εκείνο το ένστικτο που επιτρέπει στον ηθοποιό να αφουγκράζεται το κείμενο, να αναγνωρίζει τις σιωπές του, να αντιλαμβάνεται τις υπόγειες διαδρομές των χαρακτήρων και να μετατρέπει τον λόγο του συγγραφέα σε ζωντανή θεατρική πράξη. Και αν κάποιος αναρωτηθεί τι σημαίνει πραγματικά να είσαι ‘’άνθρωπος του θεάτρου’’, ο Μάνος Καρατζογιάννης θα μπορούσε να αποτελέσει μία εξαιρετική απάντηση! Γιατί δεν αντιμετωπίζει το θέατρο ως απλή επαγγελματική δραστηριότητα, ούτε ως πεδίο προσωπικής προβολής. Το αντιμετωπίζει ως χώρο παιδείας, μνήμης, κοινωνικού προβληματισμού, ανθρώπινης συνάντησης και καλλιτεχνικής ευθύνης. Η καλλιτεχνική του διαδρομή ως ηθοποιού, σκηνοθέτη και καλλιτεχνικού διευθυντή του Θεάτρου Σταθμός- φέτος συμπληρώνονται 10 χρόνια που παράγει πολιτισμό- μαρτυρά έναν δημιουργό που δεν αντιλαμβάνεται το θέατρο ως διαδοχή παραστάσεων, αλλά ως συνεχή αναμέτρηση με τα μεγάλα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. ‘’Ο Χριστός ξανασταυρώνεται’’ του Νίκου Καζαντζάκη είναι ένα έργο όπου η ανθρώπινη φύση αποκαλύπτεται σε όλο της το μεγαλείο και όλη της την τραγικότητα: η αγάπη αντιπαρατίθεται στο μίσος, η αλληλεγγύη στο φόβο, η αυτοθυσία στην ιδιοτέλεια, η πίστη στην υποκρισία. Ο Μάνος είναι, ακόμη, ένας από εκείνους τους καλλιτέχνες που δεν έχουν ανάγκη από τον θόρυβο για να αποδείξουν την αξία τους. Η ουσία της δουλειάς του μιλά από μόνη της. Η διαδρομή του έχει κάτι βαθιά σεμνό και ταυτόχρονα μεγαλειώδες: προχωρεί χωρίς έπαρση, δημιουργεί χωρίς θορυβώδεις διακηρύξεις και καταθέτει έργο. Και στο θέατρο, τελικά, αυτό είναι το σημαντικότερο… Να αφήνεις πίσω σου έργο… Ένας ηθοποιός με ποιότητα, ένας σκηνοθέτης με όραμα, ένας άνθρωπος του θεάτρου με παιδεία και ευαισθησία. Και στον‘’Χριστό Ξανασταυρώνεται’’, καταθέτει κάτι περισσότερο από μία ακόμη σκηνοθεσία: καταθέτει την πίστη του στη δύναμη του θεάτρου να μιλά για τον άνθρωπο, όταν όλα γύρω μας μοιάζουν να έχουν ξεχάσει να τον ακούν…Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο χαρακτηριστικό του Μάνου Καρατζογιάννη: ότι ενώ έχει κάθε λόγο να διεκδικεί τη θέση του ανάμεσα στους σημαντικούς δημιουργούς της γενιάς του, επιλέγει να μιλά μέσα από τη δουλειά του. Να αφήνει τη σκηνή να τον συστήνει. Να επιτρέπει στους ρόλους, στις παραστάσεις, στους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζεται και στα έργα που επιλέγει να αποκαλύπτουν το καλλιτεχνικό του ανάστημα! Γιατί το αληθινό θεατρικό εκτόπισμα δεν μετριέται από τον θόρυβο που προκαλεί ένα όνομα, αλλά από το αποτύπωμα που αφήνει μία παρουσία… Και ο Μάνος Καρατζογιάννης, έχει αρχίσει να αφήνει το δικό του: ένα αποτύπωμα ποιότητας, ήθους, καλλιτεχνικής συνέπειας, πνευματικής αναζήτησης και βαθιάς αγάπης για το θέατρο. Ένα αποτύπωμα που δεν χρειάζεται υπερβολές για να γίνει ορατό, γιατί έχει το σπουδαιότερο χαρακτηριστικό κάθε αληθινού καλλιτέχνη: έχει ουσία!
– Γιατί ανέβασες Καζαντζάκη και συγκεκριμένα τον ”Χριστό ξανασταυρώνεται που συνεχίζεται, λόγω επιτυχίας, για δεύτερη σεζόν στο θέατρο Σταθμός;
Ζούμε σε μια αδιαμφισβήτητα αντιπνευματική εποχή, όπου το αίσθημα της αλληλεγγύης, πόσο μάλλον της αυταπάρνησης που πρεσβεύει το έργο, έχει καθόλα εκλείψει. Αυτοί είναι και οι δυο βασικοί λόγοι που επέλεξα το έργο: το πνεύμα και η θυσία, όπως αποτυπώνονται μέσα από τη γραφή του μεγάλου μας Κρητικού αλλά και παγκόσμιου συγγραφέα!
– Ποιο μήνυμα θέλει να περάσει με το συγκεκριμένο έργο του ο Καζαντζάκης;
Το βασικότερο μήνυμα που διατρέχει ολόκληρη την εργογραφία του Καζαντζάκη συμπυκνώνεται χαρακτηριστικά σε μια φράση του από την «Ασκητική»:«Ν’ αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω». Έτσι κι εδώ, ο Μανολιός κι οι «Απόστολοι» μάχονται για το δίκαιο, θεωρώντας μάλιστα τους εαυτούς τους συνυπεύθυνους για ό,τι εγκληματικό μπορεί να συμβαίνει γύρω τους. Δεν δειλιάζουν. Δεν μένουν αμέτοχοι. Εκεί συναντιούνται με την πάντα αγαπημένη μου Λούλα Αναγνωστάκη: στην πολιτική αφύπνιση του αναγνώστη και του θεατή. Έχουν και οι δύο μια κοινή αποστολή.
– Πώς μπόρεσες να διασκευάσεις ένα τόσο δύσκολο έργο και ποια ήταν στη σκηνή η σκηνοθετική σου μάτια;
Αχ, ήταν μια εξαντλητική αλλά και μαγική εμπειρία. Πώς να συμπυκνώσεις σε 56 σελίδες τις 560 του βιβλίου, χωρίς να χαθεί το πνεύμα του; Κύριο μέλημα μου ήταν να αποδοθεί η τελετουργική διάσταση του βιβλίου στη σκηνή, εξίσου με τον πολιτικό του χαρακτήρα, χωρίς να χαθούν τα λαϊκά χωρατά της γραφής του Καζαντζάκη. Εστίασα, επίσης, στη θέση της γυναίκας του Καζαντζάκη στο έργο του ή ποια θα ήταν αυτή αν έγραφε το «Χριστός Ξανασταυρώνεται» σήμερα, το 2026.
– Είναι ένας από τους περισσότερο μεταφρασμένους λογοτέχνες παγκοσμίως. Για ποιο λόγο;
Η οικουμενικότητά του, έχω την αίσθηση, πως οφείλεται στις ιδέες που πρεσβεύει, στα θέματα που πραγματεύεται αλλά και στη μαστοριά της γλώσσας του. Με λίγα λόγια, στη βαθιά – πνευματικά μιλώντας – ελληνικότητά του. Εκείνη είναι που τον κάνει παγκόσμιο!
– Προκάλεσε, επίσης, έντονες αντιπαραθέσεις σε πολιτικό και θρησκευτικό επίπεδο. Ισχύει;
Φυσικά, αλλά ας μη γελιόμαστε. Οι θρησκευτικές αντιπαραθέσεις είχαν, στο βάθος τους, πολιτικές διαφορές. Ο ρηξικέλευθος λόγος του για ίσα δικαιώματα, για ισονομία, ειδικά εκείνη την εποχή – είναι το κυρίαρχο ζήτημα. Όχι πως τώρα έχουν αλλάξει τα πράγματα… Ο λόγος του παραμένει συγκλονιστικά επίκαιρος. Σε κάθε περίπτωση, ο θρησκευτικός μανδύας είναι το ένδυμα, το δραματουργικό όχημα, και όχι το διακύβευμα του έργου του.
-Θεωρείται άθεος ή όχι; Πώς έγραψε ένα τέτοιο έργο;
Μόνο ένας άνθρωπος με βαθιά πίστη μπορεί να γράψει ένα τόσο συγκλονιστικό μυθιστόρημα γύρω από αυτήν. Η πίστη μετακινεί βουνά, υποστηρίζει ο λαός μας, ενώ οι αρχαίοι ημών πρόγονοι μας θυμίζουν: «ανάγκα και οι θεοί πείθονται». Άνθρωποι και θεός μπλέκονται στο έργο του Καζαντζάκη, αριστοτεχνικά, θα έλεγε κανείς με τον τρόπο του Ομήρου. Ίσως, αυτό το γεγονός να γέννησε και τις σχετικές επιφυλάξεις ή και κατακρίσεις στους κόλπους της εκκλησίας. Αλλά αποτελεί και έναν από του κύριους λόγους της διεθνούς αποδοχής του συγγραφέα!..
– Τι συμβολίζει ο ”Χριστός ξανασταυρώνεται”; Μήπως είναι το σύμβολο της ιστορίας της ανθρωπότητας;
Συμβολίζει την αδικία. Ή τη δικαιοσύνη. Την αέναη πάλη ανάμεσά τους. Άρα και τη σύνολη, με αυτή την έννοια, ιστορία της ανθρωπότητας, μια και η διαμάχη αυτή διατρέχει σχεδόν όλες τις χρονικές περιόδους της σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης.
– Υπάρχουν άνθρωποι που στη σημερινή εποχή κουβαλούν το δικό τους σταυρό;
Πάντα οι πρόσφυγες… Εκείνοι,που αποχωρίζονται σπίτι, πατρίδα, παιδιά. Ανά πάσα στιγμή, μπορεί να βρεθούμε στη θέση τους. «Ο Χριστός είναι παντού. Είναι πρόσφυγας», γράφει ο Καζαντζάκης. Άλλωστε,«ο ξένος» είμαστε εμείς.
– Γιατί δεν σε βλέπουμε στην τηλεόραση; Δεν υπάρχει χώρος για εσένα;
Η καρδιά μου ολόκληρη χτυπά για το θέατρο! Δεν αφορίζω, όμως, το μέσο. Με χαρά θα συμμετείχα σε μια αξιόλογη δουλειά. Θα πρέπει να κάνουμε χώρο ,όμως, και οι δύο. Και εγώ από πλευράς μου στο καθημερινό μου πρόγραμμά και η τηλεόραση, η οποία κατά κανόνα ανακυκλώνει τα ίδια πρόσωπα.
– Ποια έργα πρόκειται να ανεβάσεις στο θέατρο Σταθμός τη χειμερινή σεζόν;
Συνεχίζουν εκτός από το «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται» και το «Αρμπάιτ» των Γιώργου Παλούμπη και Αντώνη Τσιοτσιόπουλου για 2ο χρόνο, «Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα» του Κωνσταντίνου Ντέλλα και «Το Γάλα» του Βασίλη Κατσικονούρη για 4ο χρόνο και το «Μια τελεία είναι μόνο η αρχή» για 5η χρονιά στον Μικρό Σταθμό από την Ομάδα Ονειρόδραμα.
Καινούργιες παραστάσεις: το εξαιρετικό«Βίντεο Κλαμπ Φαντασία» των Νικόλα Λαμπάκη και Μιχάλη Μαλανδράκη, το σπάνιας ευαισθησίας έργο του Ουαζντί Μουαουάντ που ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα σε σκηνοθεσία Τάκη Τζαμαργιά με μια υπέροχη διανομή και στον Μικρό Σταθμό από την Ομάδα Βίδα και την Ομάδα Ονειρόδραμα οι καινούργιες δουλειές των Κώστα Φιλίππογλου και Γιάννη Παναγόπουλου και Σταυρούλας Μάκρα αντίστοιχα. Επίσης, φιλοξενούμε το Νοέμβριο τον ανανεωτή του Ευρωπαϊκού θεάτρου Γιαν Φαμπρ με τέσσερις μοναδικές παραστάσεις στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής τους περιοδείας. Τέλος, σκηνοθετώ για το Θέατρο Άλμα το «Μάνα, Μητέρα, Μαμά» του Γιώργου Διαλεγμένου με την Σμαράγδα Σμυρναίου, τον Νίκο Ορφανό, την Νεκταρία Γιαννουδάκη, τον Θανάση Βλαβιανό και την Τώνια Μαράκη, σε παραγωγή της Non Grata.
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
Παράστασης: Ελίνα Γιουνανλή
Σχόλια για αυτό το άρθρο