Aργύρης Ξάφης: «Η τραγωδία έρχεται από το μέλλον»

ΣχετικάΆρθρα

O Aργύρης Ξάφης είναι ένας καλλιτέχνης που ενσαρκώνει με τον πιο αυθεντικό τρόπο, την ουσία του θεάτρου. Ένας ηθοποιός σπάνιας ποιότητας και ακόμη σπανιότερου ήθους, ένας εργάτης της τέχνης που ζει και αναπνέει για τη σκηνή, προσφέροντας τον εαυτό του ψυχή τε και σώματι. Δεν τον συναντάμε στην τηλεόραση, όχι γιατί δεν μπορεί, αλλά γιατί επιλέγει το δύσκολο δρόμο της αφοσίωσης, της αλήθειας, της ποιότητας… Ο λόγος του αποπνέει βαθιά γνώση του θεάτρου, ενώ οι ερμηνείες του συνταράσσουν και καθηλώνουν ακόμη και τον πιο απαιτητικό θεατή ή κριτικό. Με σκηνική παρουσία που υποτάσσει το χώρο και με ένα εκτόπισμα που δεν ζητάει, αλλά επιβάλλει το σεβασμό, ο Αργύρης Ξάφης γράφει τη δική του χρυσή σελίδα στο θεατρικό Πάνθεον. Το ήθος του είναι αδιαπραγμάτευτο, η διακριτικότητα τρόπος ζωής και η προσωπική του πορεία στο πλευρό της εξαιρετικής ηθοποιού και συζύγου του Δέσποινας Κούρτη μακριά από τη φθορά της δημοσιότητας, είναι δηλωτική του χαρακτήρα του. Αυτόν τον καιρό, ο Αργύρης Ξάφης καλείται να συναντήσει μια πρόκληση υψηλών απαιτήσεων: την ενσάρκωση της Ανδρομάχης, υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση της άξιας Μαρίας Πρωτόπαππα. Ένας ρόλος που βρίσκει το ιδανικό του σώμα και πνεύμα σε έναν καλλιτέχνη που δεν υποδύεται αλλά ενσαρκώνει. Γιατί ο Αργύρης Ξάφης είναι το θέατρο! Με ιδιαίτερη συγκίνηση και βαθύ σεβασμό το Cosmopoliti παρουσιάζει αποκλειστική συνέντευξη μαζί του.

– Τι ήταν εκείνο που σε έκανε να πεις το ”ναι” στην ευριπίδεια ”Ανδρομάχη”, η αφορμή να την υποδυθείς ή το ότι τη σκηνοθετεί η Μαρία Πρωτόπαππα;

-Πρώτα από όλα ήταν η Μαρία. Μετά την συνεργασία μας στο «Ρίττερ, Ντένε, Φος» στο Τέχνης πριν μερικά χρόνια ήμασταν σίγουροι και οι δύο ότι θέλαμε να ξαναδουλέψουμε μαζί. Και ψάχναμε τη συνθήκη που θα μας το επιτρέψει με τους όρους που θέλαμε να συμβεί. Και έτσι ήρθε η Ανδρομάχη. Βέβαια, όταν μου το πρότεινε η Μαρία η πρόκληση αυτού του άγνωστου έργου και ειδικότερα αυτής της ηρωίδας, αυτού του συμβόλου ήταν τεράστια για μένα. Πώς να έλεγα όχι σε κάτι τέτοιο;

-Είναι πιο δύσκολο υποκριτικά οι άντρες ηθοποιοί να ερμηνεύουν γυναικείους ρόλους, ακόμη και αν διαθέτουν τη δική σου στόφα;

– Είναι δύσκολο να ερμηνευτούν οι συνθήκες μέσα στις οποίες βρίσκεται αυτή η γυναίκα. Ούσα στην κατώτερη κοινωνική βαθμίδα, μια σκλάβα -λάφυρο πολέμου, βιασμένη γυναίκα -από τον οποίο βιασμό έχει προκύψει και παιδί. Βρίσκεται να κατηγορείται ότι προσπαθεί να ανατρέψει το καθεστώς, βρίσκεται υπεύθυνη για όλα τα δεινά του τόπου. Όπως συμβαίνει πάντα με τους πιο αδύναμους. Και μέσα στην απόγνωσή της, στην προσπάθειά της να σώσει από θάνατο το παιδί της και την ίδια ταμπουρώνεται, ζητώντας άσυλο στο ναό μιας θεάς (η οποία για τραγική ειρωνεία είναι η μάνα αυτού που σκότωσε τον άνδρας της). Και ζητά δικαιοσύνη. Χρειάζεται πολλή δουλειά, πέρα από τις δυνατότητες του καθενός για μεταφέρεις πειστικά έναν ολόκληρο πολιτισμό στη σκηνή. Όχι μια μητέρα, αλλά την μητέρα! Σαν σύμβολο σχεδόν. Και δουλειά βάθους, νοημάτων, ιδεών και φιλοσοφιών, αλλά και δουλειά τεχνική. Τεχνικής όχι μόνο για τα ανοιχτά θέατρα αλλά και της απόδοσης λέξεων που φέρουν πυκνά πολλαπλά νοήματα καθώς μιλάμε για ύψιστη ποίηση.

– Πώς είναι να συνεργάζεσαι με την Μαρία Πρωτόπαππα; Πώς είναι ως σκηνοθέτις;

-Η Μαρία είναι διαβασμένη. Είναι εργατική, αγαπάει το θέατρο, δεν είναι δήθεν και βοηθάει τον ηθοποιό με την τεράστια εμπειρία της. Για τη συγκεκριμένη παράσταση, έμεινε ένα χρόνο σχεδόν εκτός Αθηνών, εκτός χαμού, για να μελετήσει από την αρχή λέξη-λέξη το κείμενο και ερχόμενη στην πρόβα να μην μένει καμιά απορία αναπάντητη ή χωρίς δρόμο προς εξερεύνηση. Αυτό για μένα είναι σπουδαίο. Γι’ αυτό και έχοντας περάσει από τον Μπέρνχαρντ, θεωρούσα ότι είναι κάτι που πρέπει να το κάνει και ήθελα να είμαι εκεί.

– Η ”Ανδρομάχη” ήταν πρωτοποριακή για την εποχή που γράφτηκε;

Ο Ευριπίδης δεν καθόταν στα αβγά του. Όταν διαβάζω σχόλια στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης τύπου «Θα τρίζουν τα κόκαλά του» κτλ, πεθαίνω στα γέλια και σκέφτομαι πόσο άσχετοι πρέπει να είναι όλοι αυτοί που τα γράφουν με το ίδιο το έργο του συγγραφέα και τη στάση του απέναντι στο Αρχαίο Δράμα. Ειδικά για τον Ευριπίδη. Γιατί για τον Αισχύλο π.χ θα το άκουγα καλύτερα, πάλι φυσικά ως μια άποψη που δεν συμφωνώ, αλλά παρόλα αυτά την ακούς. Αλλά ο Ευριπίδης; Ο μεγαλύτερος προβοκάτορας όλων; Ο πιο αντιδραστικός όλων σε σχέση με τις ασφάλειες και το υπάρχον Status Quo; Με κάθε έργο του, δεν ήξεραν από που θα τους βρει και τι άλλο «εξωφρενικό» για την εποχή θα σκεφτεί να πει και να κάνει πάλι. Ε, πως να μην γελάς λοιπόν. Να κατηγορηθεί για ρηχότητα κάτι, το καταλαβαίνω.

Ερχόμενος στην δική μας παράσταση, συμβαίνει το εξής: Το έργο αυτό, λόγω κακών μεταφράσεων, θεωρώ πως είναι απολύτως παρεξηγημένο. Όταν το πρωτοδιάβασα στη σχολή, χρόνια πριν, ούτε πολυκαταλάβαινα αλλά και ό,τι έπιανα μού φαινόταν ρηχό. Αν αφαιρέσεις τις προσθήκες των μεταγραφών του αρχαίου κειμένου και των μαγειρεμάτων των μεταφραστών έχει ένα κείμενο που και πολύ κατανοητό είναι στην αφήγησή του και πολύ δυνατό. Ένα πολιτικό θρίλερ. Αλλά γεμάτο ποίηση και ιδέες και φιλοσοφία και σκηνές τρομερής έντασης και σύγκρουσης. Ελπίζω, η παράστασή μας να βοηθήσει στο να γίνουν καινούριες μεταφράσεις που θα αναδείξουν το μέγεθός αυτού του κειμένου. Εξάλλου, δεν μπορεί να σώθηκε και τυχαία.

– Τι συμβολίζει η Ανδρομάχη και που εστιάζει ο Ευριπίδης στον πολυσήμαντο χαρακτήρα της;

Είναι πρώτα από όλα η Μάνα. Είναι η Πρόσφυγας. Είναι το Θύμα. Είναι η Επιβίωση η ίδια. Το «Στέργειν» προς τη ζωή. Η Φωνή της Δικαιοσύνης. Η Ξένη. «Στο πρόσωπό μου βλέπετε τον εχθρό σας, την απώλειά σας, πάνω μου κείτονται νεκρά και άθαφτα τα παιδιά σας, νιώθω βαθιά το μίσος σας, πάνω μου εκτονώνεται η οργή σας, γκαστρώνομαι από τα μπάσταρδά σας!» λέει σε μια σκηνή η Ανδρομάχη, όταν έχουν φτάσει να την κατηγορούν για τα πάντα. Ποια; Αυτή. Που στην πραγματικότητα είναι η πιο αδύναμη απ´ όλους…

-Γιατί η τραγωδία θεωρείται το ύψιστο θεατρικό είδος και παραμένει αθάνατη στο χρόνο;

Γιατί έρχεται από το μέλλον. Είναι τα κείμενα που θα ξανασυναντήσουμε όταν βρούμε το κέντρο μας στην παιδεία, στον ανθρωπισμό, την ποίηση και τη φιλοσοφία μας.

-Γιατί όλοι οι ηθοποιοί θέλουν να παίξουν στην Επίδαυρο; Δεν ακούγεται λίγο κλισέ αυτό;

Γιατί η παραστασιακή συνθήκη είναι η ιδανική. Κανένα άλλο θέατρο δεν είναι φτιαγμένο μόνο για αυτό, μακριά από τα πολλά και τη βαβούρα αυτού του κόσμου. Υπάρχει ένας βαθύς σεβασμός προς την τέχνη μας την ίδια εκεί.

-Γιατί δεν σε βλέπουμε στην τηλεόραση;

Γιατί δεν προλαβαίνω. Ακόμα και μεγάλες σειρές σχεδιάζονται τελευταία στιγμή. Και αυτό δεν συμβαδίζει με τον τρόπο που ζω όλα αυτά τα χρόνια που οργανώνω τις παραστάσεις μέχρι και δύο χρόνια πριν. Και δυστυχώς δεν μπορώ να κάνω και πολλά πράγματα ταυτόχρονα, δεν έχω αυτή τη φτιαξιά. Και τέλος έχω μια ζωή που δεν χρειάζεται πολλά, οπότε δεν με πιέζει αφόρητα προς αυτά τα χρήματα…

-Τι ετοιμάζεις θεατρικά τη χειμερινή σεζόν;

Τελειώνοντας η περιοδεία της Ανδρομάχης, τέλος Σεπτέμβρη, επανέρχεται ο μονόλογός μου για ενάμιση μήνα -αναφέρομαι στο έργο «Το πιο όμορφο σώμα που έχει βρεθεί σε αυτό το μέρος» του Ζουζέπ Μερία Μιρό, στο θέατρο Θησείον. ( σ.σ. Μην χάσετε αυτή την παράσταση, θα την θυμάστε για χρόνια!). Και στη συνέχεια θα ξανασυναντηθώ με τον Γιάννη Χουβαρδά, στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Στην παράσταση ‘’Ιβάνοφ’’, του Τσέχοφ με έναν καταπληκτικό θίασο.

Ανδρομάχη: Πρώτοι Σταθμοί Καλοκαιρινής Περιοδείας
Δευτέρα 21 Ιουλίου | Θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη
Τρίτη 22 Ιουλίου | Θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη
Τετάρτη 23 Ιουλίου | Κηποθέατρο Αλκαζάρ, Λάρισα
Πέμπτη 24 Ιουλίου | Ανοιχτό Δημοτικό Θέατρο «Μελίνα», Βόλος
Σάββατο 26 Ιουλίου | Ρωμαϊκό Ωδείο Νικόπολης, Πρέβεζα
Κυριακή 27 Ιουλίου | Αρχαίο Θέατρο Οινιαδών, Μεσολόγγι
Παρασκευή 1 Αυγούστου | Θέατρο «Γ. Παππάς», Αίγιο
Κυριακή 3 Αυγούστου | Ανοιχτό Θέατρο Καλαμάτας, Καλαμάτα
Παρασκευή 8 Αυγούστου | Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, Επίδαυρος
Σάββατο 9 Αυγούστου | Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, Επίδαυρος
Κυριακή 17 Αυγούστου | Κηποθέατρο Ν. Καζαντζάκης, Ηράκλειο
Δευτέρα 18 Αυγούστου | Κηποθέατρο Ν. Καζαντζάκης, Ηράκλειο
Τρίτη 19 Αυγούστου | Θέατρο «Ερωφίλη», Ρέθυμνο
Τετάρτη 20 Αυγούστου | Θέατρο Ανατολικής Τάφρου, Χανιά
Τετάρτη 27 Αυγούστου | Υπαίθριο Θέατρο ΕΗΜ (Φρόντζου), Ιωάννινα
Πέμπτη 28 Αυγούστου | Δημοτικό Θέατρο Κοζάνης, Κοζάνη
Παρασκευή 29 Αυγούστου | Αρχαίο Θέατρο Δίου, Δίον
Σάββατο 30 Αυγούστου | Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, Καβάλα
Κυριακή 31 Αυγούστου | Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, Καβάλα