Εγκαίνια έκθεσης για την Βούλα Λασπιά Καμάρα στο Auditorium

ΣχετικάΆρθρα

Η θέση της γυναίκας στην τέχνη υπήρξε για αιώνες σταθερή: ήταν η μούσα, το θέμα του έργου, η πηγή έμπνευσης, το ερωτικό αντικείμενο του πόθου, ποτέ όμως η ίδια η δημιουργός. Τα παραδείγματα γυναικών ζωγράφων από την Αναγέννηση μέχρι τον 19ο αιώνα είναι ελάχιστα. Στην Ελλάδα, από τον 1ο αιώνα μ.Χ. μέχρι το 1830, οι μαρτυρίες απουσιάζουν εντελώς. Κάθε γυναίκα σε όλο τον κόσμο πρέπει να έχει το δικό της χώρο και τα δικά της χρήματα για να δημιουργήσει, να ζήσει, να εκφραστεί αναφέρει η Βιρτζίνια Γουλφ, ένα αιώνα σχεδόν πριν. Μέσα σε αυτό θα μπορέσει να εντοπίσει, να εφεύρει και να ανασύρει το εγώ της. Το βιρτζινικό δωμάτιο είναι το κλειδωμένο δωμάτιο της ιστορίας· ό,τι δεν μπορεί να διαβαστεί στη βιβλιοθήκη, εξαιτίας του ότι οι γυναίκες είχαν αποκλειστεί από την ιστορία. Και σ’ αυτό ακριβώς το σκηνικό του αποκλεισμού θα έπρεπε από δω και στο εξής να δημιουργήσουν. Η Ελένη Μπούκουρη-Αλταμούρα, στα μέσα του 19ου αιώνα μεταμφιέστηκε σε άνδρα για να σπουδάσει στην Ιταλία — μια ζωή που θυσιάστηκε στην τέχνη και την τραγωδία. Η Σοφία Λασκαρίδου, το 1903 ανάγκασε το κράτος να αλλάξει το νόμο για να μπει πρώτη εκείνη στο Πολυτεχνείο.Και ύστερα, οι άλλες. Η Θάλεια Φλωρά-Καραβία, που με το πινέλο της κατέγραψε τα μέτωπα των πολέμων, εκεί που το γυναικείο βλέμμα θεωρούνταν αδιανόητο. Η Ελένη Πασχαλίδου-Ζογγολοπούλου, που έφερε την αφαίρεση και τον μοντερνισμό με μια τόλμη που σκάρταζε τους συντηρητικούς της εποχής. Η Νίκη Καραγάτση και η Εύα Μπουλγουρά, που επέβαλαν την προσωπική τους αισθητική κόντρα στα στερεότυπα της «γυναικείας λεπτότητας». Η Καλλιρρόη Παρρέν, που δεν κράτησε πινέλο, αλλά κράτησε την πένα που άνοιξε τις πόρτες των εργαστηρίων για όλες μας. Αυτές οι γυναίκες δεν «εμπνεύστηκαν» απλώς. Διεκδίκησαν. Πέρασαν από το κάδρο του πίνακα, πίσω από το καβαλέτο.

Σε αυτό το νήμα της ιστορίας των γυναικών που πάλεψαν για το δικαίωμα της μόρφωσης, της εργασίας και της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης ανήκει η Βούλα Λασπιά Καμάρα. Όταν αποφοίτησε από τον Μόραλη το 1951, η τέχνη για τη γυναίκα ήταν ακόμα ένα «κόσμημα» πριν το γάμο. Εκείνη όμως απάντησε με την ανεξαρτησία της Ρώμης. Απάντησε ζωγραφίζοντας βιομηχανικά τοπία, θέματα «σκληρά» και «ανδρικά». Απάντησε με γυμνά σώματα που δεν ζητούν συγγνώμη για την ύπαρξή τους. Από την αυστηρή γραμμή της δεκαετίας του ’50, οδηγήθηκε στην έκρηξη του χρώματος μετά το 2000. Οι φιγούρες της δεν είναι πια οι «ηρωίδες» κάποιου άνδρα δημιουργού. Είναι γυναίκες που αναπνέουν, που λούζονται στο φως, που ορίζουν το δικό τους χώρο και διεκδικούν το δικό τους δωμάτιο στην ιστορία της τέχνης. Η πορεία της δεν είναι μόνο μια ατομική κατάκτηση. Είναι η συνέχεια του αγώνα της Αλταμούρα, της Λασκαρίδου, της Φλωρά-Καραβία. Είναι η απόδειξη ότι το γυναικείο βλέμμα μπορεί να καταγράψει τον κόσμο με την ίδια αδιαπραγμάτευτη δύναμη.

Στην αναδρομική έκθεση που φιλοξενείται στο υπέροχο Auditorium με 30 επιλεγμένα έργα της Βούλας Λασπιά-Καμάρα, η γυναίκα δεν είναι πια η σιωπηλή μούσα. Δεν είναι η «εξαίσια και ποταπή» ηρωίδα της ανδρικής φαντασίας. Είναι το υποκείμενο που βλέπει. Η φωνή που ακούγεται. Το πνεύμα που βγήκε επιτέλους από την κουζίνα και λούστηκε στην απόλυτη ελευθερία του χρώματος. Η έκθεση ξετυλίγει το νήμα μιας σπουδαίας καλλιτεχνικής πορείας που ξεκίνησε από το εργαστήριο του Γιάννη Μόραλη και έφτασε μέχρι την ηλιόλουστη Αίγινα.

Ο Χώρος Τεχνών Auditorium και η εταιρεία πολιτιστικής διαχείρισης Time Heritage, εγκαινίασαν την έκθεση της σπουδαίας εικαστικού, με τη φροντίδα του ανιψιού της, ηθοποιού και σκηνοθέτη Γιάννη Λασπιά. Τη βραδιά προλόγισε ο ιστορικός τέχνης Σπύρος Μοσχονάς και η κόρη της ζωγράφου και διευθύντρια της Time Heritage Αφροδίτη Καμάρα. Πλήθος κόσμου των γραμμάτων και των τεχνών και εκπρόσωποι από τον καλλιτεχνικό, πολιτιστικό, εικαστικό και δημοσιογραφικό χώρο, τίμησαν με την παρουσία τους τη βραδιά των εγκαινίων και θαύμασαν τα έργα της Βούλας Λασπιά Καμάρα. Ανάμεσά τους οι: Λουίζα Αναστοπούλου, Νικήτας Δεσποτίδης, Μαριάννα Κατράκη, Ειρήνη Λιναρδάκη, Ισμήνη Παναγιωτίδου, Δέσποινα Λαμπαδά, Σεγιέντ Μοχάμαντ Ταγκί Σχαριάτ Παναχί, Μαρία Λεμπέση, Γιώργος Λασπιάς, Βασίλης Νάτσιος, Δημήτρης Μαύρος, Ανδρομάχη Μαρκοπούλου, Λίλη Τσεσμετζόγλου, Τάσος Κορκός, Δήμητρα Λημνιού, Μαρλέν Σαΐτη, Γεωργία Παντέλη, Στέλλα Μπούρου, Αθηνά Χατζηαθανασίου, Παναγιώτα Χαϊδεμένου, Άντα Κουγιά, Άγγελος Λαζαρίδης, Κατερίνα Καλλινικίδη, Γιώργος Λυκουργιώτης με την μητέρα του, Έλλη Ρούσσου, Τάσος Παπανδρέου, Βάσω Αυγεροπούλου, Άνδρη Θεοδότου, Γεωργία Αυγεροπούλου, Χρυσάνθη Αυγεροπούλου, Βερόνικα Αργέντζη, Αγγελική Καρυστινού, Ηλέκτρα Τσακαλία, Θωμάς Βουλγάρης κ.α. H βραδιά ολοκληρώθηκε με εξαιρετικό ημίγλυκο κόκκινο κρασί από το Οινοποιείο Σπύρος Φράγκος και απoλαυστικά εδέσματα από την Aquarella

Φωτογραφίες: Γιώργος Κασσαπίδης

Βούλα Λασπιά Καμάρα: Η ζωή και το έργο της

Η Βούλα (Παρασκευή) Λασπιά γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1927. Η οικογένεια του πατέρα της καταγόταν από τη Λαμία, όπου και πέρασε μέρος των παιδικών της χρόνων, τα δύσκολα δηλαδή χρόνια της Κατοχής.

Το 1948 η Βούλα Λασπιά δίνει εξετάσεις στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με επιτυχία. Φοιτά στο εργαστήριο του Γιάννη Μόραλη. Είναι τα δύσκολα χρόνια του Εμφυλίου. Ο πατέρας της ήταν ανώτατος αξιωματικός του στρατού, που υπηρέτησε στην Καστοριά και την Αμμούδα. Η Βούλα Λασπιά επισκέπτεται συχνά την πρώτη γραμμή του πολέμου, κάτι που πιθανότατα επηρεάζει τον ψυχισμό της και ίσως έχει αντίκτυπο και στον τρόπο με τον οποίο βλέπει τα πράγματα και βιώνει την πολιτική πραγματικότητα της χώρας.

Επιθυμώντας ίσως να ξεφύγει από το ζοφερό κλίμα, αποφασίζει το 1950 να ζητήσει μεταγραφή για την Academia di Belle Arte στη Ρώμη και να συνεχίσει τις σπουδές της εκεί. Φεύγει για την Ιταλία μαζί με την επιστήθια φίλη της, υψίφωνο Δέσποινα Ξεφτέρη, που σπουδάζει τραγούδι. Το διάστημα 1953-54 παίρνει υποτροφία από την ιταλική κυβέρνηση. Αποφοιτά το 1956, έχοντας ολοκληρώσει την πτυχιακή της διατριβή στον Πωλ Γκωγκέν.

Το διάστημα των σπουδών της στη Ρώμη είναι σημαντικό, καθώς βρίσκεται σε πολυπολιτισμικές παρέες, αποτελούμενες όχι μόνο από Ιταλούς και Έλληνες αλλά και από Σύριους, Αιγύπτιους, Σουηδούς, Αμερικανούς… Μετά την αποφοίτησή της παραμένει στην Ιταλία για δύο χρόνια, συμμετέχοντας σε ομαδικές εκθέσεις. Έχει άλλωστε αρραβωνιαστεί με Ιταλό φιλότεχνο και καλλιτέχνη. Τελικά όμως επιστρέφει στην Ελλάδα το 1958, λόγω προβλημάτων υγείας στην οικογένειά της. Έκτοτε συμμετέχει σε ομαδικές εκθέσεις στην γκαλερί Α23, στο Μέγαρο Χ.Α.Ν.Θ, στον Ελληνοσοβιετικό Σύνδεσμο και αλλού.

Το 1986 πραγματοποιεί έκθεση με συνεκθέτρια την Θάλεια Κλεώπα στο Γαλλικό Ινστιτούτο Βόλου. Το 1987 εντάχθηκε στο Σωματείο Ελλήνων Καλλιτεχνών Εικαστικός Κύκλος και συμμετείχε σε ομαδικές εκθέσεις. Το 2003 πραγματοποίησε έκθεση στην Αίθουσα Μελίνα Μερκούρη του Δήμου Χολαργού, μαζί με την κόρη της, Αφροδίτη Καμάρα, που εξέθετε τη δουλειά της σε κοσμήματα.

Εποχές

Πρώιμη περίοδος (1950-1980)

Ιταλία 1952-1958

Η ιταλική περίοδος της Βούλας Λασπιά Καμάρα είναι εμπνευσμένη από τα ιταλικά τοπία της υπαίθρου, τις αγροικίες, τις λίμνες και τις πεδιάδες. Δημιούργησε αρκετά έργα όπου κυριαρχεί το πράσινο, η σιέννα και το γαλάζιο, κυρίως τοπία και κτίρια. Ορισμένα από τα έργα της αυτά πωλήθηκαν σε συλλέκτες στην Ιταλία και τη Σουηδία, ενώ κάποια έργα ανήκουν σήμερα στην οικογένεια De Cataldo, ως δώρο προς την φίλη και συνάδελφό της Ντιάνα.

Ελλάδα 1960-1970

Η πρώτη περίοδος μετά την επιστροφή της στην Ελλάδα ήταν μια γόνιμη περίοδος, με επιστροφή στην πιο ακαδημαϊκή ζωγραφική. Την περίοδο εκείνη δημιούργησε κυρίως πορτραίτα και γυμνά, δουλεύοντας με λάδι. Ασκήθηκε επίσης στις νεκρές φύσεις, τις οποίες απέδιδε πάντοτε με χρώματα ψυχρά, σε τόνους του μπλε, του μωβ και του γκρίζου. Την ίδια περίοδο εξέθεσε έργα ζωγραφικής σε ομαδικές εκθέσεις (βλ. κατάλογο).

Ελλάδα 1970-1980

Η δεκαετία του 1970 -1980 ήταν με περίοδος κατά την οποία πειραματίστηκε με κατασκευές, σμάλτα, λινόλεουμ, φτιάχνοντας κάρτες και διακοσμητικά αντικείμενα. Από τo 1980 κι έπειτα επέστρεψε στην ζωγραφική, δημιουργώντας έργα με ακρυλικό και με χρώματα αγιογραφίας. Την περίοδο αυτή ασχολήθηκε κυρίως με τοπιογραφίες, παραδοσιακά σπίτια και φιγούρες, παίρνοντας έμπνευση από περιοχές που επισκεπτόταν με την οικογένειά της πλέον. Στα έργα της περιόδου αυτής αποτυπώνεται μια Ελλάδα που δεν υπάρχει πια, η Ελλάδα των αγροτόσπιτων και των άθικτων νησιωτικών τοπίων.

Μέση περίοδος (1980-2000)

Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα 1980-1990

Η περίοδος 1980-1990 ήταν μια περίοδος συχνών ταξιδιών και εκδρομών στην Ελλάδα. Ευρισκόμενη συχνά σε απομονωμένες περιοχές και νησιά, αποτύπωσε τοπία παραθαλάσσια και αγροτικά, μέσα από ασυνήθιστες χρωματικές παλέτες με την κυριαρχία του ροζ και του μωβ αλλά και του σκούρου κυανού, σα να ήθελε να μετουσιώσει τους στιβαρούς όγκους σε ανάλαφρες, σχεδόν παιχνιδιάρικες αποτυπώσεις της υπαίθρου.

Ταξιδεύοντας στο εξωτερικό 1990-1998

Στα ταξίδια στην Ελλάδα ήλθαν να προστεθούν και μια σειρά ταξιδιών στο εξωτερικό, κυρίως στην Αγγλία, που ενέπνευσε ακαριαία τη Βούλα Λασπιά, καθώς η φυσική χρωματική παλέτα των βρετανικών τοπίων ήταν αυτή που και η ίδια χρησιμοποιούσε ήδη συχνά από τη νεότητά της. Εδώ, ο σκοτεινός ουρανός, τα βραδινά τοπία και οι αντανακλάσεις των δέντρων μέσα στο νερό θα κυριαρχήσουν στο έργο της και θα την καταλάβουν σχεδόν ολοκληρωτικά.

Ώριμη περίοδς (1998-2022)

Αίγινα 1998-2022

Την πραγματική της έμπνευση όμως βρήκε μετά το 1998, όταν έκτισε το σπίτι της στην Αίγινα, όπου περνούσε το μεγαλύτερο μέρος του έτους. Στην Αίγινα απελευθερώθηκε και ζωγράφισε μια σειρά μη φυσιοκρατικών γυμνών με επιρροές από Modigliani, Cezanne και Fresnaye, αλλά με αναφορές και στον δάσκαλό της, τα πρώτα δύο χρόνια στην ΑΣΚΤ, Γιάννη Μόραλη. Στη χρωματική της παλέτα κυριαρχεί το μπλε της θάλασσας και τα ζεστά μπεζ-πορτοκαλί ανάμικτα με μωβ και φούξια, τα χρώματα από τις μπουκαμβίλιες που τύλιγαν το σπίτι της. Στην ώριμη αυτή περίοδο η Βούλα Λασπιά επιστρέφει στις γυναικείες φιγούρες της νεότητάς της, μόνο που τώρα πια αυτές δεν είναι θλιμμένες, δεν κρύβουν το πρόσωπό τους αλλά

Η Βούλα Λασπιά-Καμάρα απεβίωσε στις 6 Μαϊου 2022 και τελευταία επιθυμία της ήταν η αναδρομική της έκθεση, για την οποία δούλευε μέχρι το τέλος, να πραγματοποιηθεί στην Αίγινα. Δυστυχώς, δε στάθηκε δυνατό να ικανοποιηθεί η επιθυμία της αυτή. Αντ’ αυτού, πραγματοποιείται σήμερα στο φιλόξενο χώρο τεχνών Auditorium, στο κέντρο της Αθήνας.