«Ζορμπάς» από τον Λευτέρη Γιοβανίδη στη Θεσσαλονίκη

ΣχετικάΆρθρα

Ο Λευτέρης Γιοβανίδης αναλαμβάνει τη θεατρική διασκευή και τη σκηνοθεσία του Ζορμπά, μεταφέροντας το παγκόσμιας εμβέλειας μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη, για πρώτη φορά σε σκηνή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος.

Η πρεμιέρα της νέας παραγωγής του ΚΘΒΕ θα δοθεί το Σάββατο 7 Μαρτίου 2026, στη Σκηνή «Σωκράτης Καραντινός» της Μονής Λαζαριστών, στις 21.00. Με τον Πασχάλη Τσαρούχα στο ρόλο του Αλέξη Ζορμπά.

Ο Ζορμπάς αποτελεί έναν από τους πιο εμβληματικούς και αυθεντικούς ήρωες της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ενσαρκώνοντας τη χαρά της ζωής και τη δύναμη της στιγμής. Μέσα από το χαρακτήρα του αναδεικνύεται η διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στον ορθολογισμό και το ένστικτο, ανάμεσα στον καθωσπρεπισμό και την αυθεντικότητα. Ο Ζορμπάς επιλέγει το πάθος, τη δράση, τη σωματική έκφραση και την εμπειρία ως βασικούς άξονες της ύπαρξής του, δημιουργώντας ένα πρότυπο ανθρώπου που ζει στο «εδώ και τώρα».

«Όσο ζούμε την ευτυχία, δύσκολα τη νιώθουμε.

Μόνο όταν περάσει… καταλαβαίνουμε πόσο ευτυχισμένοι σταθήκαμε.

Και το τέλος δεν είναι τέλος, είναι αρχή»

Νίκος Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Στο λιμάνι του Πειραιά, αναμένοντας το καράβι για την Κρήτη, ο αφηγητής συναντά τον Ζορμπά. Ύστερα από λίγες κουβέντες οι δύο άντρες αποφασίζουν να δουλέψουν μαζί. Ένα ορυχείο λιγνίτη -κληρονομιά του αφηγητή- πρέπει να τεθεί σε λειτουργία. Ο Ζορμπάς δέχεται την πρόταση και ακολουθεί το «αφεντικό» στην αποστολή του. Οι ρόλοι μοιράζονται, η σχέση εδραιώνεται. Μαζί θα φτάσουν στην Κρήτη θα γνωρίσουν την τοπική κοινωνία και θα θέσουν τα σχέδιά τους σε εφαρμογή. Η γνωριμία των δύο αντρών θα μετατραπεί σε δυνατή φιλία. Ο τρόπος που ζει ο Ζορμπάς ανοίγει νέα μονοπάτια στη σκέψη και στις φιλοσοφικές αναζητήσεις του «αφεντικού». Ο Ζορμπάς δεν αναλύει τη ζωή, την καταναλώνει. Καταβροχθίζει κάθε της απόλαυση και αγκαλιάζει με χιούμορ τα πάθη του και τις απολαύσεις της σάρκας. Το «αφεντικό» είναι ο άνθρωπος των βιβλίων, της σκέψης, των προοδευτικών ιδεών, της θεωρίας. Ο Ζορμπάς είναι γήινος, άνθρωπος της πράξης και του αυθορμητισμού. Δύο διαφορετικοί κόσμοι, δύο ξένοι, θα ξεπεράσουν το μεταξύ τους χάσμα και θα προσπαθήσουν να συναντηθούν. Συνδέονται και συνυπάρχουν έχοντας έναν κοινό πόθο: την αγάπη τους για την ελευθερία, που την αναζητούν μέσα από διαφορετικές διαδρομές.

Ο Νίκος Καζαντζάκης ολοκληρώνει το Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά το 1943. Το μυθιστόρημα γράφεται προς τιμήν του Γιώργη Ζορμπά, που ο Καζαντζάκης γνώρισε αρκετά χρόνια πριν και αποτέλεσε για τον ίδιο όχι μόνο πηγή έμπνευσης αλλά και έναν «ψυχικό οδηγό», που σημάδεψε τη ζωή του. Τον άνθρωπο αυτόν τίμησε με το μυθιστόρημά του, σχολιάζοντας πικρά στον πρόλογό του: «Κι έτσι ο Ζορμπάς, ο γεμάτος σάρκα και κόκαλα, κατάντησε στα χέρια μου μελάνι και χαρτί».

Το μυθιστόρημα μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και το 2002 συμπεριλήφθηκε σε λίστα της Guardian με τα 100 Καλύτερα Βιβλία όλων των Εποχών. Έχει διασκευαστεί αρκετές φορές για το θέατρο ενώ παράλληλα γνώρισε μεγάλη επιτυχία και ως μιούζικαλ. Η κινηματογραφική του μεταφορά το 1963 σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Κακογιάννη, με πρωταγωνιστή τον Άντονι Κουίν στον ομώνυμο ρόλο, έγινε τεράστια εμπορική επιτυχία. Η μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, με το συρτάκι στο φινάλε της ταινίας, αποτέλεσε για χρόνια σήμα κατατεθέν της ελληνικότητας, αναδεικνύοντας τουριστικά τη χώρα μας διεθνώς.

Σκηνοθετικό σημείωμα

Ο άνθρωπος είναι το μόνο ον που γνωρίζει ότι η ζωή του έχει τέλος. Η γνώση αυτή γεννά έναν βαθύ, συχνά άρρητο φόβο. Όχι μόνο της ανυπαρξίας, αλλά και της απώλειας νοήματος, ελέγχου και συνέχειας. Από τη στιγμή που αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, αναζητά στήριγμα στη μνήμη, στην αγάπη, στη σκέψη, στη σχέση του με τον Θεό ως πλάστη.

Στον κόσμο του Ζορμπά, αυτή η αγωνία παίρνει δύο μορφές.

Ο Νίκος στέκεται απέναντι στη ζωή με στοχασμό και δισταγμό. Θέλει να καταλάβει πριν ζήσει. Αναζητά απαντήσεις για το νόημα, για τον πόνο, για όσα βρίσκονται πέρα από το τέλος. Όμως η σκέψη του γίνεται συχνά βάρος. Όσο περισσότερο προσπαθεί να εξηγήσει τη ζωή, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από αυτήν.

Ο Ζορμπάς, αντίθετα, παλεύει με τη ζωή όπως είναι. Δεν αρνείται τον Θεό, αλλά δεν τον αναζητά μακριά από τον άνθρωπο. Τον ψάχνει στη γη, στο σώμα, στον έρωτα, στη χαρά και στην αποτυχία. Η σχέση του με τον κόσμο είναι μια συνεχής δοκιμασία… να πέφτεις, να σηκώνεσαι και να συνεχίζεις. Δεν νικά τον φόβο του θανάτου επειδή τον ξεχνά, αλλά επειδή ζει μαζί του. Σαν να γνωρίζει πως τίποτα δεν χαρίζεται και πως το μόνο που μένει στον άνθρωπο είναι ο τρόπος που θα σταθεί απέναντι στη ζωή.

Ανάμεσα στους δύο αποκαλύπτεται μια βαθιά ανθρώπινη αντίφαση. Η ανάγκη να κατανοήσουμε και η ανάγκη να παραδοθούμε. Η σκέψη ζητά νόημα, ενώ η ζωή ζητά συμμετοχή. Ο ένας στέκεται και παρατηρεί, ο άλλος βουτά και δοκιμάζει. Κι όμως και οι δύο στέκονται μπροστά στο ίδιο μυστήριο… την ύπαρξη που τους δόθηκε χωρίς να τη ζητήσουν και που κάποτε θα επιστραφεί.

Η σχέση με τον Θεό γίνεται έτσι λιγότερο βεβαιότητα και περισσότερο αγώνας. Όχι για να δοθούν απαντήσεις, αλλά για να μπορέσει ο άνθρωπος να συνεχίσει να προχωρά, να δημιουργεί, να αγαπά, παρά την επίγνωση του τέλους. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η συμφιλίωση. Όχι στην απουσία φόβου, αλλά στη μετατροπή του σε κίνηση προς τη ζωή. Στο γέλιο και στον χορό του Ζορμπά, όπου η θνητότητα δεν εξαφανίζεται, αλλά γίνεται αφορμή για μια βαθύτερη αποδοχή του κόσμου. Μια αποδοχή που δεν γεννιέται από βεβαιότητες, αλλά από τη θαρραλέα απόφαση να ζήσεις.

Λευτέρης Γιοβανίδης

*Το βιβλίο Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Θεατρική διασκευή- Σκηνοθεσία: Λευτέρης Γιοβανίδης, Σκηνικά: Δημήτρης Πολυχρονιάδης, Κοστούμια: Ευαγγελία Κιρκινέ, Μουσική σύνθεση: Χρήστος Παπαδόπουλος, Κίνηση: Ιωάννα Μήτσικα, Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου, Video Art: Άντα Λιάκου, Βοηθός σκηνοθέτη: Ελευθερία Τέτουλα, Boηθός ενδυματολόγου: Ζωή Καραβασίλη, Βοηθός κινησιολόγου: Στέλιος Ράμμος, Οργάνωση παραγωγής: Μαρίνα Χατζηϊωάννου, Φωτογραφίες: Mike Rafail | That long black cloud

Διανομή: Αντώνης Αντωνάκος (Κωνσταντής, Παπάς, Σερβιτόρος Πειραιά), Θανάσης Δισλής (Νικόλας, Πελάτης Πειραιά 2), Αλέξανδρος Ζαφειριάδης (Βασίλακας, Χωροφύλακας), Σοφία Καλεμκερίδου (Αργύραινα, Πελάτισσα Πειραιά 3), Γιάννης Καραμφίλης (Μαυραντώνης), Αναστασία Κελέση (Λόλα, Πελάτισσα Πειραιά 7, Μοιρολογήτρα 2), Εύη Κουταλιανού (Μαρίκα, Πελάτισσα Πειραιά 6), Μπέττυ Νικολέση (Μαντάμ Ορτάνς), Δανάη Κλειώ Οθωναίου (Χήρα, Μοιρολογήτρα 1), Ιωάννα Παγιατάκη (Μαριώ), Μίλτος Σαμαράς (Αργύρης, Εργάτης, Πελάτης Πειραιά 4), Γιώργος Σφυρίδης (Μπάρμπα Αναγνώστης), Χρήστος Τσάβος (Παυλής, Χωρικός), Πασχάλης Τσαρούχας (Αλέξης Ζορμπάς), Δημήτρης Τσιλινίκος (Μανόλακας), Νίκος Τσολερίδης (Νίκος), Θάνος Φερετζέλης (Μιμηθός, Πελάτης Πειραιά 1), Μαρία Χατζηιωαννίδου (Κατίνα, Πελάτισσα Πειραιά 5)