ΤΩΡΑ |
“Το να κυνηγάς την ευτυχία είναι αυτό που σε εμποδίζει να τη βιώσεις” συμβουλεύει ο Βίκτορ Φρανκλ που επιβίωσε στο στρατόπεδο αφανισμού Άουσβιτς του Χίτλερ (όπου έχασε την έγκυο γυναίκα του και άλλα μέλη της οικογένειάς του) και συνεχίζει: αυτό που χρειάζεται ο κάθε άνθρωπος είναι να βρει σκοπό στην ύπαρξή του, ότι αυτό σημαίνει για τον καθένα.
Ο διάσημος Βιεννέζος ψυχίατρος έγραψε το 1946 μετά την απελευθέρωσή του, ένα βιβλίο που επηρέασε όσο λίγα την ανθρώπινη σκέψη τον 20ο αιώνα, το ξακουστό Aναζητώντας νόημα ζωής και ελευθερίας σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης (στα ελληνικά η 4η έκδοση είναι εξαντλημένη, πρώτος αγγλικός τίτλος From death-camp to existentialism) το οποίο έγραψε σε μόλις 9 ημέρες. Σύμφωνα με την εμπειρία του, όσοι έβρισκαν νόημα ακόμη και στις πιο φριχτές συνθήκες, αποδεικνύονταν πιο ανθεκτικοί στις κακουχίες από δυνατότερους σωματικά συγκρατούμενούς τους που είχαν απογοητευτεί.
“… περπατούσαμε με δυσκολία στο σκοτάδι πάνω σε πέτρες και λακούβες, σε ένα δρόμο που οδηγούσε στο στρατόπεδο. Οι φρουροί φωνάζανε και μας χτυπάγανε με τα κοντάκια των όπλων τους. Όσοι δεν μπορούσαν να περπατήσουν στηρίζονταν στους ώμους των διπλανών τους. Δεν αρθρώναμε λέξη. Ο παγωμένος αέρας δεν προσφέρονταν για κουβέντες. Προστατεύοντας το στόμα του πίσω από τον ανασηκωμένο γιακά του, ο διπλανός μου μου είπε ξαφνικά: αν οι γυναίκες μας έβλεπαν τώρα! Ελπίζω αυτές τουλάχιστον να είναι καλύτερα και να μην περνάνε αυτά που περνάμε εμείς.. Αυτή η φράση με έκανε να σκεφτώ και τη δική μου σύζυγο. Και καθώς παραπατούσαμε για μίλια, γλιστρώντας στους παγετούς, υποστηρίζοντας ο ένας τον άλλο, σηκώνοντας ο ένας τον άλλο και προχωρώντας, δεν είπαμε τίποτα, αλλά και οι δυο ξέραμε: ο καθένας μας σκέφτονταν τη γυναίκα του. Που και που κοίταζα τον ουρανό, όπου τα αστέρια σβήνανε και το χρώμα της ανατολής άρχιζε να φωτίζει πίσω από το σύννεφα. Αλλά το μυαλό μου ήταν κολλημένο στην εικόνα της γυναίκας μου, που την φανταζόμουνα με μια απόκοσμη ακρίβεια. Την άκουγα να μου μιλάει, την είδα να μου χαμογελάει με μια ειλικρινή και ενθαρρυντική όψη. Πραγματική ή οπτασία, η όψη της ήταν πιο φωτεινή από τον ήλιο που άρχισε να ανατέλλει.. Τότε μια σκέψη με καθήλωσε: για πρώτη φορά στη ζωή μου είδα την αλήθεια όπως αποδίδεται από τόσους ποιητές και διακηρύσσεται από τόσους διανοητές. Η αλήθεια ότι η αγάπη είναι ο μέγιστος σκοπός ενός ανθρώπου. Και τότε κατανόησα το μυστικό: η λύτρωση του ανθρώπου είναι μέσω της αγάπης και στην αγάπη. Κατάλαβα πως ένας άνθρωπος που δεν του έμεινε τίποτα στον κόσμο, μπορεί να είναι ευδαίμονας για μια στιγμή, σκεπτόμενος ένα αγαπημένο του πρόσωπο. Σε μια κατάσταση έσχατης απόγνωσης, όταν ένας άνθρωπος το μόνο που μπορεί να καταφέρει είνα να αντέξει τις δοκιμασίες του με έναν έντιμο τρόπο, μπορεί σε αυτή την κατάσταση να αυτοεκληρωθεί ως άνθρωπος, μέσω της σκέψης και της νοερής εικόνας ενός αγαπημένου προσώπου.”
Σύμφωνα με τον κρατούμενο 119104, “μπορεί κάποιος να σου στερήσει τα πάντα εκτός από την τελευταία ανθρώπινη ελευθερία, του να διαλέξεις εσύ ο ίδιος το πως θα αντιμετωπίζεις οποιαδήποτε κατάσταση, να διαλέξεις τον ίδιο σου το δρόμο“. Αυτό που νοηματοδοτεί τον καθένα είναι διαφορετικό, για κάποιον μπορεί να είναι ένα παιδί, ο σύντροφος ή η δουλειά του. Όταν κάποιος ξέρει πια το ‘γιατί’, μπορεί να αντέξει σχεδόν οποιοδήποτε ‘πως’. Ο Φρανκλ πέθανε το 1997, ενώ το 1991 η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσσου κατέταξε το βιβλίο στα 10 βιβλία με την μεγαλύτερη επιρροή στις ΗΠΑ.
“Η ευτυχία δε γίνεται να επιδιωχθεί – απλά συμβαίνει. Κάποιος πρέπει να έχει λόγο για να είναι χαρούμενος” και αυτό επέρχεται με την οπτική της ζωής του καθενός ως μια ξεχωριστή αποστολή, στην οποία η αγάπη είναι ο υψηλότερος σκοπός. Η χαρά χωρίς νόημα χαρακτηρίζει μια ύπαρξη ρηχή, εγωιστική, όπου οι ανάγκες και οι επιθυμίες πρέπει να εκπληρώνονται και οι δύσκολες ή περίπλοκες καταστάσεις να αποφεύγονται. Το νόημα υπερβαίνει τον εαυτό και αυτοί που το ανακαλύπτουν στη ζωή τους, δίνουν περισσότερα απ’ όσα λαμβάνουν, θυσιάζοντας στην πορεία αρκετές στιγμές εγω-κεντρικής ικανοποίησης των άμεσων επιθυμιών τους, όπως για παράδειγμα οι γονείς. Το νόημα επίσης υπερβαίνει και τη στιγμή, ενώνοντας παρελθόν, παρόν και μέλλον και οι άνθρωποι που κυριολεκτικά πασχίζουν να το ανακαλύψουν, μπορεί να έχουν λιγότερες στιγμές παροδικής χαράς (από την ικανοποίηση των αναγκών και επιθυμιών τους), ζουν όμως μια ευτυχισμένη γενικά ζωή.
Ο Φρανκλ από την εφηβεία του είχε εντυπωσιάσει τον Φρόυντ που έστειλε για δημοσίευση στα Διεθνή Χρονικά Ψυχανάλυσης ένα δισέλιδο γράμμα που του είχε στείλει ο 16χρονος τότε νεαρός. Ήδη από τα χρόνια των ιατρικών σπουδών είχε δημιουργήσει συμβουλευτικά κέντρα για εφήβους με αυτοκτονικές τάσεις, προδιαγράφοντας την υποστήριξη που πρόσφερε σε αναρίθμητους συγκρατούμενούς του κάτω από τις πιο δύσκολες συνθήκες. Το 1941 ήταν ήδη διάσημος διεθνώς και πολλές φορές έβαλε σε κίνδυνο τη ζωή του θέτοντας ψευδείς διαγνώσεις για ψυχιατρικούς ασθενείς προκειμένου να τους γλιτώσει από το πρόγραμμα ευθανασίας που είχαν οι Ναζί για τέτοια άτομα.
Σχόλια για αυτό το άρθρο