«Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» στο Θέατρο Σταθμός

ΣχετικάΆρθρα

Συγχωρεμένος να ‘σαι,

γιατί αγάπησες πολύ

Ο Μάνος Καρατζογιάννης, μετά «Το Γάλα», την «Κασέτα» και το «50 χρόνια, μια νύχτα» στο Φεστιβάλ Αθηνών, σκηνοθετεί στη σκηνή του Θεάτρου Σταθμός – έχοντας στη διάθεσή του μια εξαιρετική διανομή και μια δυνατή, δημιουργική ομάδα – το συγκλονιστικό μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», εβδομήντα χρόνια μετά τη βράβευση του συγγραφέα με το Βραβείο Ειρήνης. Το γραμμένο με πόνο, αγάπη και πίστη για τον άνθρωπο έργο του πολυμεταφρασμένου συγγραφέα που έγινε κινηματογραφική ταινία, τηλεοπτική σειρά ακόμα και όπερα στο εξωτερικό, αφηγείται μια ιστορία αγάπης και μίσους, θάρρους και εγκαρτέρησης.

Σε ένα χωριό υπάρχει το έθιμο να αναβιώνουν τα Πάθη του Χριστού κάθε επτά χρόνια. Ο παπα-Γρηγόρης με τους προεστούς επιλέγουν τα πρόσωπα που θα λάβουν μέρος. Τον Χριστό θα υποδυθεί ο Μανολιός, ένας απλός βοσκός, ο οποίος μετά την επιλογή του θα αρχίσει να αλλάζει προσπαθώντας να φτάσει στην απόλυτη ψυχική και σωματική αγνότητα. Όταν το απόγευμα καταφτάνουν πρόσφυγες από ένα άλλο χωριό, καθώς διώκονται από τους Τούρκους, οι χωριανοί θα διχαστούν, αφού ο παπα-Γρηγόρης και αρκετοί άλλοι ισχυρίζονται ότι φέρνουν μαζί τους τη χολέρα. Οι μόνοι που θα τους βοηθήσουν είναι ο Μιχελής, η Κατερίνα, ο Γιαννακός, ο Κωσταντής κι ο Μανολιός, ο οποίος θα τους υπερασπιστεί μιλώντας για την αξία της αγάπης και τη φιλευσπλαχνία.

Πρόκειται κατ’ ουσία για μια ιχνηλάτηση της συναρπαστικής περιπέτειας του χριστιανικού “μύθου” που αποτυπώνει συμβολικά την προαιώνια, θεμελιακή, μεταφυσική αγωνία του ανθρώπου. Η πρόβα γίνεται παράσταση και η παράσταση μαρτυρία. Γιατί ο ξένος είμαστε εμείς.

Σκηνοθετικό σημείωμα

Παρά τη θεοκρατική του κοσμοθεωρία, η γραφή του Καζαντζάκη έχει στο κέντρο της τον άνθρωπο, το πνεύμα και τη θυσία. Έννοιες τόσο λησμονημένες αλλά και τόσο απαραίτητες στις μέρες μας. Στο συγκεκριμένο μάλιστα έργο του, όσο τον ενδιαφέρει εν σμικρώ ο άνθρωπος άλλο τόσο τον ενδιαφέρει στο σύνολό της η ανθρωπότητα. Κατόρθωσε με τον τρόπο αυτό, η φωνή του να ακουστεί πέρα από τη Σαρακήνα και τη Λυκόβρυση, τους τόπους δράσης δηλαδή της μυθοπλασίας του, σε ολόκληρο τον κόσμο.

Κατά τη ρήση «ουδείς προφήτης εν τη πατρίδι αυτού», Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στη Νορβηγία και στη συνέχεια στη Γαλλία, ενώ στην Ελλάδα εκδόθηκε τρία χρόνια αργότερα, το 1954. Λόγω της απήχησης που απέκτησε διεθνώς, το έργο του Καζαντζάκη μεταφράστηκε σε τουλάχιστον τριαντατέσσερις γλώσσες και αποδόθηκε σε ποκίλες εκδοχές. Το 1957, χρόνο εκδημίας του Καζαντζάκη, ο Τσέχος συνθέτης Bohuslav Martinů το διασκεύασε σε όπερα με τον τίτλο «Το ελληνικό πάθος». Την ίδια χρονιά, ο Ζιλ Ντασέν το μεταφέρει στον κινηματογράφο με τον τίτλο «Αυτός που πρέπει να πεθάνει». Οι New York Times στην κριτική τους για το Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται (The Greek Passion) τον Ιανουάριο του 1954 υμνούν τον Καζαντζάκη, αναφέροντας ότι πλέον δεν είναι τοπικός ή εθνικός συγγραφέας, αλλά ένας παγκόσμιος καλλιτέχνης. O Derek Carver βάσισε στο ομώνυμο βιβλίο το ραδιοφωνικό θεατρικό του έργο «Ουκ ήλθον βαλείν ειρήνην» (Notto Send Peace) που ακούστηκε στη συχνότητα του BBC, ενώ διασκευασμένο σε θεατρική παράσταση ανέβηκε στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στη Νορβηγία, στη Σουηδία, στην Αμερική. Πριν από εβδομήντα χρόνια ανέβηκε για πρώτη φορά στο θέατρο του Πεδίον του Άρεως από το “Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο” του Μάνου Κατράκη (στη μνήμη του οποίου είναι αφιερωμένη η παράσταση μας) σε διασκευή του Νότη Περγιάλη και του Γεράσιμου Σταύρου και σε σκηνοθεσία Τάκη Μουζενίδη. Το 1975 γίνεται τηλεοπτική σειρά στην ΕΡΤ από τον Βασίλη Γεωργιάδη. Τελευταίο θεατρικό ανέβασμα στην Αθήνα από τον Κοραή Δαμάτη το 2005.

Μαζί με έναν εξαιρετικό ενδεκαμελή θίασο και μια δυνατή δημιουργική ομάδα, επιχειρούμε να ξαναδιαβάσουμε το ΟΧριστός Ξανασταυρώνεται, δουλεύοντας με περισυλλογή και συλλογικότητα. Στην καινούργια πρωτότυπη διασκευή, νιώθω πως πέρα από το πνεύμα του βιβλίου συνυπάρχουν η νοσταλγία για το χθες – ίσως σ’ αυτό να παίζει ρόλο κι η κρητική μου καταγωγή από τη μεριά της μητέρας μου – αλλά κι ο θυμός για το σήμερα μαζί με την έκδηλη αγωνία για το αύριο. Πάντα υπό τη σκιά της απειλής του εμφύλιου πάθους.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της πολύμηνης προετοιμασίας, αισθανθήκαμε να δοκιμάζεται η πίστη μας σε οτιδήποτε. Κι όσο κι αν νιώθαμε την πίστη μας να κλονίζεται, επέστρεφα πάντα στα λόγια του Αλέξη Μινωτή για τον συντοπίτη του Νίκο Καζαντζάκη: «Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστιψε, κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε. Κι αν ακόμα αρνηθείς όλο του το έργο, μένει ο ίδιος ο άνθρωπος» (Αλέξης Μινωτής, Η εποχή μας είναι τραγική χωρίς να το ξέρει, Μετρονόμος 2026).

Διασκευή – σκηνοθεσία: Μάνος Καρατζογιάννης

Ερμηνεύουν (αλφαβητικά): Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλης Ζάπας, Μάνος Καρατζογιάννης, Πάνος Κούλης, Έλενα Μαυρίδου, Σπύρος Μαραγκουδάκης, Μιχαήλ – ΕφραίμΤσουμπός,Κώστας Φαλελάκης, Πολύκαρπος Φιλιππίδης, Θανάσης Χαλκιάς, Στράτος Χρήστου

Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου

Μουσική: Γιώργος Μαυρίδης

Σκηνικά: Ναταλία Αστυπαλίτη, Δήμητρα Σαρρή

Κοστούμια: Δήμητρα Σαρρή, Βασιλική Σύρμα

Σχεδιασμός φωτισμών: Λάμπρος Παπούλιας

Κατασκευή μασκών: Μάρθα Φωκά

Βίντεο: Μάριος Γαμπιεράκης

Βοηθός σκηνοθέτη: Μιχαήλ – ΕφραίμΤσουμπός

Φωτογραφίες:ΕλίναΓιουνανλή

Βίντεο προώθησης: Ηλίας Μόσχοβας

Παραγωγή: Πολιτισμός Σταθμός Θέατρο

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΟΠΤΡΑ