ΤΩΡΑ |
Η dame του πολιτισμού Άννα Μυκωνίου με τη μοναδική της πέννα, την κομψοεπή και intellectual προσωπικότητά της και τις εμβριθείς γνώσεις της στο πολιτιστικό γίγνεσθαι ,παρουσιάζει στο Θεατρόφιλο κοινό -και όχι μόνο- στο φετινό Φεστιβάλ Επταπυργίου στις 30 Ιουνίου και την 1η Ιουλίου τον εμβληματικό συγγραφέα και ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα! Αιώνιο σύμβολο της ελευθερίας της ψυχής απέναντι σε κάθε μορφή καταπίεσης, της φωνής του περιθωρίου, εκείνων που έμαθαν να σωπαίνουν, αλλά μέσα από την τέχνη του βρήκαν τρόπο να μιλήσουν. Είναι η τρυφερότητα σε εποχές σκληρές, η ομορφιά που ανθίζει μέσα στον πόνο, ο λυρισμός που αρνείται να σβήσει μπροστά στο φασισμό, στην εξουσία, στην κοινωνική υποκρισία. Ο Λόρκα είναι η ποίηση που δεν χωράει σε καλούπια, η διαφορετικότητα που διεκδικεί χώρο και φως. Είναι η γυναικεία κραυγή εγκλωβισμένη σε αντρικούς κόσμους. Είναι ένας σύγχρονος μύθος για το δικαίωμα του ανθρώπου να είναι ο εαυτός του. Είναι η πίστη ότι ο λόγος και η τέχνη μπορούν να αντισταθούν, ακόμη κι όταν οι σφαίρες σωπαίνουν το σώμα… Μια παράσταση με μουσική, χορό, αφηγηματικά κείμενα, μελοποιημένα ποιήματα αφιερωμένη στον ποιητή της Ανδαλουσίας με τα θλιμμένα μάτια, τον οραματιστή και φιλελεύθερο. Μια παράσταση με τα χρώματα, τις μυρωδιές και τους ήχους της Ανδαλουσίας, αλλά και το πάθος ενός σπουδαίου ποιητή. Η Μαρία Φαραντούρη και ο Μανώλης Μητσιάς ερμηνεύουν τα εμβληματικά ποιήματα μελοποιημένα από τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Χρήστο Λεοντή, τον Μάνο Χατζιδάκι συνοδεία 22 μουσικών και 3 χορευτών. Μαζί τους η εξαιρετική νεαρή ερμηνεύτρια ΜέλαΓεροφώτη. Στις αφηγήσεις και απαγγελίες ο Γρηγόρης Βαλτινός.
Η αποκλειστική συνέντευξή της στο Cosmopoliti, αναλύοντας αυτό τον κολοσσό συγγραφέα και ποιητή, χαρίζει αχτίδα φωτεινή και τρυφεράδας στις καρδιές μας στη ζοφερή εποχή που ζούμε.
– Με πια κριτήρια ασχοληθήκατε τη φετινή σεζόν με τον κορυφαίο και διαχρονικό συγγραφέα και ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και την εμβληματική του προσωπικότητα; Μήπως για να μας χαρίσετε μια αχτίδα τρυφεράδας και λυρισμού στη ζοφερή εποχή που ζούμε;
Φέτος στο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΕΠΤΑΠΥΡΓΙΟΥ συνεχίζουμε και ολοκληρώνουμε τον Κύκλο Λόρκα, έναν δημιουργικό κύκλο αφιερωμένο σε έναν από τους πιο φωτεινούς αλλά και τραγικούς ποιητές του 20ού αιώνα. Μέσα από αφηγήσεις, χορό και μελοποιημένα ποιήματα, καλούμαστε να ζήσουμε την ατμόσφαιρα της Ανδαλουσίας — όχι ως καρτ ποστάλ, αλλά ως ζωντανό, αισθησιακό και τραγικό τοπίο. Η Μαρία Φαραντούρη, ο Μανώλης Μητσιάς και η Μέλα Γεροφώτη δεν ερμηνεύουν απλώς τα τραγούδια του Λόρκα· τα ενσαρκώνουν ξανά, με την ωριμότητα, τη μνήμη και την πνοή που κουβαλούν. Κάθε στίχος μοιάζει να λέγεται για πρώτη φορά.Και γύρω τους, όλα λειτουργούν με ακρίβεια και συγκίνηση:η σκηνοθεσία-κέντημα του Θανάση Κολαλά, οι χορογραφίες του Καφαντάρη, οι απαγγελίες του Γρηγόρη Βαλτινού, οι φωτισμοί του Ζουρντού— όχι σαν συνοδευτικά στοιχεία, αλλά σαν ζωτικά μέλη ενός ενιαίου σώματος αφήγησης.Είναι μια παράσταση που δεν βασίζεται στη φόρμα, αλλά αναπνέει μέσα από το λόγο. Μέσα από το ποίημα που γίνεται τραγούδι, μέσα από τη σιωπή που βαραίνει όσο και οι λέξεις. Μια παράσταση για τη μνήμη, τον έρωτα, τη μοίρα και τη φωτιά που δεν λέει να σβήσει.
Η επιλογή δεν ήταν απλώς αισθητική — ήταν εσωτερική ανάγκη. Σε μια εποχή ζοφερή, φορτισμένη με φόβο, βία και σιωπή, αισθανθήκαμε ότι έχουμε ανάγκη να ξαναμιλήσουμε για τον έρωτα, την καταπίεση, τη μοναξιά, τη δίψα για ελευθερία και για αποδοχή. Ο Λόρκα, με τους ήρωές του — τσιγγάνους, γυναίκες, απόκληρους — δεν υμνεί μόνο το πάθος, αλλά καταγγέλλει και τη συντριβή του. Μας έδωσε ένα σύμπαν όπου ο πόνος έχει σώμα και φωνή, και το θέατρο γίνεται τόπος μνήμης και λύτρωσης. Ίσως, ναι, η παράσταση αυτή να θέλει να προσφέρει μια αχτίδα τρυφερότητας και λυρισμού. Όχι ως φυγή από την πραγματικότητα, αλλά ως αντίσταση απέναντί της. Μια υπενθύμιση ότι ό,τι είναι αληθινά ανθρώπινο — ο έρωτας, η ποίηση, η διαφορετικότητα — μπορεί να καταπιεστεί, αλλά δεν αφανίζεται ποτέ. Και όσο υπάρχουν θεατές που συγκινούνται, ο Λόρκα θα ζει.
– Τι συμβολίζει ο Λόρκα;
Ο Λόρκα δεν είναι μόνο ένας ποιητής ή θεατρικός συγγραφέας — είναι σύμβολο. Συμβολίζει την ελευθερία της ψυχής απέναντι σε κάθε μορφή καταπίεσης. Την φωνή του περιθωρίου, εκείνων που έμαθαν να σωπαίνουν, αλλά μέσα από την τέχνη του βρήκαν τρόπο να μιλήσουν. Είναι η τρυφερότητα σε εποχές σκληρές, η ομορφιά που ανθίζει μέσα στον πόνο, ο λυρισμός που αρνείται να σβήσει μπροστά στο φασισμό, στην εξουσία, στην κοινωνική υποκρισία.
Ο Λόρκα είναι η ποίηση που δεν χωράει σε καλούπια, η διαφορετικότητα που διεκδικεί χώρο και φως. Είναι η γυναικεία κραυγή εγκλωβισμένη σε αντρικούς κόσμους. Είναι ένας σύγχρονος μύθος για το δικαίωμα του ανθρώπου να είναι ο εαυτός του.
Συμβολίζει, τέλος, την πίστη ότι ο λόγος και η τέχνη μπορούν να αντισταθούν, ακόμη κι όταν οι σφαίρες σωπαίνουν το σώμα. Γιατί, όπως απέδειξε η ιστορία, τους ποιητές μπορεί να τους σκοτώνουν, αλλά δεν μπορούν να τους αφανίσουν.
– Ήταν ο υπέρμαχος του κινήματος της avantgarde για την εποχή του. Αυτό τον κάνει ξεχωριστό ή η μοναδική ποιητική γραφή του;
Ο Λόρκα υπήρξε αναμφίβολα ένας από τους υπέρμαχους του κινήματος της avant-garde στην Ισπανία του Μεσοπολέμου. Εμπνεύστηκε από τον σουρεαλισμό, τον φουτουρισμό, την λαϊκή παράδοση και τη μουσική, και κατάφερε να παντρέψει το πρωτοποριακό με το βαθιά ριζωμένο. Δεν φοβήθηκε να πειραματιστεί, να σπάσει φόρμες, να αγγίξει θέματα ταμπού.
Αλλά το ξεχωριστό δεν ήταν μόνο η αισθητική του τόλμη. Ήταν η μοναδική ποιητική του ταυτότητα: Το έργο του είναι σαν να γεννήθηκε από την λαϊκή λυρική παράδοση της πατρίδας του κι ωρίμασε κάτω από τη λαύρα του μεσογειακού ήλιου. Ο Λόρκα, πέτυχε το σημείο συνάντησης της ισπανικής ψυχής με την ιστορική αλήθεια της εποχής του.
Διαμόρφωσε μια καθαρά προσωπική φωνή για να εκφραστεί: μια φωνή απλή, ενστικτώδη, γεμάτη λυρισμό και συναίσθημα και τραγούδησε σαν γνήσιος λαϊκός τροβαδούρος τα βάσανα των αδικημένων του λαού του, τα πάθη και τους φλογερούς έρωτες, την καταπίεση, την τραγική μοίρα των γυναικών, τον απολυταρχισμό και τη συντηρητική κοινωνία.
– Τα κεντρικά θέματα του Λόρκα είναι η αγάπη, η υπερηφάνεια, το πάθος και ο βίαιος θάνατος . Εσείς σε ποια εστιάσατε ιδιαίτερα μεταξύ άλλων;
Ανάμεσα στα μεγάλα, επαναλαμβανόμενα θέματα του Λόρκα — την αγάπη, την υπερηφάνεια, το πάθος και τον βίαιο θάνατο — εμείς επιλέξαμε να εστιάσουμε στη θέση της γυναίκας. Στην καταπιεσμένη, απομονωμένη γυναίκα, που ζει εγκλωβισμένη σε κοινωνικά «πρέπει», σε σιωπές και πένθη. Η γυναίκα στον Λόρκα είναι το πρόσωπο κάθε ύπαρξης που δεν της επιτρέπεται να είναι ο εαυτός της.
Μέσα από τις ηρωίδες του — τη Γέρμα, τη Νύφη, τη Μπερνάρντα Άλμπα, τη Δόνα Ροζίτα — ο Λόρκα μιλά για την αόρατη πλευρά της κοινωνίας, για κάθε φωνή που φιμώθηκε, για κάθε σώμα που φυλακίστηκε, για κάθε αγάπη που δεν μπόρεσε να υπάρξει στο φως. Και μέσα από αυτές, καθρεφτίζει τον ίδιο του τον εαυτό: τον ευαίσθητο, ντροπαλό, διαφορετικό Λόρκα, που ένιωθε διαρκώς στο περιθώριο. Οι γυναίκες του είναι η προέκταση της ψυχής του· τα δεσμά τους, τα δικά του δεσμά.
Επιλέξαμε λοιπόν να σταθούμε εκεί. Όχι μόνο για να μιλήσουμε για τη γυναικεία καταπίεση, αλλά για να φωτίσουμε κάθε μορφή απόκλισης που πληρώνει το τίμημα της ελευθερίας. Γιατί στο τέλος, το έργο του Λόρκα δεν είναι μόνο ποίηση — είναι μια κραυγή για όλους όσους γεννήθηκαν έξω από τα όρια. Και δεν έπαψαν να αγαπούν.
– Γιατί αγαπήθηκε ιδιαίτερα στη χώρα μας, τόσο από σπουδαίους δραματουργούς που τον μετέφρασαν και σημαντικούς συνθέτες που τον μελοποίησαν, όσους λίγους συγγραφείς. Έργα του ανεβαίνουν κάθε χρόνο στις ελληνικές και τις αντίστοιχες σκηνές του εξωτερικού. Για ποιο λόγο;
Ο Λόρκα αγαπήθηκε βαθιά στην Ελλάδα γιατί μίλησε με τρόπο αυθεντικό και συγκλονιστικό για πράγματα που η ελληνική ψυχή γνωρίζει καλά: τον πόνο της απώλειας, τη δύναμη του έρωτα, τη σιωπή της γυναίκας, την καταπίεση, την περηφάνια των ταπεινών.
Η μεσογειακή του γλώσσα, τα σύμβολα της φύσης, το φεγγάρι, τα μαχαίρια, οι μπαλάντες και οι ρυθμοί του, βρήκαν άμεση ανταπόκριση στη δική μας καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία. Δεν είναι τυχαίο ότι σπουδαίοι Έλληνες ποιητές — όπως ο Ελύτης, ο Γκάτσος — μετέφρασαν τα έργα του, και μεγάλοι συνθέτες — όπως ο Θεοδωράκης, ο Λεοντής, ο Χατζιδάκις — τον μελοποίησαν με συγκίνηση, σαν να έφτιαχναν μουσική για έναν δικό τους ποιητή.
Ο Λόρκα ένωνε — και συνεχίζει να ενώνει — την ποιητική αλήθεια με την ανθρώπινη τραγωδία. Αυτό συγκινεί βαθιά το ελληνικό κοινό. Γιατί κι εμείς, ως λαός, μάθαμε να τραγουδάμε τον καημό μας και να κάνουμε ποίηση την πληγή. Γι’ αυτό και δεν είναι ξένος. Είναι ένας δικός μας ποιητής, που έτυχε να γεννηθεί στη Γρανάδα.
– Ποιο είναι το νόημα της Τέχνης και ποιο της ζωής;
Η Τέχνη δεν έχει απλώς σκοπό — έχει αποστολή. Δεν υπάρχει για να διακοσμεί τον κόσμο, αλλά για να τον διασώζει. Είναι το αντίβαρο στην ωμότητα. Όταν όλα γύρω σκληραίνουν, η Τέχνη παραμένει ο χώρος όπου η ψυχή επιβάλλεται να αισθανθεί. Είναι, γι’ αυτό, η μνήμη της ψυχής: η συλλογική μας συνείδηση, γραμμένη σε χρώματα, σε νότες, σε λέξεις. Η Τέχνη θυμάται όσα οι κοινωνίες ξεχνούν. Δίνει λόγο στους αόρατους, ονόματα στους ανώνυμους, αξιοπρέπεια στους περιθωριακούς. Δεν φτιάχνει επαναστάσεις, αλλά χτίζει από μέσα την ικανότητα για ενσυναίσθηση.
Μπορεί να μην αλλάζει άμεσα τον κόσμο — αλλά αλλάζει εμάς. Και όταν αλλάζει ο άνθρωπος, ο κόσμος ακολουθεί. Η Τέχνη μάς θυμίζει τι σημαίνει να είμαστε άνθρωποι. Να αγαπάμε, να ποθούμε, να αμφισβητούμε, να πονάμε, να ελπίζουμε. Και πάνω απ’ όλα, να μην συνηθίζουμε τη σιωπή. Σε έναν κόσμο που συχνά ζητά να σωπάσουμε, η Τέχνη μας δίνει το δικαίωμα — και το καθήκον — να μιλήσουμε.
Το νόημα της ζωής; Ίσως να είναι αυτό ακριβώς: να νιώθεις, να συνδέεσαι, να βρίσκεις νόημα στην ομορφιά και στον πόνο. Να τολμάς να ζεις αυθεντικά, έστω κι αν πληρώσεις τίμημα. Η Τέχνη, λοιπόν, γίνεται το αποτύπωμα αυτής της τόλμης — η απόδειξη ότι κάποιος έζησε, ονειρεύτηκε, πόνεσε και αγάπησε με αλήθεια.
Όπως κι ο Λόρκα.
– Στη χαοτική και άναρχη εποχή μας υπάρχουν πρόσωπα που με τη στάση τους μπορούν να επιβάλλουν το μέτρο;
Ναι, υπάρχουν — αλλά είναι λίγοι, αθόρυβοι και, τις περισσότερες φορές, αθέατοι. Δεν κρατούν μικρόφωνα, δεν διεκδικούν εξουσίες. Είναι εκείνοι που επιμένουν να ζουν με συνέπεια, ευγένεια, ήθος και εσωτερική ισορροπία, ακόμα κι όταν γύρω τους επικρατεί υπερβολή και θόρυβος. Είναι οι άνθρωποι του μέτρου — όχι της μετριότητας, αλλά της ουσίας και της ειλικρίνειας.
Το μέτρο, άλλωστε, δεν επιβάλλεται με λόγια· εμπνέεται με το παράδειγμα. Μέσα στο χάος, έχει αξία ο άνθρωπος που στέκεται όρθιος που αντιστέκεται που δημιουργεί χωρίς να επιδεικνύεται. Αυτά τα πρόσωπα υπάρχουν — και όσο υπάρχουν, μας θυμίζουν πως δεν είναι η υπερβολή και η ένταση που αλλάζουν τον κόσμο, αλλά η ποιότητα.
– Η τέχνη έχει τη δυνατότητα να νικήσει το σκοτάδι και να φέρει στο φως τις αξίες;
Ναι — η Τέχνη έχει αυτή τη δύναμη. Όχι με κραυγές, αλλά με φως εσωτερικό. Έχει τη δύναμη να ξυπνά συνειδήσεις. Η Τέχνη μπορεί να κάνει τον θεατή να δει ξανά, να νιώσει ξανά, να σκεφτεί αλλιώς.
Δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά δημιουργεί ρωγμές στην αδιαφορία. Και μέσα από αυτές τις ρωγμές, μπαίνει το φως.
Σε κάθε εποχή σκοτεινή, η Τέχνη στάθηκε εκεί: σαν αντίσταση, σαν ελπίδα. Και αυτό την καθιστά πολύτιμη — όχι ως πολυτέλεια, αλλά ως ανάγκη. Γιατί αν ο άνθρωπος χάσει την ικανότητα να συγκινείται, να φαντάζεται και να συναισθάνεται, τότε χάνει σιγά-σιγά και την ψυχή του.
– Πώς βλέπετε τις αναταραχές, τους πολέμους και τις εξελίξεις παγκοσμίως;
Οι παγκόσμιες αναταραχές, οι πόλεμοι, η βία, η προσφυγιά, η ανθρώπινη δυστυχία που πολλαπλασιάζεται γύρω μας, δεν είναι πια μακρινές ειδήσεις — είναι καθημερινή εμπειρία, κοινή αγωνία. Ζούμε σε έναν κόσμο που φαίνεται να χάνει ξανά τον προσανατολισμό του, και μαζί του τις βασικές αξίες: τον σεβασμό, την ελευθερία, την ίδια τη ζωή.
Μέσα σε αυτό το σκοτεινό τοπίο, νιώσαμε την ανάγκη να αφιερώσουμε το φετινό μας Φεστιβάλ στην αξία της Ειρήνης — όχι ως ένα γενικό σύνθημα, αλλά ως επιλογή πολιτισμού και ως αντίσταση στον εκβαρβαρισμό. Θέλαμε να ξαναμιλήσουμε γι’ αυτή τη λέξη που μοιάζει ξεχασμένη ή αυτονόητη, αλλά δεν είναι τίποτα από τα δύο.
Εμείς, μέσα από την ποίηση, το θέατρο, τη μουσική, προσπαθούμε να μην αφήσουμε την αδιαφορία να κυριαρχήσει. Θέλουμε να υπενθυμίσουμε, με όσα μέσα έχουμε, πως η ζωή είναι ιερή · πως το κάθε παιδί αξίζει να μεγαλώνει χωρίς τον ήχο των όπλων· πως ο άνθρωπος, πριν απ’ όλα, πρέπει να παραμένει άνθρωπος.
Σχόλια για αυτό το άρθρο