Τέταρτοι Δελφικοί Διάλογοι & το μέλλον της ανθρωπότητας

ΣχετικάΆρθρα

Με απόλυτη επιτυχία και παγκόσμιου βεληνεκούς εισηγητές ολοκληρώθηκαν οι Τέταρτοι Δελφικοί Διάλογοι με θέμα Το μέλλον της ανθρωπότητας που πραγματοποιήθηκαν στις 3 και 4 Ιουλίου 2026 από το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών στην κατάμεστη αίθουσα Φρύνιχος του Κέντρου στους Δελφούς

Σε ποιον πρέπει να ανήκει το διάστημα; Ποιο το πρότυπο δημοκρατικής διακυβέρνησης την εποχή της ΤΝ; Μπορεί να γίνει πιο συμπονετική η τεχνολογική μας τεχνοτροπία; Ποια τα νευροδικαιώματα του ανθρώπου; Μπορεί να αναζητηθεί εξωγήινη νοημοσύνη; Η ασώματη εξωγήινη γνώση θα μπορούσε να αποτελέσει μια – παράδοξη – οδό προς τη Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη; Πώς θα αποτρέψουμε την αντιμετώπιση της ΤΝ ως αλάνθαστης ψηφιακής μαντείας; Και, αλήθεια, βρισκόμαστε κοντά στο τέλος της φυσικής δαρβινικής εξέλιξης;

Πρωτοπόροι και εξαιρετικά επιδραστικοί επιστήμονες σε παγκόσμιο επίπεδο από τους χώρους της αστροφυσικής, της τεχνητής νοημοσύνης, της ιατρικής καθώς επίσης και των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, συναντήθηκαν στον «ομφαλό του κόσμου» και διερεύνησαν μια σειρά σύνθετων ζητημάτων στους ιδιαίτερα επιτυχημένους Τέταρτους Δελφικούς Διαλόγους. Ζητήματα που αφορούν άμεσα στην νέα πραγματικότητα της εποχής, την οποία ο Πρόεδρος του Ε.Π.Κε.Δ., ιδρυτής και επιστημονικός επιμελητής των Δελφικών Διαλόγων, Παναγιώτης Ροϊλός, Καθηγητής Harvard, έχει ορίσει ως «νεομεσαιωνικό μετακαπιταλισμό».

Οι Τέταρτοι Δελφικοί Διάλογοι τελούν υπό την αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα. Μέχρι σήμερα τους Δελφικούς Διαλόγους έχουν παρακολουθήσει διαδικτυακά περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι.

Οι Τέταρτοι Δελφικοί Διάλογοι, ως προανάκρουσμα ενός καινούργιου πολιτιστικού θεσμού διεθνούς βεληνεκούς του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών: Το Σύγχρονο Μαντείο των Δελφών: Το μέλλον της ανθρωπότητας ,πραγματοποιήθηκαν χάρη στις γενναιόδωρες χορηγίες της Eurobank και του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ.Λάτση και στην υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου, όπως ανέφερε ο Πρόεδρος του Ε.Π.Κε.Δ. στον χαιρετισμό του ανοίγοντας την εκδήλωση. «Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλονται στον Φωκίωνα Καραβία, Διευθύνοντα Σύμβουλο της Eurobank,τον Μιχάλη Βλασταράκη, Γενικό Διευθυντή Marketingτης Eurobank, τον Πέτρο Καλαντζή, Πρόεδρο του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση,την Εύα Λιανού, Γενική Διευθύντρια του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση και τον Βασίλειο Καραΐνδρο, Διευθυντή του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου. Ευγνώμονες είμαστε επίσης στην Eurolife και τον ΑλέξανδροΣαρρηγεωργίου, Πρόεδρο και CEOτης EurolifeFFH, Πρόεδρο Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος, Αντιπρόεδρο Insurance Europe, καθώς και στον Άγγελο Ανδρουλιδάκη, μέλος του Δ.Σ. της Eurolife FFH», σημείωσε ακόμα.Η εκδήλωση υποστηρίχθηκε επίσης από το @blod.gr, την ηλεκτρονική βιβλιοθήκη διαλέξεων του Ιδρύματος Μποδοσάκη.

Οι ομιλίες των οκτώ επιδραστικών σε παγκόσμια εμβέλεια εισηγητών

Παναγιώτης Ροϊλός: Η εξερεύνηση του διαστήματος δεν θα πρέπει να υπονομεύει την προστασία της Γης

O καθηγητής Παναγιώτης Ροϊλός, Πανεπιστήμιο Harvard, στην ομιλία του με θέμα Η πολιτική του διαστήματος και το μέλλον της ανθρωπότητας,ανέφερε καταρχάς ότι ο νεομεσσιανισμός αποτελεί βασικό συστατικό αυτού που έχει ονομάσει «νεομεσαιωνικό μετα-καπιταλισμό» και τροφοδοτεί αναθεωρητικές επιδιώξεις σε γεωπολιτικό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, ο ανταγωνισμός μεταφέρεται πλέον και στο διάστημα. Από τις αρχαίες αφηγήσεις και την πρώιμη επιστημονική φαντασία έως τη διαστημική κούρσα του Ψυχρού Πολέμου και τα σύγχρονα προγράμματα μεγάλων δυνάμεων, το διάστημα παρουσιάζεται ως νέο πεδίο πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Παρά τις διεθνείς διακηρύξεις περί ειρηνικής συνεργασίας, που ανάγονται ήδη στην δημιουργία σχετικής Επιτροπής στον ΟΗΕ το 1958, οι εθνικές στρατηγικές και η στρατιωτικοποίηση του διαστήματος αποκαλύπτουν ότι η λογική της Realpolitik μεταφέρεται, βεβαίως, και στο διάστημα. Ο διαστημικός χώρος έχει καταστεί ένας κρίσιμος τομέας διεξαγωγής πολεμικών επιχειρήσεων με δυσθεώρητα ποσά να δαπανώνται. «Το πιο σημαντικό ερώτημα παραμένει: σε ποιον πρέπει να ανήκει το διάστημα, ή, εν τέλει, αν πρέπει να τίθεται θέμα ιδιοκτησίας του», αναρωτήθηκε ο καθηγητής. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα εξαρτώνται κυρίως από πολιτικές, ιδεολογικές και ηθικές προτεραιότητες. Η εξερεύνηση του διαστήματος, όπως σημείωσε, δεν θα πρέπει να υπονομεύει την προστασία της Γης ούτε να αναπαράγει τις συγκρούσεις του πλανήτη, αλλά να υπηρετεί την ανθρωπότητα. Το κρίσιμο ηθικό και πολιτικό ερώτημα παραμένει αν το διάστημα θα αποτελέσει ακόμη μία αρένα ανταγωνισμού, κυριαρχίας και εκμετάλλευσης. «Η δική μου, αφελής, ευχή είναι να μην ανατείλει μια τέτοια εποχή της Realpolitik του διαστήματος σε κάποιο άλλο ουράνιο, εξωγήινο σώμα. Φυσικά, όμως, γνωρίζω ότι πρόκειται για ένα ακόμη “Όνειρο θερινής νύχτας”. Η ανθρώπινη ιστορία δείχνει ότι η σχισμογένεση, η διαίρεση και η σύγκρουση διαμόρφωσαν το παρελθόν, κυριαρχούν στο παρόν μας και φαίνεται πως θα διαμορφώσουν και το πιθανό διαστημικό μέλλον του είδους μας», κατέληξε ο ίδιος.

Helen Margetts: Για το αδημοσίευτο AIand Digital Era Governance, το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει το 2027 (Oxford University Press)

Η καθηγήτρια Helen Margetts, Πανεπιστήμιο Οξφόρδης, μιλώντας για τη Διακυβέρνηση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και του ψηφιακού μετασχηματισμού ανέφερε ότι οι δημοκρατικές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς προκλήσεις εξαιτίας της ψηφιακής επανάστασης και, κυρίως, της TN. Ως απάντηση προτείνεται το μοντέλο της Digital Era Governance (DEG), το οποίο επιδιώκει να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της ΑΙ για αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση, βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών, προστασία του πληροφοριακού περιβάλλοντος και ενίσχυση της δημοκρατικής λογοδοσίας. Το μοντέλο αναπτύχθηκε από τον Patrick Dunleavy και την ίδια και έχει εξελιχθεί σε μία από τις θεμελιώδεις προσεγγίσεις της σύγχρονης δημόσιας διακυβέρνησης (Torfingetal, 2021). Η τρίτη φάση της DEG, που αναλύεται στο νέο τους βιβλίο AIand Digital Era Governance, το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει το 2027 (Oxford University Press), στηρίζεται σε τέσσερις άξονες. Πρώτον, η δημιουργία ενός εντατικού καθεστώτος διαχείρισης δεδομένων επιτρέπει στις κυβερνήσεις να αναλύουν μεγάλους όγκους πληροφοριών, να προβλέπουν εξελίξεις και να σχεδιάζουν τεκμηριωμένες πολιτικές. Δεύτερον, η διάδοση της ρομποτικής μετασχηματίζει τόσο την άμυνα όσο και τον δημόσιο τομέα, με εφαρμογές που εκτείνονται από την ασφάλεια έως την υγεία. Τρίτον, απαιτείται αναδιοργάνωση του κράτους μέσω ενός «ευφυούς κέντρου» που συνδυάζεται με αποκεντρωμένη παροχή υπηρεσιών και στενότερο συντονισμό μεταξύ δημόσιων φορέων. Τέταρτον, η έννοια της «κομβικότητας» καθίσταται κρίσιμη, καθώς οι κυβερνήσεις οφείλουν να διατηρήσουν την αξιοπιστία τους σε ένα περιβάλλον κυριαρχούμενο από ψηφιακές πλατφόρμες, παραπληροφόρηση και ενεργούς πολίτες που αξιοποιούν την τεχνολογία για έλεγχο και λογοδοσία. «Οι εταιρείες της Σίλικον Βάλεϊ και οι τεχνολογίες που αναπτύσσουν οδηγούν αυτό το τρίτο κύμα της DEG», ανέφερε η καθηγήτρια. Το DEG προβάλλεται ως ένα νέο πρότυπο δημοκρατικής διακυβέρνησης προσαρμοσμένο στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.

Lenart Škof: Η ανθρώπινη συνείδηση θεμελιώνεται πρωτίστως στο «αίσθημα του να είσαι ζωντανός»

Ο καθηγητής Lenart Škof, Κέντρο Επιστημών και Έρευνας Koper, μιλώντας με θέμα Το μέλλον της ψυχής της ανθρωπότητας,εστίασε με την ομιλία του στο «απόθεμα αναπνοής», τον εσωτερικό χώρο αυτονομίας που προστατεύει τον άνθρωπο από την εμβύθιση και αποικιοποίηση της ψυχής από την ψηφιακή πραγματικότητα. Η ομιλία του καθηγητή εξέτασε τη σχέση ανθρώπινης ψυχής και τεχνητής νοημοσύνης, θέτοντας εξαρχής το ερώτημα αν η χρήση της AI στη συγγραφή αποτελεί απλώς ένα ακόμη τεχνολογικό εργαλείο ή αν μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και δημιουργούμε. Αντλώντας από τον Αναξιμένη, τον Ludwig Klages και σύγχρονους στοχαστές όπως ο Anil Seth, ο ίδιος προτείνει ότι «η ανθρώπινη συνείδηση θεμελιώνεται πρωτίστως στο «αίσθημα του να είσαι ζωντανός» και όχι μόνο στην υπολογιστική επεξεργασία πληροφοριών. Η αναπνοή παρουσιάζεται ως θεμελιώδης αρχή της ζωής, της ενσυναίσθησης, της δημιουργικότητας και της πνευματικότητας, στοιχεία που δεν μπορούν να αναχθούν σε αλγορίθμους. «Υπάρχει ακόμα χρόνος να αναπροσανατολίσουμε τη τεχνολογική μας νοοτροπία προς μια πιο ανοιχτή, διαπροσωπική και συμπονετική διάθεση», αναρωτήθηκε, μεταξύ άλλων, για να καταλήξει: «Δεν αρκεί η τεχνητή νοημοσύνη να μας κάνει πιο αποδοτικούς ή πιο συνδεδεμένους· πρέπει επίσης να συμβάλει στη δημιουργία μιας παγκόσμιας ανθρώπινης κοινότητας, με κοινά δικαιώματα και υποχρεώσεις, όπου η ψηφιακή εγγύτητα θα αποτελεί πραγματική ευκαιρία για συνάντηση και αμοιβαίο ενδιαφέρον».

Marcello Ienca: Τα τέσσερα βασικά νευροδικαιώματα που πρέπει να προασπίσουμε την εποχή της νευροτεχνολογίας

Μιλώντας με θέμα Η ανθρωπότητα σε σταυροδρόμι: Η γνωσιακή τεχνολογία και το μέλλον της ελευθερίας και της αυτονομίας, ο Marcello Ienca, Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Μονάχου, παρουσίασε καταρχάς την εξέλιξη της ΤΝ από εξειδικευμένα προγράμματα, όπως το λογισμικό σκακιού, σε προσωπικούς βοηθούς στα smartphones και στη συνέχεια σε έξυπνες φορητές συσκευές που παρέχουν προληπτική υποστήριξη. Τέλος, παρουσίασε ένα πιθανό μελλοντικό στάδιο, όπου η επικοινωνία με την AI θα γίνεται απευθείας μέσω διεπαφών εγκεφάλου–υπολογιστή. Σύμφωνα με τον ίδιο, η τεχνολογία που αλληλεπιδρά με τον εγκέφαλο (π.χ. νευροτεχνολογία, διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή) βρίσκει εφαρμογές σε πολλούς τομείς: υγεία, εκπαίδευση και καθημερινή ζωή. Παράλληλα, δημιουργεί σημαντικά ηθικά και κοινωνικά ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και την ορθή χρήση της. Η βαθιά εγκεφαλική διέγερση (Deep Brain Stimulation – DBS) μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τα συμπτώματα μιας νόσου, αλλά και τη συμπεριφορά, τις προτιμήσεις και τα συναισθήματα του ατόμου. Καθώς η νευροτεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσονται, είναι απαραίτητο να θεσπιστούν νέες ηθικές αρχές και δικαιώματα για την προστασία του ατόμου, σύμφωνα με τον καθηγητή. Ο ίδιος μίλησε για τέσσερα βασικά νευροδικαιώματα: τη γνωστική ελευθερία, την ψυχική ιδιωτικότητα, την ψυχική ακεραιότητα και την ψυχολογική συνέχεια, τα οποία αποτελούν τη βάση για την προστασία του ατόμου στην εποχή της νευροτεχνολογίας. «Τα νευροδικαιώματα και οι ελευθερίες αποτελούν την προϋπόθεση για όλες τις άλλες ελευθερίες. Η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να αναβαθμίζει και όχι να υποβαθμίζει τους ανθρώπους», σημείωσε κλείνοντας την ομιλία του ο καθηγητής.

Abraham (Avi) Loeb: Πρέπει να ενεργούμε με αίσθημα κοσμικής ταπεινότητας

Μιλώντας με θέμα Τα πλεονεκτήματα της εξωγήινης νοημοσύνης έναντι της ΤΝ, ο εξαιρετικά επιδραστικός αστροφυσικός και διαστημικός επιστήμονας, καθηγητής Abraham (Avi) Loeb, Πανεπιστήμιο Harvard, που πρόσφατα διορίστηκε πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου για τα Ανεξήγητα Φαινόμενα (UAP) της κυβέρνησης των ΗΠΑ, υποστήριξε την αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης παράλληλα ή πέρα από την πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης. Ο Loeb πρότεινε μια διαστημική προοπτική με πιθανούς πρεσβευτές της συνθετικής βιολογίας. O καθηγητής τόνισε τις διαστημικές επιστημονικές ευκαιρίες και την ανοιχτή στάση απέναντι σε εξωγήινους επισκέπτες και επισήμανε ότι οι τελευταίες εξελίξεις στον τομέα της ΤΝ έχουν ήδη αλλάξει το νόημα του να είσαι άνθρωπος. Ζούμε ήδη σε μια πραγματικότητα όπου η ΤΝ χειραγωγεί τους ανθρώπους. Πριν από λίγα χρόνια, ελπίζαμε να προσαρμόσουμε την ΤΝ στις προτιμήσεις μας, αλλά το να θέσουμε την ΤΝ υπό έλεγχο μπορεί να είναι μια ψευδαίσθηση, καθώς θα μπορούσε να μας χειραγωγεί χωρίς να το αντιληφθούμε. Ο διάλογος με εξωγήινους θα έχει σίγουρα βαθύτερο αντίκτυπο στους ανθρώπους, ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο καθηγητής, καθώς οι εξωγήινοι ενδέχεται να έχουν επωφεληθεί από πολύ μεγαλύτερα σύνολα δεδομένων εκπαίδευσης από αυτά που είναι διαθέσιμα στη Γη. Η αλληλεπίδρασή μας μαζί τους μπορεί να βασιστεί σε μια γλώσσα που θα αποκτήσουμε από κοινές εμπειρίες και θα διευρύνει το μυαλό μας πολύ πέρα από την παρακολούθηση μιας ταινίας επιστημονικής φαντασίας. Η πραγματικότητα της συνάντησης τόσο με την Τεχνητή Νοημοσύνη όσο και με την εξωγήινη νοημοσύνη κατά την επόμενη δεκαετία, περιθωριοποιεί την κεντρική θέση των ανθρώπων στη κοσμική σκηνή. Το σωστό όραμα δεν πρέπει να αφορά την επίσκεψη σε κοντινούς «βράχους» όπως η Σελήνη ή ο Άρης, αλλά το να γίνουμε ένα διαστρικό είδος. Αλλά για τον ίδιο, πρέπει να ενεργούμε με αίσθημα κοσμικής ταπεινότητας.

Markus Gabriel: Από το δελφικό παράγγελμα «γνῶθι σαυτόν» στη Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI)

Στην ομιλία του με θέμα Η ανθρώπινη υπόσταση στην εποχή της ΤΝ– Τι μας αποκαλύπτει για τον εαυτό μας ο μαγικός καθρέφτης της ΤΝ, ο καθηγητής Markus Gabriel, Πανεπιστήμιο Βόννης, προειδοποίησε ότι η αντίληψή μας για την πραγματικότητα είναι περιορισμένη και ότι οι «ανωμαλίες» θα μπορούσαν να αποφέρουν νέα γνώση που θα αναδιαμορφώσει την επιστήμη, με συναντήσεις που ενδεχομένως θα επεκτείνουν την ανθρώπινη γνώση πέρα από τα δεδομένα εκπαίδευσης της Γης. Η ομιλία του ξεκίνησε με αναφορά στο περίφημο δελφικό παράγγελμα, «γνῶθι σαυτόν» που αποτελεί το απόλυτο θεμέλιο της ανθρώπινης εξέλιξης. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα τεχνητά νευρωνικά δίκτυα άλλαξαν ριζικά την πορεία της τεχνητής νοημοσύνης. Για τον καθηγητή, η ΤΝ είναι σαν ένας «μαγικός καθρέφτης» της ανθρώπινης γνώσης και εμπειρίας. Αντικατοπτρίζει τη γλώσσα, τις πρακτικές, τις γνώσεις αλλά και τα λάθη που υπάρχουν στα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύτηκε. Ωστόσο, δεν τα αναπαράγει μηχανικά. Τα επεξεργάζεται μέσα σε ένα πολύπλοκο υπολογιστικό σύστημα, το οποίο μπορεί να δημιουργεί νέους συνδυασμούς πληροφοριών και να αλληλεπιδρά με τον χρήστη. Αυτός είναι ο λόγος που οι απαντήσεις της Tεχνητής Nοημοσύνης μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμες, αλλά ταυτόχρονα χρειάζεται να αξιολογούνται με κριτική σκέψη. Ο ίδιος αναρωτήθηκε αν η ασώματη εξωγήινη γνώση μπορεί να αποτελέσει μια – παράδοξη – οδό προς την Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI). Κατέληξε, ωστόσο, ότι η Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια παντογνώστρια ή αλάνθαστη οντότητα. Αντίθετα, αποτελεί μια αντανάκλαση της ανθρωπότητας: των επιτυχιών, των λαθών, των προκαταλήψεων και των αντιφάσεών της. Γι’ αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα πολύ ισχυρό εργαλείο γνώσης, χωρίς όμως να είναι αλάνθαστη ή να αντικαθιστά την ανθρώπινη κρίση.

Ofrit Liviatan: Την εποχή της ΤΝ, η προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων απαιτεί αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο

Μιλώντας με θέμα Όταν οι μηχανές γίνονται τα νέα μαντεία: η αναγκαιότητα της ρύθμισης, η καθηγήτρια Ofrit Liviatan, Πανεπιστήμιο Harvard, εξέτασε την αναγκαιότητα της ρύθμισης της ΤΝ υποστηρίζοντας ότι η ταχεία διάδοσή της δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Η ΤΝ συνδέεται ήδη με την εξάπλωση της παραπληροφόρησης και των deep fakes, την ενίσχυση της επιτήρησης, τις διακρίσεις μέσω αλγορίθμων, την απώλεια θέσεων εργασίας, τη γνωστική αποδυνάμωση, την αρνητική επίδραση στο περιβάλλον και την υπονόμευση της ιδιωτικότητας και των εκλογικών διαδικασιών. Επειδή οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες λειτουργούν πρωτίστως με γνώμονα το κέρδος, η προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν μπορεί να αφεθεί στην αυτορρύθμιση, αλλά απαιτεί αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο. «Η ΤΝ αφαιρεί το κάλυπτρο από τα μάτια της Θεάς της δικαιοσύνης, Θέμιδος, καθώς επίσης και το ξίφος της, και γι’ αυτό χρειαζόμαστε ειδική νομοθεσία για την ΤΝ», ανέφερε χαρακτηριστικά η ίδια. Επεσήμανε ακόμα ότι οι υφιστάμενοι νομικοί κανόνες αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τις ιδιαιτερότητες των αλγοριθμικών αποφάσεων. «Ο νόμος της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει τεθεί ακόμη πλήρως σε ισχύ», σημείωσε, μεταξύ άλλων, η ίδια. Και πολλοί εκπρόσωποι της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών είναι πεπεισμένοι ότι οι Βρυξέλλες αλλάζουν πορεία όσον αφορά τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης. Γιατί, ωστόσο, είναι αισιόδοξη; Διότι η αυξανόμενη επιστημονική τεκμηρίωση των βλαβών και η ενίσχυση της κοινωνικής ευαισθητοποίησης δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ουσιαστική ρύθμιση. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αλάνθαστη «ψηφιακή μαντεία», αλλά ως ισχυρή τεχνολογία που οφείλει να λειτουργεί υπό δημοκρατικό έλεγχο και δεσμευτικούς νομικούς κανόνες.

Lord Martin Rees: Η “ανοιχτόχρωμη μπλε κουκκίδα” (Γη) υπάρχει εδώ και 45 εκατομμύρια αιώνες – και το πιθανό μέλλον της είναι ακόμη πιο μακρύ

Τέλος, ο Καθηγητής Martin Rees, Πανεπιστήμιο Cambridge, Βασιλικός Αστρονόμος της Μ. Βρετανίας, αναγνωρισμένος ως ένας από τους πιο ρηξικέλευθους αστροφυσικούς παγκοσμίως, μιλώντας με θέμα Το μέλλον μας στο διάστημα υποστήριξε ότι ο 21ος αιώνας είναι μοναδικός, καθώς για πρώτη φορά στην ιστορία ένα είδος — ο άνθρωπος — κατέχει τη δυνατότητα να καθορίσει το μέλλον της ζωής στον πλανήτη και ενδεχομένως πέρα από αυτόν. Οι τεχνολογικές εξελίξεις, ιδίως στη βιοτεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική, δημιουργούν πρωτοφανείς ευκαιρίες αλλά και υπαρξιακούς κινδύνους. «Ίσως βρισκόμαστε κοντά στο τέλος της φυσικής δαρβινικής εξέλιξης», σύμφωνα με τον ίδιο λόγω της εξέλιξης της νοημοσύνης. Ο συγγραφέας τόνισε ότι η βιοποικιλότητα και η σταθερότητα του οικοσυστήματος έχουν εγγενή και πρακτική αξία, ενώ η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συνοδεύεται από παγκόσμια ρύθμιση. Παράλληλα, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής εγείρει ερωτήματα για το μέλλον της ανθρώπινης εργασίας, της οικονομικής ανισότητας και της ίδιας της νοημοσύνης. Στο κοσμολογικό επίπεδο, εξετάζεται η πιθανότητα εξωγήινης ζωής και η παράδοξη απουσία της, ενώ τίθεται το ενδεχόμενο ότι μη βιολογικές μορφές νοημοσύνης μπορεί να κυριαρχούν στο σύμπαν. Ωστόσο, «είναι επικίνδυνη αυταπάτη να πιστεύει κανείς ότι το διάστημα προσφέρει μια διέξοδο από τα προβλήματα της Γης», σύμφωνα με τον ίδιο. «Η ιδέα του Μασκ για μια “πόλη” που θα φιλοξενεί 100.000 απλούς ανθρώπους στον Άρη είναι, φυσικά, εξαιρετικά φουτουριστική», σημείωσε. Και κατέληξε: «Αυτή η “ανοιχτόχρωμη μπλε κουκκίδα” που αποτελεί το περιβάλλον διαβίωσής μας, είναι ένα ξεχωριστό μέρος. Ίσως να είναι και μοναδικό. Υπάρχει εδώ και 45 εκατομμύρια αιώνες – και το πιθανό μέλλον της είναι ακόμη πιο μακρύ… Πρέπει να σκεφτόμαστε παγκοσμίως, πρέπει να σκεφτόμαστε ορθολογικά, πρέπει να σκεφτόμαστε μακροπρόθεσμα, πρέπει να γίνουμε “καλοί πρόγονοι”, ενισχυμένοι από την τεχνολογία του 21ου αιώνα, αλλά καθοδηγούμενοι από αξίες που η επιστήμη από μόνη της δεν μπορεί να προσφέρει».

Η Στρογγυλή Τράπεζα των Τέταρτων Δελφικών Διαλόγων

Στην Στρογγυλή Τράπεζα συμμετείχαν, εκτός των ομιλητών, και εκπρόσωποι επιπλέον ερευνητικών χώρων. Ο Διευθυντής του Ε.Π.Κε.Δ, Ανδρέας Γκόφας, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, ανέφερε: «Η αξία μιας συζήτησης δεν μετριέται από την ικανότητά της να παράγει συμπεράσματα, αλλά από την ικανότητά της να καθιστά τα σωστά ερωτήματα αναπόφευκτα. Αυτό ήταν το Μαντείο. Όχι ένας θεσμός απαντήσεων. Ένας θεσμός που σου επέστρεφε το ερώτημα σε πιο απαιτητική μορφή από αυτή που το έφερες».

Ο πανεπιστημιακός – διαστημικός επιστήμονας και πρωτοπόρος ερευνητής με συμμετοχή στα σπουδαιότερα διαστημικά προγράμματα των Η.Π.Α. και της NASA, πρώην πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, Σταμάτιος Κριμιζής τόνισε: «Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η ύπαρξη νοήμονος ζωής αλλού στο Σύμπαν είναι πολύ πιθανή, καθώς υπάρχουν δισεκατομμύρια πλανήτες με συνθήκες παρόμοιες με της Γης. Ωστόσο, οι τεράστιες αποστάσεις καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την επικοινωνία ή την επιβεβαίωση της ύπαρξής της, γι’ αυτό η διατήρηση της ζωής στη Γη παραμένει ύψιστη προτεραιότητα».

Κι ο Πρέσβης ε.τ. και άμισθος σύμβουλος του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Ε.Π.Κε.Δ. για θέματα διεθνών σχέσεων, Αναστάσιος Κριεκούκης, συνόψισε: «Οι συζητήσεις χαρακτηρίστηκαν από συνεργασία και αισιοδοξία, αλλά και από προβληματισμό για τις επιπτώσεις της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης στην κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την πολιτισμική πολυμορφία. Η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο, αρκεί να παραμένει στην υπηρεσία του ανθρώπου και να μη μειώνει την πνευματική του αυτονομία, καθώς η ανάπτυξη της ανθρώπινης γνώσης και των ειδικών του μέλλοντος πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα».

Στην Στρογγυλή Τράπεζα συμμετείχαν επίσης ο Καθηγητής Φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ, Χρυσόστομος Μαντζαβίνος και ο Ομότιμος Καθηγητής Ψυχιατρικής στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Λάμπης Παπαγεωργίου.

Στους Τέταρτους Δελφικούς Διαλόγους απηύθυναν χαιρετισμούς ο Υφυπουργός Δικαιοσύνης, Γιάννης Μπούγας αναφέροντας, μεταξύ άλλων, ότι η συζήτηση για το μέλλον της ανθρωπότητας είναι μια συζήτηση για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη Δικαιοσύνη, ο Περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδος, Φάνης Σπανός, και η Γενική Γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού, Ελένη Δουνδουλάκη, υπογραμμίζοντας ότι τα σύνθετα ερωτήματα της εποχής μας απαιτούν συμπόρευση της επιστημονικής τεκμηρίωσης με τον ανθρωπιστικό στοχασμό. Χαιρετισμούς απηύθυναν επίσης ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Αθανάσιος Παλιάτσος, Προϊστάμενος διεύθυνσης Γεν. Γραμματείας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων του Υπουργείου, και ο Δήμαρχος Δελφών, Παναγιώτης Ταγκαλής, τον λόγο του οποίου διάβασε ο αντιδήμαρχος Δελφών, Αστερινός Δημητρίου.

Στους Δελφικούς Διαλόγους υπήρξε ισχυρή εκπροσώπηση από το δημοσιογραφικό (με τη συμμετοχή 30 δημοσιογράφων), πνευματικό, επιχειρηματικό και καλλιτεχνικό χώρο.

Αμαλία Παπαϊωάννου, Γιάννης Μπούγας, Δήμητρα Φιλίππου

Ofrit Liviatan, Abraham Loeb, Markus Gabriel, Σταμάτης Κριμιζής

Παναγιώτης Ροϊλός, Helen Margetts, Ofrit Liviatan

Παναγιώτης Ροϊλός, Helen Margetts, Σταμάτης Κριμιζής

Παναγιώτης Ροϊλός, Helen Margetts, Ofrit Liviatan, Abraham Loeb, Markus Gabriel, Σταμάτης Κριμιζής

Παναγιώτης Ροϊλός

Τάσος Κριεκούκης, Σάκη Κυπραίου, Σταμάτης Κριμιζής

Μανώλης Ανδριωτάκης, Ελεωνόρα Οφανίδου, Άννα Ρούτση, Κατερίνα Λυμπεροπούλου, Ειρήνη Ορφανίδου, Άγγελος Αγγελόπουλος, Marcello Ienca

Αμαλία Παπαϊωάννου, Γιάννης Μπούγας, Δήμητρα Φιλίππου, Ελένη Δουνδουλάκη, Αθανασία Ψάλτη

Ελένη Δουνδουλάκη

Αθανάσιος Παλιάτσος

Παναγιώτης Ροϊλός, Χρυσόστομος Μαντζαβίνος, Helen Margetts

Ελένη Δουνδουλάκη, Βασίλης Νάτσιος

Lenart Škof, Markus Gabriel, Marcello Ienca

Παναγιώτης Ροϊλός, Γιάννης Μπούγας, Helen Margetts, Ελένη Δουνδουλάκη, Τάσος Κριεκούκης, Marcia Covarrubias, Marcello Ienca, Lenart Škof (πίσω)

Marcello Ienca, Παναγιώτης Ροϊλός, Lenart Škof

Φάνης Σπανός

Abraham Loeb, Σταμάτης Κριμιζής, Markus Gabriel

Παναγιώτης Ροϊλός, Helen Margetts, Ofrit Liviatan

Abraham Loeb, Σταμάτης Κριμιζής, Markus Gabriel

Koρίνα Φαρμακόρη, Βασίλης Νάτσιος, Δέσποινα Σαββοπούλου, Παναγιώτης Μακρίδης

Ofrit Liviatan, Helen Margetts

Ofrit Liviatan, Helen Margetts, Martin Rees

Μανώλης Ανδριωτάκης, Γιάννης Εταγγελίδης, Ισμήνη Χαραλαμποπούλου, Ελεωνόρα Οφανίδου, Παναγιώτης Μακρίδης, Βασίλης Νάτσιος, Δέσποινα Σαββοπούλου, Άγγελος Αγγελόπουλος, Άννα Ρούτση, Κορίνα Φαρμακόρη, Έλενα Ντάκουλα, Lenart Škof, Marcello Ienca, Τάσος Κριεκούκης, Γιάννης Ασδραχάς, Ειρήνη Ορφανίδου, Κατερίνα Λυμπεροπούλου

Τάσος Κριεκούκης, Σταμάτης Κριμιζής, Ανδρέας Γκόφας, Ofrit Liviatan, Παναγιώτης Ροϊλός, Abraham Loeb, Markus Gabriel, Lenart Škof, Λάμπης Παπαγεωργίου, Helen Margetts, Χρυσόστομος Μαντζαβίνος, Martin Rees