ΤΩΡΑ |
Μια καλλιτεχνική συγκινητική συνεργασία μητέρας και γιου αλλά συνάμα ποιοτική και με ουσία, θα δούμε τη φετινή καλοκαιρινή σεζόν στην εμβληματική τραγωδία ”Μήδεια” του Ευριπίδη. Η εξαίρετη ντάμα Φωτεινή Φιλοσόφου που χρόνια τώρα έχει υποδυθεί μερικούς από τους πιο σημαντικούς ρόλους του παγκοσμίου ρεπερτορίου και μας έχει χαρίσει συγκλονιστικές ερμηνείες συνυπάρχει με τον μονάκριβο γιο της Στέφανο Νικολαΐδη στο ανέβασμα της επίκαιρης όσο ποτέ για την εποχή μας τραγωδίας του τεράστιου Ευριπίδη. Εκείνη επί σκηνής θα ερμηνεύσει τον ομότιτλο ρόλο, ενώ ο πολυπολυτάλαντος γιος της έκανε τη μετάφραση, τη δραματουργική επεξεργασία και την επιμέλεια της δύσκολης και απαιτητικής αυτής τραγωδίας. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο έμπειρος και άξιος Γιάννης Νικολαΐδης , με τον οποίο έχουν δημιουργήσει το Θεατρικό Οργανισμό Αιχμή που παράγει πολιτισμό και μόνο. Ανεβάζουν έργα ρεπερτορίου σημαντικά χωρίς μοντερνιές και ”φρέσκες ματιές” που σημαίνει ότι δεν τα αποδομούν και προσφέρουν μόνο πνευματική τροφή στο κοινό. Για την Φωτεινή Φιλοσόφου μόνο καλά λόγια μπορώ να γράψω, χωρίς να θέλω να φανώ μεροληπτικός, γιατί ξέρω πόσο δούλεψε και δουλεύει ακάματα επί σειρά ετών με πάθος και μεράκι και έχει εξελιχθεί και προοδεύσει τα μάλα στο λειτούργημά της! Οι ερμηνείες της το αποδεικνύουν περίτρανα! Εκεί, που θα ήθελα να σταθώ ιδιαίτερα είναι στο γιο της Στέφανο που μου προξένησε μεγάλη εντύπωση η πολυεπίπεδη χαρισματική του προσωπικότητα! Παρά το νεαρό της ηλικίας του και παρά το ότι δεν ασχολείται με το θέατρο αλλά με τον τομέα της πολιτικής, έχει κάνει μια εξαιρετική μετάφραση, μια εις βάθος και έντονα διεισδυτική, δραματουργική επεξεργασία των χαρακτήρων και, επιπλέον, κατόρθωσε να βρει την κατάλληλη μουσική επένδυση για να ντύσει όπως συνάδει την τραγικότερη των τραγικότερων αυτή τραγωδία. Όταν απάντησε με τον καλλιεπή και άψογο αυτό λόγο από όλες τις απόψεις με τα βαθιά νοήματα μαζί με τη μητέρα του, φυσικά, στις ερωτήσεις της συνέντευξης – σ.σ είναι ένα πραγματικό κόσμημα η συνέντευξή τους αυτή και το δηλώνω με πάσα ταπεινότητα- έμεινα ενεός και άλαλος. Του συστήνω χωρίς κανένα ενδοιασμό να ασχοληθεί με το θέατρο γιατί θα μεγαλουργήσει! Δείτε την τραγωδία ”Μήδεια” το φετινό καλοκαίρι από το Θεατρικό Οργανισμό Αιχμή σε σκηνοθεσία του άξιου Γιάννη Νικολαΐδη με την άξια επίσης, Φωτεινή Φιλοσόφου στον ομώνυμο ρόλο, σας την συστήνω ανεπιφύλακτα. Χαρείτε την ανείπωτα τρυφερή συνύπαρξη μητέρας και γιου, της Φωτεινής και του Στεφάνου, απολαμβάνοντας τη συνέντευξη τους που έδωσαν από κοινού αποκλειστικά στο Cosmopoliti και θα αισθανθείτε πλήρεις πνευματικότητας και ψυχικής ανάτασης.
– Γιατί δημιουργήσατε τον Οργανισμό Ελληνικού Θεάτρου αιχμή;
Φωτεινή Φιλοσόφου: Νομίζω γεννήθηκε από τη διαχρονική μας ανάγκη να επανεξετάσουμε το κλασικό ρεπερτόριο με θεατρικούς όρους του σήμερα, μακριά όμως από εκφυλισμούς και κακώς εννοούμενα «πειράματα/πειράγματα» . Θελήσαμε να δώσουμε νέα πνοή σε έργα που συχνά εγκλωβίζονται στη μουσειακή ανάγνωση, χωρίς όμως να προδώσουμε τη γλώσσα και την ουσία τους. Η «αιχμή» είναι και αισθητική κατεύθυνση: πάθος, αιχμηρότητα, τόλμη – μα με σεβασμό στο κείμενο. Το θέατρο είναι ζωντανός οργανισμός. Οργανισμός, λοιπόν, είναι και η λέξη-κλειδί για την ομάδα μας: μια συλλογικότητα που παράγει, δεν αναπαράγει απλώς. Επιλέγουμε έργα υψηλών απαιτήσεων, γιατί πιστεύουμε πως το κοινό έχει ανάγκη από αλήθεια και καθαρτήριο, όχι μόνο διασκέδαση.
– Πώς είναι να συνεργάζονται μητέρα και γιος από κοινού σε μια από τις πιο δύσκολες, απαιτητικές αλλά και εμβληματικές τραγωδίες, όπως είναι η ”Μήδεια”;
Στέφανος Νικολαΐδης: Είναι βαθιά συγκινητικό αλλά και απολύτως επαγγελματικό. Η προσωπική μας σχέση δεν επισκιάζει τη δουλειά, αντίθετα, την ενδυναμώνει. Με τη μητέρα μου τη Φωτεινή, η διαδικασία δεν έχει ίχνος ωραιοποίησης: είναι μία ειλικρινής, δύσκολη αλλά τελικά απολαυστική συμπόρευση μέσα στην τέχνη.
Φ.Φ: Η συνεργασία μας με τον γιο μου είναι ένα δώρο! Το ότι απέδωσε για μένα και σε μένα τη Μήδεια, έναν από τους πιο δύσκολους γυναικείους ρόλους ίσως του παγκόσμιου θεάτρου, με τιμά και με συγκινεί. Είμαστε δύο επαγγελματίες, με τη διαφορά ότι εγώ βρίσκομαι πάνω στη σκηνή. Η σχέση μας ζυμώνεται από το κείμενο, όχι από την καθημερινότητα.
– Η τραγωδία αυτή αναδεικνύει θέματα προδοσίας, εκδίκησης και γυναικείας δύναμης και είναι γνωστή για την έντονη ψυχολογική της ανάλυση. Εσείς που εστιάσατε στο δικό σας ανέβασμα πιο πολύ;
Σ.Ν: Το βάρος δόθηκε στην εσωτερική διάβρωση των χαρακτήρων, όχι στην επιφάνεια της δράσης. Προσεγγίσαμε τη Μήδεια όχι ως τέρας, αλλά ως άνθρωπο που συντρίβεται μέσα σε κάθε του βήμα. Θέλαμε η προδοσία να μην φαίνεται απλώς, αλλά να αισθάνεται το κοινό τη διάβρωση, την πνιγηρή αίσθηση εγκλωβισμού.
Φ.Φ: Εστίασα στο τραύμα. Η Μήδεια είναι γυναίκα εξόριστη, μάνα, μάγισσα, σύζυγος – κι όλα αυτά θρυμματίζονται. Δεν τη δικαιολογώ, αλλά τη “διαβάζω” ως τραγικό πλάσμα. Εσωτερικά, η διαδρομή της είναι κατακόρυφη πτώση. Ήθελα το κοινό να δει όχι μια γυναίκα που σκοτώνει τα παιδιά της, αλλά γιατί φτάνει ως εκεί.
– Ποια είναι η σκηνοθετική ματιά του Γιάννη Νικολαΐδη που υποδύεται και το ρόλο του Κρέοντα παράλληλα;
Σ.Ν: Ο πατέρας μου εργάστηκε και εργάζεται με εξαιρετική ακρίβεια, διδάσκοντας σε ένα σύμπαν αυστηρά θεατρικό, χωρίς “τεχνάσματα”. Έδωσε μεγάλη σημασία στο λόγο και στην ένταση που γεννιέται μέσα από το λόγο, όχι γύρω από αυτόν. Σκηνοθέτησε με εσωτερικότητα, όχι με εντυπωσιασμό.
Φωτεινή Φιλοσόφου: Ο Γιάννης έχει βαθιά αντίληψη του αρχαίου δράματος. Χτίζει εικόνες που στηρίζονται στον ηθοποιό και όχι σε επιφάνειες. Είχαμε πολλές και δύσκολες αναμετρήσεις με τα σκοτάδια των ηρώων, γιατί η Μήδεια χρειάζεται εσωτερικό έλεγχο, όχι εξωστρέφεια. Τον εμπιστεύτηκα απόλυτα.
– Ο Ευριπίδης σε τι διαφέρει στη γραφή του από τους άλλους τραγικούς;
Σ.Ν: Ο Ευριπίδης είναι πιο σύγχρονος από όλους. Δεν ενδιαφέρεται για τον ηρωισμό, αλλά για το ανθρώπινο παράλογο. Στους ήρωές του δεν υπάρχει εξιδανίκευση, υπάρχει μόνο αντίφαση, αβεβαιότητα, ένστικτο. Είναι ο πιο “ψυχογράφος” από όλους τους τραγικούς.
Φ.Φ: Ο Ευριπίδης γράφει για πληγωμένους ανθρώπους. Δεν θεοποιεί, δεν εξιδανικεύει. Γι’ αυτό και είναι ο πιο δύσκολος στο παίξιμο: οι ήρωες του είναι τόσο γήινοι, που χρειάζονται χειρουργική ακρίβεια για να μην διολισθήσεις σε μελόδραμα ή ψυχρότητα.
– Πώς θα χαρακτηρίζατε την ίδια την Μήδεια και την ειδεχθή αυτή πράξη της;
Σ.Ν: Δεν θέλω να τη χαρακτηρίσω. Προσπάθησα να την καταλάβω. Η πράξη της είναι φρικτή, αλλά είναι και το αποτέλεσμα μίας απόλυτης διάλυσης. Είναι σύμβολο του τι μπορεί να προκαλέσει η εγκατάλειψη, η εξουσία, η στέρηση ταυτότητας.
Φ.Φ: Δεν είναι ούτε τέρας ούτε μάρτυρας. Είναι γυναίκα στα άκρα. Δεν ζητά συμπάθεια. Ζητά δικαίωση μέσα από την καταστροφή. Για μένα, η Μήδεια είναι η ίδια η φωτιά. Όποιος την πλησιάσει, θα καεί. Ακόμη κι εκείνη…
– Η σύγκρουση Μήδειας και Ιάσονα εκφράζει ουσιαστικά την αρχετυπική θέση μεταξύ αρσενικού και θηλυκού. Συμφωνείτε ή όχι με την άποψη αυτή;
Σ.Ν: Είναι πολύ παραπάνω. Είναι σύγκρουση δύο κόσμων: του ορθολογισμού και του συναισθήματος, του πατριαρχικού προνομίου και της εξόριστης μνήμης. Ναι, φέρουν φύλο, αλλά κυρίως φέρουν σύστημα. Κι αυτό συγκρούεται με πάταγο.
Φ.Φ: Η Μήδεια δεν είναι απλώς γυναίκα. Είναι ό,τι δεν χωράει σε νόρμα. Και ο Ιάσονας είναι ό,τι επιβάλλει τη νόρμα. Οπότε, ναι, είναι μια αλληγορία πάνω στο αρσενικό-θηλυκό, αλλά κυρίως στην εξουσία και την περιθωριοποίηση.
– Πόσο επίκαιρη είναι στην εποχή μας; Οι μητροκτονίες στην Ελλάδα σας επηρέασαν στην επιλογή της συγκεκριμένης τραγωδίας;
Σ.Ν: Δυστυχώς, ναι. Όχι μόνο από τις μητροκτονίες, αλλά από κάθε φαινόμενο που δείχνει ότι η βία ξεκινά πάντα από κάπου. Η Μήδεια δεν εξηγεί, προειδοποιεί. Είναι το “γιατί” πριν από το δελτίο ειδήσεων.
Φ.Φ: Όταν μια μάνα σκοτώνει, δεν είναι η αρχή. Είναι το τέλος. Το τέλος μιας διαδρομής εγκατάλειψης, σιωπής, απομόνωσης. Η Μήδεια είναι η κραυγή πριν από την καταστροφή. Δεν μπορούμε να την προσπεράσουμε ως απλό έργο, είναι καθρέφτης.
– Σε ποιο σημείο και βαθμό μπορεί να φτάσει το ανθρώπινο πάθος;
Σ.Ν: Μέχρι εκεί που δεν υπάρχει πια γυρισμός. Η Μήδεια το δείχνει καθαρά: όταν ο άνθρωπος νιώθει ότι του έχουν στερήσει τα πάντα, τότε δεν έχει τίποτα να χάσει. Κι εκεί γεννιέται η τραγωδία.
Φ.Φ: Το πάθος είναι φωτιά. Ζεσταίνει, μαγειρεύει, προστατεύει. Αλλά και καίει. Στο θέατρο, και ειδικά στη Μήδεια, το πάθος είναι το αίμα του ρόλου. Αλλά χρειάζεται μέτρο. Το έργο μάς το φωνάζει: το πάθος χωρίς όριο φέρνει μόνο στάχτη.
Σχόλια για αυτό το άρθρο